Читать книгу: «Reize van Maarten Gerritsz»

Maarten Gerritszoon Vries, Cornelis Janszoon Coen, Philipp Franz von Siebold

Reize van Maarten Gerritsz

Vries in 1643 naar het Noorden en Oosten van Japan

Gepubliceerd door Good Press, 2022

goodpress@okpublishing.info

EAN 4064066340247

Inhoudsopgave

INLEIDING.

INSTRUCTIE

REMONSTRANTIE

ORDRE TOT DE ZEYLAEGIE

JOURNAEL

JOURNAEL VAN DE MAENT APRIL, IN ’T CORT BEREECKENT VOLGENS ONSE SEYLAGIE, BEGINNENDE 145 GR. 30 MIN. BEOOSTEN DE MERIDIAEN VAN TENERIFFA ENDE VAN DE BREETE VAN 0 GR. 54 MIN. BENOORDEN DE LINIA EQUINOCTIAEL, DOOR CORNELISZ JANSZ. COEN, OPPERSTIERMAN, ANNO 1643.

BIJLAGEN.

EXTRACTEN

Saturdagh den 17 de January A o . 1643.

Vrydagh den 23 ste January A o . 1643.

Maendagh den 2 den February A o . 1643.

Extract uyt Batavia’s Daghregister, d o . 14 December, 1643.

MAERTEN GERRITSZ. VRIES .

CORNELIS JANSZ. COEN.

AARDRIJKS- EN VOLKENKUNDIGE TOELICHTINGEN

I. DE ONTDEKKING VAN HET EILAND BRESKENS EN VAN DE QUAST’S EILANDEN.

II. DE ONTDEKKING VAN DE TASMAN’S EILANDEN.

III. DE ONTDEKKING VAN DE OOSTKUST VAN JAPAN VAN DE KAAP SIROFAMA VAN NIPPON (HOEK BOSHO) TOT DEN NOORDHOEK .

IV. DE ONTDEKKING VAN HET LAND VAN JEZO.

DE STAM DER AINO’S.

DE TAAL DER AINO’S.

AINO-GESPREKKEN.

VERZAMELING VAN AINO-WOORDEN.

VOORTBRENGSELEN DER AINO-LANDEN.

HET DIERENRIJK.

HET PLANTENRIJK.

DELFSTOFFEN.

TAFEL VAN VERGELIJKING VAN DE BREEDTE- EN LENGTEBEPALINGEN VAN DE VOORNAAMSTE PUNTEN EN PLAATSEN VAN JEZO , DE ZUIDELIJKE KURILEN EN VAN KRAFTO .

BIJ DEN UITGEVER DEZES ZIJN MEDE TE BEKOMEN DE NAVOLGENDE WERKEN UITGEGEVEN VAN WEGE HET KON. INSTITUUT VOOR NEDERL. INDIË.

INLEIDING.

Inhoudsopgave

Eene der belangrijkste ontdekkingsreizen, die er onder het bestuur van den Gouverneur-Generaal Antonio van Diemen hebben plaats gehad, is die onder het beleid van den Schipper-Commandeur Maerten Gerritsz. Vries in het jaar 1643, met de schepen Castricum en Breskens naar het Noord-Ooster-deel van Azië.

De aanleiding tot het doen dezer reize was vooral deze. In 1635 was er door eenen Willem Verstegen, in dienst der Oost-Ind. Comp. in Japan werkzaam geweest zijnde, »Eene Remonstrantie ofte Corte Voorstellinge, omme een grooten schadt ofte wel nieuwen aenvang van negotie te crygen, op het ryck ende Goudt ende Silver Eylant, gelegen in de Zuit-zee, ter hoochte van 37¹⁄₂ graden benoorden de Linie Equinoctiael, gedirigeert aen d’Ed. Heer Henricq Brouwer, Gouverneur-Generael enz.” Deze Gouverneur vertrok spoedig na het ontvangen dezer Remonstrantie naar het Vaderland, en liet het aan zijnen opvolger over, om die zaak in overweging te nemen.

Hoe gaarne nu ook van Diemen, dadelijk na het aanvaarden van zijn bestuur, schepen ter opsporing van die Eilanden had willen afzenden, werd hij daarin door verschillende omstandigheden verhinderd, en niet voor het jaar 1639 kon hij daaraan gevolg geven. Zoo schreef hij, onder dagteekening van den 18 December 1639, aan de Bewindhebbers in het Vaderland: »maer op enckel onvermogen ende dat doorgaens trachten de negotie voor eenige saecken, exploicten ende ontdeckingen van vreemde landen te prefereren, is d’opsoecking van goudt ende silverrycke Eilanden ten Oosten Japan gelegen, wel tegen ons gemoet t’sedert anno 1636 uytgestelt ende suspens gebleven; maer aengemerckt wesende, UEd. tot derselver ontdeckingh, mitsgaders Corea ende Tartarise cust inclineren, daertoe order geven, met hope van vruchtbaer succes; hebben in conformité van onse resolutie dato 24 May bevooren, Comp^s. presente als uyt Nederlant te comen navale macht, tegen de voorhantse ende ordinarie besendingh wel geexamineert ende overleyt, synde goetgevonden ende vastgestelt, tot gemelte ontdecking te gebruycken de fluytschepen Engel ende de Graff, als de bequaemste op soo crappen vaerwater. Ingevolge syn deselve yder met 45 coppen cloeck volck voor 12 maenden geprovideert, den 2 Juny passato onder ’t beleyt van den Commandeur Matthys Quast uyt dese reede verseylt, met order by Oosten Banca den cours nae Manilhae’s baye te doen, om ’t canael van Spirito Sancto te passeren ende alsoo om de Noort aen Japans Oostsyde in de Noort-Weste winden te comen, de Eylanden 100, 150 ende 200 mylen tusschen de 30 en 36, mitsgaders ’t doelwith op 37¹⁄₂ graden Noorderbreete, 400 mylen by Oosten Japan gelegen, op te soecken ende aentetreffen, als wanneer by nonopdoeningh gelast hebben, andere 200 mylen om de Oost te seylen ter selver hoochte, ende geen voordeel bejegenende, dat van daer sullen trachten nae Tartarien ende Corea, ingevalle de winden (daer aen twyffelen) sulcx gedoogen, te comen. Wyders soo wanneer keerende geen Noort connen winnen, andere 200 mylen om de Oost aff te loopen, al waer’t op de custe van West-Indien, omme t’onderstaen wat voordeel daer te bejagen sy, ende dan door den Suyt-Oosten passaet te keeren nae Tayouan off Batavia, nae sich den tyt, weder ende wint voegen sal; mits dat in passant Islas de Ladrones verkenne en visiteere, gelyck dit ende sulcx meer ten dienste van de Comp. gesegden Quast gerecommandeert hebben, by desselfs instructie can worden beoogt, die UEd. gelieven te resumeren in ons brieffbouck, onder dato primo Juny laest. Den Almogende bestiere alles tot dienst van de Generale Comp., ende geve dat UEd. ter syner tyt gewenst succes van dese expeditie mogen aencondigen.”

De reis van Quast leverde echter dat resultaat niet op, dat men er zich van had voorgesteld. Bij brief van den 8 Januarij 1640 berigt van Diemen den afloop dezer reize aan de Bewindhebbers aldus: »Met Breda is herwaerts onverrichter saecke van d’ontdeckingh der landen by Oosten Japan gelegen gekeert, den Commandeur Mathys Quast, hebbende ruym 600 mylen by Oosten Japan op de geordonneerde hoochte affgeseylt, sonder lant op te doen, als wanneer den windt sich sulcx presenteerde, dat resolveerde nae de West te keeren, by Noorden Japan de cust van Tartarien, Corea ende China aen te doen, sulcx dat sy deselve lenghte weder teruggekomen, tusschen de 42 en 38 graden Noorderbreete, mede in ’t keeren geen landt vernomen, maer door sieckte overvallen wesende, moesten d’ontdeckinge om de Noord staecken, ende syn by Oosten Japan seer miserabel ende swack van volck in Tayouan den 24 November aengelandt, hebbende op beyde de fluyten 38 man verloren, dat is byna de helft van ’t ophebbende, van hier affgevaren volck.”[1]

Niettegenstaande dezen min gunstigen afloop der reize van Quast, werd er besloten om andermaal een’ togt derwaarts te laten doen, maar ook nu verloopt er door de belegering van Malakka, de zaken op Ceylon, de reis van Tasman naar het Zuytland enz. weder een geruime tijd, alvorens men schepen kan missen, om deze onderneming te bewerkstelligen. In 1643 evenwel heeft de reis voortgang, en werden de schepen Castricum en Breskens onder de bevelen gesteld van den ervaren Schipper-Commandeur Maerten Gerritsz. Vries of de Vries, zoo als wij hem ook wel in officieele bescheiden genoemd vinden. In een gedeeltelijk in cijfer geschreven missive aan de Bewindh. in dato 23 Januarij 1643, wordt hen hiervan op deze wijze kennis gegeven: »Tot ontdeckingh van de Noordcuste M. r. k. M. r. k. c. b. d. ende van daer omme andermael optesoecken, de XXI ende IV rycke 24, 39, 17, 30, 16, 5, 50, 20, by tt. h. m. b. d. c. r. f. r. d. syn geprojecteert de fluyt Castricum ende ’t jacht Breskens, sullen ultimo deser de reyse aenvangen, onder ’t bestier van den ervaren Schipper Maerten Gerritsen Vries, de cours is van hier by Noorden Celebes nae Ternaten ende van daer by Oosten 11, 9, 16, 10, 2, om de 2, 25, 20, 72, 22, custe van M. r. k. M. r. k. c. b. d. aentesoecken, ’t welck gesustineert wordt in den somertyt sal connen geeffectueert worden, ende dan voorts om de Oost, daer men meent d’aengetogen Eylanden op te doen[2]. ’T succes van d’een ende d’ander wordt UEd. nae desen gecundicht.”

Aan den Vice-Gouverneur Wouter Seroyen te Ternaten werd van het doel hunner reize en om hun daarin op alle mogelijke wijze bevorderlijk te zijn, bij missive van den 31 Januarij kennis gegeven. »Dese gaet per ’t fluytschip Castricum ende ’t jacht Breskens, onder commando van den Schipper-Commandeur Maerten Gerritsen Vries, over Ternate, tot ontdeckingh van de Oostkuste van Tartarien ende om op te soecken d’onbekende Eylanden Oostwaerts gelegen. UEd. sal deselve costy omme geene redenen ophouden, veel min veranderingh in ’t ophebbende volck als officieren, soldaten off varentvolck doen, ten waere eenige siecken tegen cloecke gesonde wisselden; de gemelte schepen ende volck geduyrende haer verblyff (dat cort sal wesen) soo veel mogelyck verversende, daeromme geen costen noch coebeesten sparende, sult hun van alles tot de reyse soo veel te becomen sy versorgen, vooral beestiael, dat costy niet ontbreekt. Hiertoe ons verlatende sullen met d’eerste gelegentheyt per brieven van de overhoofden deser schepen gaerne vernemen, hun desen aengaende contentement gedaen sy, dit ons desseyn soo veel mogelyck secreet houdende, voorgevende dat omtrent Manilha om buyt ende advantagie te becomen, gedestineert syn te cruysen.”

Ook aan de Vries gelukte het niet die rijke Goud- en Zilver-Eilanden te vinden, maar daarentegen is zijne reis hoogstbelangrijk geweest voor de uitbreiding der aardrijkskunde, want behalve dat men beter bekend werd met de kusten van Japan, werden door hem eilanden en straten ontdekt en benoemd, waarvan men tot dus verre slechts weinig of geen kennis had.

De mededeelingen, die men van de reis van de Castricum en de Breskens heeft, zijn zeer onvolkomen en bestaan voornamelijk in eenige opgaven, voorkomende bij Nicolaas Witsen in zijn werk over Noord- en Oost-Tartarije[3], en daaruit bij Buache[4] overgenomen, zoo ook in de »Koorte Beschryvinghe van het Eylandt Eso, soo als het eerst in den jare 1643 van ’t schip Castricum beseylt ende ondervonden is”[5]. Eerst 144 jaren daarna is het den verdienstelijken, doch ongelukkigen Franschen zeereiziger la Pérouse[6], die ons met de belangrijkheid van de reis van de Vries bekend maakt. Het is dan ook vooral na dezen reiziger, dat de Hoogleeraar Moll in zijne Verhandeling[7] ons het een en ander over de Vries en zijne verrigtingen bekend maakt.

Het mogt den Hoogleeraar von Siebold in het jaar 1842 met behulp van den Heer P. L. de Munnick, gelukken, in het Oud-Koloniaal Archief alhier, de Instructie voor de reis van de Vries vastgesteld te vinden. Ze werd gedeeltelijk geplaatst en toegelicht door den Heer P. B^r. Melvill van Carnbée in de Moniteur des Indes[8]. Deze geachte hydrograaf beklaagt zich ten hoogste, dat de journalen van de Vries niet uitgegeven zijn. Hij zegt[9]: »Il est fort à regretter que les journaux de de Vries n’aient jamais été publiés; nous n’avons de son voyage que peu de détails, qui se trouvent dans l’ouvrage de Mr. Nicolaas Witsen, et qui ont servi au recit qu’en donna plus tard Mr. Philippe Buache. Il parait que nos ancêtres firent peu de cas de ces voyages, qui n’eurent, il est vrai, peu ou moins de resultats immédiats pour le commerce, mais qui furent pourtant très importants pour la géographie. C’est à cela apparement qu’on doit attribuer que dans les ouvrages de ce temps-là il n’est fait mention des voyages de Quast, Vries et de plusieurs autres encore, qu’en passant et que ce n’est qu’un et deux siècles après qu’on s’aperçut que ces mêmes voyages furent et sont encore aujourd’hui du plus haut intérêt pour les sciences géographiques.”

Ook in het nog niet lang geleden (1852) voor de kennis van Japan zoo hoogst belangrijk uitgekomen werk van den Hoogleeraar von Siebold lezen wij[10], nadat de geachte Hoogleeraar alvorens een overzigt der reis van de Castricum heeft gegeven: »Die volständigen Reiseberichte der beiden Schiffe Castricum und Breskens, wovon wir nur die obenerwähnten Auszüge kennen, scheinen verloren gegangen oder noch in irgend einem Archive in Holland oder zu Batavia verborgen zu liegen.”

Het oorspronkelijke volledige Journaal van de Castricum, dat wij het genoegen hebben onzen lezers aan te bieden, is gehouden door zijnen verdienstelijken Opperstuurman Cornelis Jansz. Coen[11]. Het werd aan de Bewindhebbers in het Vaderland opgezonden en bevat eenen schat van opmerkingen en waarnemingen, zoodat het de behartiging overwaardig is.

Dat de waarnemingen op deze reis gehouden naauwkeurig waren, hiervoor staat ons een la Pérouse borg, die met zoo veel betere instrumenten uitgerust, gevoegd bij den hoogeren stand, waarop de kennis der zeevaart te zijnen tijde stond, gaarne de getuigenis aflegde: »que la navigation du Capitaine Uries (Vries) est la plus exacte, qui ait pu être faite dans un temps, où les methodes d’observation étaient très grossières”[12].

Wij hebben het Journaal doen voorafgaan door de Instructie aan de Vries voor dien togt medegegeven, en de Remonstrantie van Willem Verstegen aan den Gouverneur-Generaal Henrick Brouwer ingezonden; terwijl wij eindelijk eenige uittreksels uit de brieven van den Gouverneur-Generaal Antonio van Diemen en Raden van Indië, over den afloop van de reis van de Vries, zoo mede eenige aanteekeningen over dezen Commandeur, als Bijlagen laten volgen.

Het Journaal van den Opperstuurman Cornelis Jansz. Coen, dat ons aanleiding verschafte om op het Oud-Koloniaal Archief eenige nasporingen te bewerkstelligen omtrent de reis van de Vries in 1643, behoort in eigendom aan den Hoog-Welgeboren Heer, Jonkheer J. Huydecoper van Maarseveen, die, ter liefde der wetenschap, de uitgave wel heeft gelieven te vergunnen, waardoor Z.H.W.G. allen, die de gedane ontdekkingen der Hollanders in de 17^e eeuw op prijs stellen, ten hoogste aan zich verpligt heeft; want na alle daartoe aangewende pogingen, was men tot dus verre niet geslaagd, om de Journalen van de Castricum en de Breskens terug te vinden; men mag zich derhalve verheugen, dat ten minste een derzelve voor de vergetelheid bewaard is gebleven, en wel dat, dat naar ons inzien door den Gouverneur-Generaal Antonio van Diemen en de Raden van Indië, bij hunne missive van den 4 Januarij 1644, naar het Vaderland werd gezonden.

[1] Zie Aanteekening.

[2] Zie Aanteekening.

[3] Zie Aanteekeningen.

[4] Zie Aanteekeningen.

[5] Zie Aanteekeningen.

[6] Zie Aanteekeningen.

[7] Zie Aanteekeningen.

[8] Zie Aanteekeningen.

[9] Zie Aanteekeningen.

[10] Zie Aanteekeningen.

[11] Zie Aanteekeningen.

[12] Zie Aanteekeningen.

INSTRUCTIE

Inhoudsopgave

voor den Schipper-Commandeur Maerten Gerritsen Vries, en den Raed van ’t Fluytschip Castricum en ’t Jacht Breskens, gedestineerd tot ontdecking van de onbekende Oostcust van Tartariën, ’t coninckryck Cathaija en de Westcust van America, mitsgaders de goud- en silver-rycke eylanden by Oosten Japan.

Bij de geloofwaerdighste geographen ofte wereldbeschrijvers werd onder de groote landen van Asia, Tartariën ofte Tartaria (als ’t grootste land) gesteld, dat in ’t Noorden van de Yszee, in ’t Westen van Rusland en Polen, in ’t Zuyden van de Zwarte zee, ’t Caspische-meer, de landen van Bactriana en India, ende in ’t Oosten van China en den onbekenden Tartarischen Oceaan bepaeld is; hebbende in de lenghte van ’t Oosten nae ’t Westen niet min dan negenhondert en in de breedte van ’t Zuyden nae ’t Noorden wel 450 duytsche mijlen, in welck ruym begryp (sijnde grooter als geheel Europa) veel groote landen, provintien, meeren en woestijnen gelegen sijn. Onder anderen werd voor ’t aldertreffelyckste deel ’t vermaerde coninckryck van Cathaya, onder ’t getemperde climaet van omtrent de vyftigh graden by Noorden den Aequator, gestelt, wesende d’eerste provintie van ’t keyser-ryck des grooten Chams, welcken prince den stoel syner Monarchia in de groote Hooftstad Cambalú houd, dat een plaetse van wonderlycke commercien werd befaemd, daer seer grooten handel van allerley binnenlandse oft Tartarische en buytenlandse Chineese waren en coopmanschappen gedreven werd. De Oostcust van dit land is bovenmate schip-ryck befaemd, mits de groote trafficquen, die van dit ryck op d’omtrent gelegen landen en custen gedreven werd, doch vermits in eenen hoeck van den aerdcloot gelegen, werd tot noch van geen Europeanen, noch eenig Orientaelse natien, selfs oock niet van de aenpalende Chynesen gefrequenteerd, maer als verborgen, te verre affgelegen, en schier als buyten de wereld geacht.

De seeckerheyt van dese gementioneerde gelegentheyd des vermaerden lantschaps Cathaya, heeft aen veel geleerde cosmographen en piloten oorsaeck gegeven, op d’ontdeckinge deses conincx-rycx ernstelyck te schryven en diverse wegen, soo door ’t Orientaelse India en de straete Magelanus, als door ’t Noorder America by de Enghte Davids, mede omtrent Nova Sembla en recht onder ofte over den Noorderpool eene passagie derwaerts aan te wysen, daer op oock door de drie laetste wegen diversche preuven van d’Engelse en Nederlandse natien ondernomen sijn, maer alle te vergeefs, gelyck mede de twee voyagies door den vermaerden Jan Huyghen van Linschoten, uyt bevel van de Ho. Mo. Heeren Staten Generael der Vereenighde Nederlanden, ten selven eynde in den jare 1594 met 2 schepen, en An^o 1595 met seven schepen, onvruchtelyck is gedaen. En alhoewel in d’eerste reyse een passagie by ’t eyland Waygats, door de strate ofte enghte van Nassauw tusschen Moscovia en Nova Sembla tot in de Tartarische Noordzee wierd ontdeckt, soo is nochtans de tweede reyse desen ontdeckten wegh door menighte van ys onbruyckelyck gevonden en de vlote sonder verhoopt effect in Nederland gekeert. Sedert dien tyd hebben alle natien van de Tartarische ontdeckinghe in ’t Noorden, als van een ondoenelycke saecke gedissisteert, en door ’t Orientaelse ofte Occidentaelse India is, ’t door onvermogentheyd ofte cleyne curieusheyt van de Gouverneurs des conincx van Hispania (onaengesien de beter gelegentheyd als in Europa), niet onderleyd; immers van dien mogende Prince (als wesende noch ontydigh) niet gemandeert, gelyck mede by geen andere aldaer traffiqueerende Europeanen is onderstaen, tot dat in den jare 1639 (staende ons Gouverno) twee fluytscheepen onder den Comm. Mathys Quast, tot ontdeckinge van de Tartarische Oostcust, insonderheyd de befaemde Goud- en Silver-rycke eylanden by Oosten Japan, derrewaerts syn gesonden, die almede door ongeluckige toevallen, sonder yets nuttelycx te verrichten, wedergekeerd syn.

Maer dewyle uyt de gewenschte ontdeckinge van Cathaya en de daeromtrent gelegene landen groote nuttigheden, soo door commercien als conquesten, insonderheyd de voortplantinge van de ware christelycke religie, met goede redenen te hopen syn, en presentelycken geen christen prins, noch republique, daertoe beter gelegentheyd, als den vryen Nederlandschen staet ofte derselver Orientaelse Comp. heeft, welcx hooftstad Batavia daertoe bequaem gelegen is, en door de nadere gelegentheid van desselfs conquesten in Molucco en Formosa nae wensch geaccomodeert can worden, soo is dese dienstige ontdeckinge andermael by der hand te nemen, van de Heeren onse meesters de Novo gansch ernstigh gerecommandeert. En dewyle wy sulcx mede een nodige saecke achten, en de Comp. tegenwoordigh van schepen soo is versien, dat gevoughelyck sonder vercorting van de ordinarie commercien en oorloghs-besendingen wel twee bequaeme schepen connen affgesteecken werden, soo is in Raden van India gearresteert, dese pryselycke ontdeckinge niet langer te retarderen, maer ’t fluytschip Castricum met ’t jacht Breskens (van alle nootwendigheden wel versien) derrewaerts uyt te setten en UE. als bequaem en tot dese reyse wel genegen, ’t beleyd van dien te vertrouwen en bevelen, op seeckere hope dese importante voyagie met de nodige couragie, goed beleyd, en vereyschte pascientie, wel en met wackere voorsichtigheyd bestieren sult, soo als voor ons, t’uwer wedercomste, ten contentemente sult menen te verantwoorden. By den ervaren Piloot-Major Franchoys Jacobsen Visscher, UE. en andere curieuse personen, syn ons verscheyden wegen tot d’ontdeckinge van Tartaria en d’eylanden by Oosten Japan in schriftelycke vertoogen voorgesteld, die UE., om in desen daervan geen ontleding te doen, alle in copyen ter hand gesteld worden, opdat t’syner tyd daervan gediend cond syn. Alleen raken met een woord, wy Visschers en Verstegens opinie, van den cours tusschen Japan en Corea te nemen, mits d’onseeckerheyd van bequaemen doorgangh, en d’aparentie van veel droogten en clippen, al te periculeus en ongeraden achten, maer ons met uwe meyninge van den wegh by Oosten buyten Japan, door ruyme zee te nemen, als den seeckersten, confirmeren; te meer geensints connen opinieren, de Westelycke passaetwind in dat geweste by den somertyd soo crachtigh en gedurigh doorblaest, dat niet bequamelyck van de Oost nae de West geseyld can worden, gelyck sulcx op de reyse van den Commandeur Quast, onaengesien den laten herfsttyd, selfs 2 à 300 mylen buyten alle landen contrarie bevonden is, en over sulcx buyten twyffel in de maenden van Juny en July de Tartarise custen, van by Oosten Japan, bequaemelyck te beseylen syn, met groote aparentie, dat door de naegelegentheyd der landen, van de 40 graden Noordelyck op, in de Tartarischen oceaen, geen contra passaet, maer variable winden (als omtrent Europa) gevonden sullen worden. UE. sullen dan de ontdeckinge van Tartaria, by Oosten buyten om Japan, als door den bequaemsten en min periculeusten wegh, voorsichtelycken doen, en ’t naervolgende u daerinne tot een regel van Instructie laten dienen, nochtans met dien verstande, sulcx nae eysch van tyd, plaetsen en voorcomende gelegentheden, met advys van rade, soo te mogen corrigeren als den dienst van de Comp. tot erlangen van ons desseyn soude mogen vereysschen, ’t welck uwe goede experientie en vertrouwd beleyd bevolen laten.

Aanvanckelycken sullen UE. op morgen vrough, nae gedaene monsteringh, gesaementlyck onder seyl gaen, en uwen cours soodanigh nae Molucca stellen, als by aparte instructie is geordonneerd, waernaer u op de derrewaertse reyse in alles te reguleeren hebt.

Met lieff in Tarnata voor ’t casteel Maleya aengecomen wesende, sult onse neffensgaende brieven aen den vice-gouverneur Wouter Seroyen behandigen en desselfs ordre ten dienste van de Comp. obedieren, mitsgaders uwe schepen van water, brandhout en ’t gunt meer nodigh wesen mocht, ruymelycken versien, ’t scheepsvolcq, gedurende ’t aenwesen aldaer, met versche spyse wel ververschen en daervan op ’t vertreck behoorlyck provideren, waertoe aen den Heer Seroyen de nodige ordre gegeven werd, die u dienvolgens nae eysch en vermogen behulpigh wesen sal, waermede wy begeeren geenen tyd onnuttelyck sal doorgebracht worden, maar alles op ’t vlytighste soo cort beschicken, dat vóór ofte ten langhste in ’t begin van April, uwe importante reyse van daer beginnen moght. Doch sult alvorens met advys des Raeds een goeden seinbrieff formeren, waerin mede dient gedacht, soo de schepen door storm, ofte ander incident (dat God verhoede) van den anderen quaemen te versteecken, door wat middel weder bequaemelycxst byeen geraecken mochten, waaraen tot volvoeren van ons concept ten hooghsten gelegen is.

Nae becomen geryff van alle nootwendigheden sult (als geseght) op primo April ofte vroeger, de voyagie in den name Godes aenvangen, stellende den cours, als buyten Gilolo gecomen syt, Noord-Oostwaerts om, met de soele en variable winden, die er dit saysoen des jaers ordinairie in dat gewest waeyen, welcke hun op de Noorderbreedte van 10 à 15 graden omtrent ’t Zuid-Oosten vaststellen sullen, waermede dan allenxkens wat Noordelycker en recht door zee, nae de Oostcust van Japan seylen en ’t land op omtrent de 37 graden in ’t gesichte loopen sult. ’t Is seer aparent in dese passagie wel eenige onbekende ofte dependerende eylanden van de archipelago de St. Lasaro ofte Islas de las Veslas, anders genaemt de Ladrones, bejegenen sult, om welcken aen te doen geen tyd sal dienen gespilt, maer nae onbekende drooghten en clippen wel naerstigh uytgesien.

Wy verhopen gylieden omtrent 20 à 25 May de Oostcust van Japan aen boord sult hebben, van waer uwen wegh, langhs en in ’t gesichte van ’t land, soo lange Noord- en Noord-Westwaerts nemen sult, tot dat de cust haer Westelycker ontvalt, opdat in passant ervaren werde, hoe verre ’t uytterste van Japan om de Noord gelegen is, en off het land, dat by de Japanezen Jeso werd genaemt, op sulcken cours bejegenen en vernemen cond, ’t selve ’t vaste land van China off Tartaria sy, ofte wel een bysonder en tusschenbeyde gelegen land ofte een eyland te wesen, waermede wy verstaen oock geenen sonderlingen tyd consumeren sult, maar uwen cours soo langh Noord-Westwaert vervolgen, tot dat de cust van Tartaria ofte Cathaya ontdeckt, pogende sulcx soo Zuydelyck te doen, als den wind gedogen en ’t aengetogen land van Jeso toelaeten sal, ’t welck verhopen tusschen de 40 à 45 graden sal connen geschieden, als wanneer langhs de cust Noordwaerts, ofte soo die strecken mach, sult dienen te seylen, tot dat de rivieren Polisangi, de Cathayse zee-steden Jangio, Brema off soodanigen baeye, haeven ofte rivieren ontdeckt, daer de schepen bequaemelyck geberght connen worden, en waer steden, vlecken, ofte bevolckingh is, ten eynde ’s lands gelegentheyd in corten tyd soodanigh ondersocht en vernomen mach worden, als hier onder op syn plaetse omstandigh aangewesen werd.

’t Is grootelycx te vermoeden, UE. aen en omtrent de Cathayse cust wel eenige schepen, joncquen ofte vaertuyghen bejegenen sult; dewyle die meest den aerdkloot beschryven, niet alleen de Tartarische custen, maer den aengelegen oceaen seer scheep-ryck achten, affirmerende daer grooten coophandel van de omgelegen landen en eylanden met den anderen gedreven werd. Sulcx soo bevindende, dient gedurigh voorsichtigh op hoede te wesen en by bejegeningh van vaertuygh, daer tegen geen trots noch force te oeffenen, maer met beleefde bejegeninge en vriendelyck tractement, des volcx gunste trachten te winnen en scherpelyck de gelegentheyt hunner reysen te vernemen, oock waer de voornaemste havens en coopsteden, insonderheyt de riviere Polisangi en Jangio gelegen syn, door welcke en de bovengeschreven middelen wy niet willen twyfelen, off sult d’een off d’ander bequaeme rede en gepopuleerde plaetse in Tartaria ofte Cathaya omtrent 15 à 20 Juny connen aendoen, synde aldaer den soetsten somertyt en langhste dagen, dat d’ontdecking grootelycx accomoderen en de daeraen gelegene peryckelen seer verminderen sal.

Alle landen, eylanden, hoecken, bochten, inwycken, baeyen, rivieren, drooghten, bancken, sanden, reven, clippen en rutsen, die in dese ontdeckinge, soowel in den Oceaen, als op de custen van Japan, Jeso, Cathaya off Tartaria bejegenen en passeren sult, moeten UEd. perfect carteren en beschryven, alsmede de opdoeninge en gedaente wel affteyckenen, tot welcken eynde u een teykenaer mede gegeven werd, mede wel sorghvuldigh noterende op wat hooghte ofte breedte, hoedanige streckinge en distantie de custen, eylanden, capen, hooffden ofte hoecken, baeyen en rivieren van den anderen gelegen syn, wat kennelycke mercken, als bergen, heuvelen, boomen off gebouwen (waeraen men die mogt kennen) daer op te sien syn. Mede wat diepten en ondiepten van gronden, blinde clippen, affschietende reven aen de hoecken sullen gelegen wesen, hoe en op wat mercken die bequaemelyck te schuwen syn, item off de gronden hard, scherp, weeck, vlack opgaende ofte steyl syn, off men die op ’t lood magh aendoen ofte niet, op wat mercken men de beste anckerplaetsen in reden en baeyen vind, hoe de gaten en rivieren instrecken en te beseylen syn, wat winden in die gewesten waeyen, hoe de stroomen loopen, off ebbe en vloed hun nae de maen off winden reguleren, wat veranderingh van moessons, regen en drooghte bevind, voorders naerstelyck opserverende en noterende, daer ervaren stierlieden op te letten staet, en in ’t toecomende tot ’t bevaren van de ontdeckte landen dienstigh wesen can. Den bequaemen tyd des jaers, als ’t somerweder, lange dagen en corte nachten, sullen, als boven aengewesen is, tot de voorgenomen ontdeckingh en waernemingh van alle d’aengetogen saecken seer dienstigh syn, weshalven nergens tyd versuymen noch onnoodigh consumeren sult, maer als meermael geseyd, het beste van den somer en goed weder gebruycken, wanneer soowel by nacht als dagh sult connen voortseylen, ’t welck in ’t corten der dagen en by donckeremanen, om alles in ’t sicht te crygen, soo niet geschieden can, oversulcx daeraen, om spoedigh en in corten tyd veel t’ ontdecken, ten hooghsten gelegen is.

Echter om de Tartarise en Cathayse custen naer eysch wel t’ ontdecken, sal ’t nodigh wesen, nu en dan, ter gelegener tyd en bequaemer plaetsen, ten ancker te comen, altyd soeckende en kiesende soodanige baeyen ofte reden, daer met de minste peryckelen inlopen, leggen, vertrecken, en by toevallende winden ofte andersints bequaemelyck ruymen condt. Vooral sal in ’t landen met u cleyn vaertuygh groote sorgvuldigheyd en circumspecte voorsichtigheyd dienen gebruyckt, alsoo onseecker is wat soort van menschen dit onbekende deel van Tartarie besitten, ’t welcke soowel met rouwe, wilde, woeste barbaren als van geciviliseerde en gepoliceerde lieden can bevolckt wesen, waeromme altyd wel gewapend en op hoede wesen moet; want by experientie in alle gewesten des aerdcloots bevonden is, geene barbare-natien te vertrouwen syn, vermits gemeenlyck opinieren, dat het volcq, ’t welck hun soo onverwacht en vreemd verschynt, alleen comen om hare landen in te nemen; dat in ’t ondecken van America en d’Orientaelse landen, aen ’t verassen en doodslaen van veel sorghloose en lichtvertrouwende ontdeckers, menighmael tot ruyne hunner voyagies gebleecken is. Om welcke respecten de barbaren, die rencontreren en ter spraecke comen mocht, stadigh wel en minnelyck bejegenen sult, en cleyne afronten van dieverye ofte andersints, die aen d’onse mochten plegen, ongemerckt laten henengaen, om door ’t revengeren geen afkeer van ons te causeren, maer by alle doenelycke middelen pogen, hunlieden t’uwaerts te trecken, opdat te beter en spoediger de gelegentheden van haer en hare landen vernemen moght, insonderheyd off daer iets nuttelycx voor ons te verrighten is.

Van de gelegentheyd der landen, wat vruchten en bestiael daer sy, hoedanige timmeragie van huysen, ’t fatsoen en wesen der inwoonderen, haer cledingh, waepenen, seden, manieren, spyse, erneringh, religie, regering, oorloge, en andere merckwaerdige saecken meer, insonderheyd offse goed ofte boosaerdigh syn, sult nae toelatingh des tyds wel pogen te vernemen, hun vertonende diversche monsters van de goederen ten dien eynde medegegeven, om te onderstaen wat waren en materialen sy hebben, en hoedanige van de onse weder begeren, alle ’t welck scherpelyck aenmercken, wel affteyckenen en correct beschryven sult, houdende ten dien eynde een breed en wel geextendeert Journael, daer alle uwe resconteren perfectelyck in aengeteyckend worden, om daermede op u wederkeeren, behoorlyck raport aen ons te connen doen.

Dewyle ’t landschap Cathaya aparent met civiele menschen is gepopuleert, sullen UE., daer gecomen synde, den Assistent David Cassu, Tartaer, den bosschieter Jurriaen Scholte, ofte een van de 4 soldaten, die de Moscovise ofte Poolse tale can, aen land senden, om by de daer synde overigheyd te versoecken, vryelyck aen land te mogen comen, wanneer, met volcomen licentie, een van d’Onder cooplieden ofte Assistenten, neffens een taelman met eene cleyne vereeringh aan land schicken en de regeerders doen begroeten sult; hunlieden van wegen den Staet onser Republicque, specialycken den Gouverneur-Generael en Raden van India, alle vrundschap en onderlinge commercien aenbieden, openende de conditien van dien, als namentlyck, dat wy Nederlanders ter zee met alle Conincrycken en natien van de geheele wereld vrundelyck trafficqueren en negotieren, hebbende daertoe allerley coopmanschappen, en beter commoditeyten als alle andere natien des werelds, ende dat gemelte uwe gebiedende overheyd seeckerlyck vernomen hebbende, hoe in dat selve land oprechte handelingh en trafficque gedreven werd, goedgevonden hebben, dese twee schepen onder goede regeringe derwaerts te schicken, met al sulcke waren, coopmanschappen, rariteyten, als by vrye toelatingh van negotie vertonen cond, en sulcx ten dien fyne als vrunden versoeckt.

Nae becomen antwoord sullen UE. hen tot voordere conferentie off de vergunde commercien, nae tyd en plaets gelegentheyd, doch doorgaens met wackere voorsichtigheyd, moeten schicken; vertonende ordentelyck de coopmanschappen en monsters van de waren ten dien eynde medegegeven en in yder schip de helft verdeelt, waervan ’t eene voor Cathaya, en ’t ander voor de eylanden by Oosten Japan gelegen, mede gegeven word. Welcken volgende versorgen moet, dat van yder soorte der goederen een gedeelte tot monsters voor die eylanden bewaert werde, gelyck sulcx mede perfectelyck by factura aangewesen word, monterende gesaementlyck ter somme van Gl. 13740,8,4, waervan door den Ondercoopman Willem Byleveld negotie boecxkens in behoorlycke forme, tot reeckeninge, bewys en reliqua doen houden sult.

In ’t vertonen van de gemelte goederen en monsters sullen UE. met de Ondercooplieden wel en scherpelyck letten, waervan dese natie attentie maecken en tot wat goederen meest genegen syn, insgelycx bespeuren wat coopmanschappen en waeren sylieden daer hebben, insonderheyd nae goud en silver ende of dat metael by hun in waerdige achtingh is; UE. gelatende daernae niet graegh te wesen, om hunlieden van desselfs precieuse waerdye oncundigh te houden, en soo ’t selve in mangelingh van uwe goederen mochten presenteren, moet u houden off die specy niet estimeerde, maer vertonen coper, spiaulter, thin en lood, even off die mineralen by ons van meerder waerdye waren. En soo gy hun tot handelen genegen vindt, sult onse coopmanschappen, insonderheyd daer gretighst nae syn en ’t welcke wy meynen de laeckenen sullen wesen, in soodanige estime houden, dat niet als met groot proffyt vercocht off vermangeldt werden, noch niet anders aennemende, als ’t geene seeckerlyck weet voor de Comp. proffytabel te syn, ’t welcke hem selfs in ’t handelen wel wysen sal; sullende in ’t bysonder nodigh wesen, van de daer synde waren monsters, en van alle andere perfecte notitie herwaerts brenght, om te sien wat retouren van daer getrocken connen werden en in toecomende daervan gediend te syn.

Mits de onseeckere cundschap van de waere gelegentheyd des Cathaysen Conincrycx, sal ’t nodigh wesen nae de volgende particulariteyten wel scherpelycken te vernemen:

De grootheyd des lands en desselfs hoedaenigheyd, wat steden, vlecken, vermaerde rivieren, bergen en woestynen ’t selve heeft, hoe en waer gelegen, ende wat landen dese provintie tot gebueren heeft.

In wat plaetse de hooftstad Cambalu leyd; desselfs groote, gelegentheyt, hoedanigheyd etc., wat zee- off coopstad daer heeft ofte naest aengelegen is, en hoe daer bequaemelycxt gereyst can werden.

Wat zeeplaetsen, coopsteden, baeyen, haevenen en schipvaerd daer is, en wat commercien door dat ryck en in desselfs naburige landen gedreven werd, specialycken in hoedanige waren die bestaen.

Wat vruchten, bestiael en minerael daer syn, en wat der inwoonderen principale neringh en hanteringh is.

Wat Godsdienst sy hebben, en off van eene ofte differente religie syn, specialycken off het Christen en Mahometse gelove daer mede gevonden werd, en d’hoedanigheid van dien.

Insonderheyd off des lands regeringh en hooghste overheyd by een Coninck, den adel off ’t gemeyne volcq bestaet, en tot wat plaetse desselfs opperste residentie is. Ende soo ’t een Coninck wesen mocht, off dien Prince den groten Cham, Monargh off Keyser der Tartaren sy, waerinne desselfs crygsmaght en ryckdom bestaet, en wat authoriteyt en hulpe hy in de regeringh en justitie heeft; met wat landen, natien en Princen hy in oorlogh en vrede is, hoe die gevoerd en onderhouden werd, en specialycken off desen Prince tot vremde natien en ongemene dingen genegen is.

Mitsgaders sulcx meer, als de Heeren onse meesters op ’t stellen der raporten by memorie ordonneren en UE. selfs nae tydsgelegenheyd nodigh en doenelyck vinden sult.

Indien gylieden de Cathayse natie affabel en t’ uwaerts vrundelyck, mitsgaders het land van soodanigen gelegentheyd vind, dat aldaer voor de generale Comp. seeckerlyck een importante en proffytabele negotie gefondeert can werden, sullen UE. aen ’s lands overheyd versoecken, een contract ofte verbond van een gestadige, oprechte handelinge, traffycque en navigatie tot gemene welvaert van dat ryck en onse republique, met d’ingesetene van dien, mach getroffen werden, en soo hierinne werd geconsenteert, een gesant (soo hun sulcx mocht gevallen) met den eersten derwaerts comen sal. Ten selven eynde sal UE., indien de overheyd sulcx ernstich begeren mochten, wel 2 à 3 personen om de tale en coustuyme te leren, alsmede ’s lands gelegentheyd etc. perfectelyck te vernemen, daer, met resolutie des Raeds, wel mogen laten, en hunlieden daertoe met nodige instructie en eenige coopmanschappen, tot preuve van negotie en onderhoud versien, versorgende geen andere daertoe als gauwe, wellevende en minnelycke jonge borsten worden gebruyckt; gelyck mede in dien gevalle t’ hunnen versoecke mogen consenteren, gelyck getal van de haere, om onse gelegentheyd te comen besichtigen, herwaerts te brengen, en hun vastelyck toeseggen, ’t naeste jaer met haer volcq en veel dienstige coopmanschappen, daer weder verschynen sult.

Mede, soo bevind, dat land van soo mogenden Coninck werd beheerscht, als in ’t begin van dese Instructie eenighsints aengeroerd en van diversche autheuren beschreven werd, sal UE. met goedvinden des Raeds en advys van de regenten van de plaets uwes aenwesens, de daer blyvende residenten wel mogen gelasten, een reyse nae ’s rycx hooftstad te doen, om de Conincklycke Maij^t., met een presentje van de medenemende rariteyten, uyt onsen name te congratuleren en soodanige aenbiedinge van vrundschap en verbond te doen, als hierboven aengewesen is, daer noch byvoegende ’t gunt ten meesten dienste van de Comp. sult bevinden te vereysschen.

Alle insolentie en moetwil van ’t scheepsvolcq tegen d’ontdeckte natien, sult voorsichtelyck prevenieren en versorgen hun geen overlast in haere huysen, thuynen, vaertuygh, middelen ofte vrouwen etc. werd aengedaen, insgelycx geen inwoonders tegen hunnen wille uyt haer land vervoeren, maer soo eenige weynige vrywilligh daertoe genegen syn, mocht die alsdan wel herwaerts brengen.

’T gunt voorders in Cathaya sal dienen gedaen, sullen hun, als synde ongeboorne dingen, niet instrueren, maer sulcx UE. en des Raeds vertrouwt beleyd bevolen laten, alleen recommanderen serieuselyck in alles soodanige voorsichtigheyd te gebruycken, dat ’s Comp^s. costelycke schepen en volcq, buyten alle vermoedelycke peryckelen soo veel doenelyck gehouden werden; om ’t welcke te beter te versorgen wy geensints begeren den Commandeur hem lichtvaerdigh van boord begeven, maer altyd in de schepen blyven sal, tot dat Comp^s. dienst, nae ’t goedvinden des Raeds, ’t contrary mocht vereysschen, opdat door onbedenckelycke quaede toevallen de vordere desseynen van dese importante reyse niet schaedelyck verhindert werden.

Nae dat dan alle (immers de nodighste) bevolen saecken in Tartaria syn verricht, ’t volcq wel ververscht en de schepen van versch water en brandhout behoorlyck versien, sullen UE. in ’t laetste van July ofte ten langhste ’t begin van Augusty, met vrundelycken oorloff van ’s lands regenten en inwoonderen, wederom t’ seyl gaen, stellende uwen cours dwars over den Tartarisen Oceaen Z.O.waert aen, tot op de longitude van ’t Oost eynde van Japan, ofte dat de Westcuste van ’t onbekende America Oostwaert de Cabos de Fortuna, Corientes ofte Mendocina falsi gemoet, welck land in sulcken gevalle, soo ’t weder en wind bequaemelyck gedooght, sult dienen te verkennen en van daer, ofte voorgestelde punt, uwen wegh recht Zuydwaerts nae den Oosthoeck van Japan vervolgen, lopende ’t land op de 37¹⁄₂ graden in ’t gesicht, alwaer wy vertrouwen omtrent 20 à 25 Augusty met de Goddelycken hulpe wesen sult.

Van hier sal UE. d’ontdeckinge van ’t goud- en silverrycke eyland hernemen, die by den Commandeur Mathys Quast in den jare 1639 te vergeefs is onderleyd, welcx medegegeven Instructie en gehouden Journalen u tot beter verstand van ons scopus, in ’t vermyden van de aldaer begaene misslagen ter hand stellen, alsmede de schriftelycke vertogen ons van den Coopman Verstegen, op de gelegentheyd ende ’t ontdecken van dat eyland voorgesteld. Meldende in substantie, dat in de Zuyd-zee op 37¹⁄₂ graden Noorderbreedte, ongeveer 400 Spaense ofte 343 Nederlandse mylen by Oosten Japan, een heel groot en hoogh eylandt soude gelegen syn, wesende van blancq, schoon, vrundelyck en geciviliseert volcq bewoont, en boven maten silver- en goudryck, gelyck by seecker Spaens schip, over veel jaren varende van Manilha nae Nova Hispania, ervaren soude wesen; sulcx op die raporten in den jare 1610 ofte 11, den Coninck van Spanje een schip om ’t selve nader t’ ontdecken en in besit te nemen uyt Aquapulco nae Japan gesonden heeft, om van daer (als bovenwinds) d’ontdeckingh te doen, dat door quaed beleyd en ongeluckige toevallen verhindert is, en sedert heeft gemelten Coningk door onvermogen en nalatigheyd geen nader vervolgh op die apparente nuttelycke discourse gedaen, gelyck mede des Commandeurs Quast’s besendinge derwaerts, als meermalen aengetogen, geheel onvruchtelyck uitgevallen is.

Ende dewyle wy door gemelte en andere informatien seecker achten, ’t voorschreven eyland omtrent de aengetogen distantie by Oosten Japan gelegen is, hebben goedgevonden by dese gelegentheyd der Tartarische reyse, UE. oock dese ontdeckinge ter bequaemer tyd hernemen sult, doende uwen cours van d’Oosthoeck van Japan, op den paralel van 37¹⁄₂ graden, 350 mylen recht Oost aen, des daeghs met goeden voortgangh, maer des nachts met cleyne seylen, om niet voorby te lopen, en soo ’t gemelte eyland in die distantie niet ontmoet, noch honderd mylen Oostelycker, opdat (soo ’t niet bejegent) verseckert wesen mocht ’t selve niet op geseyde latitude, maer aparent bet Noord ofte Zuydwaerts gelegen is.

Van dit aengeseylde punt, daeromtrent 20 September wesen cond, sullen UE. nae tydsgelegentheyd, gestalte van uwe schepen en volcq, een van de twee naervolgende wegen tot de voordere ontdeckinge, met goeden overlegh des Raeds by der hand nemen, namentlyck:

Den eenen cours is, van ’t geseylde punt (den tyd en wind sulcx gedogende) weder om de West (al cruysende van de 37 tot de 35 graden) nae Japan te seylen, om alsoo seeckerlyck te vernemen off ’t gewenschte eyland in dien wegh gelegen is ofte wel de eylanden, die men seyd tusschen de 30 en 36 graden, 100 à 150 en 200 mylen by Oosten Japan te leggen; daer voor seecker gehouden werd, eenige Japanse vaertuygen aengeweest en silver van daer in Japan gebracht hebben. ’T een noch ’t ander gemoetende, moet den wegh bet Zuyd-Westwaerts nae Formosa genomen werden.

D’anderen wegh is, soo de Westelycke passaetwind ’t weder keeren nae Japan, op de voorgestelde breedte by cruysende wyse (als aparent) niet gedooght, van ’t aengeseylde punt met een Noorden cours de Zuyd-Westcust van America, boven Cabo de Percelis ofte Mendocina, omtrent Cabo del Aqua aen Costa Trista in ’t gesicht te lopen, en soo ’t bequaemelyck geschieden can, in d’een of d’ander baey rede te nemen; waeromtrent Thomas Candisch, Engels Ridder, anno 1517, op 38 graden, in een bequaeme baey geweest is, daer seer goed volcq gevonden en dat land Nova Albion genaemd heeft, noterende men hier quaelyck eenige aerde opnemen can, offse geeft eenige aparentie van silver ofte goud. Dit land conde alsdan in passant werden aengedaen, om iets van desselfs gelegentheyt te ervaren, u volcq met ’t gunt daer vinden mocht wat te ververschen en de schepen van ’t nodige water en brandhout te versien, om van daer met de Noord-Westelycke passaet, die nae alle aparentien op dien laten tyd des jaers in dat geweste vehement door blaesen sal, ten naesten by Zuyd-Westwaerts over te lopen, en alsoo op een rechten cours ’t begeerde goudrycke eyland, off een van de silverrycke eylanden, tusschen de 30 à 36 graden, 100 à 200 mylen by Oosten Japan, te ontdecken. Ende soo niet bejegend, den cours (even als in ’t eerste voorstel) nae ’t eyland Formosa tot eynde deser reyse te doen.

Maer dewyle ernstigh meynen ’t goudryck eyland met den Ooster cours, immers een van de andere silverrycke eylanden, door een van de twee wederkerende wegen ontdecken sult, soo sullen mede instrueren hoe u in dien gevalle ten dienst van de Comp. te schicken hebt, ’t welcke ten principalen soo wesen moet, als op de gelegentheyd van Cathaya voorgeschreven is, waerby noch ’t volgende cortelyck sullen voegen.

Dat wy meynen dese eylanden met de minste peryckelen bequaemelycxt aen de Zuyd-Oostsyde (wesende benedenswinds) connen aengedaen werden, aen welcken cust het goudryck eyland, in de Japanse Beobys(?) caerten, met een revier ofte haven affgeteyckend werd, als by ’t nevensgaende caertjen sult connen sien.

Soo dit groote eyland ofte de mindere eylanden en d’inhabitanten van dien, in effecte soodanigh bevind, als ons daer van gecundight is, namentlyck de landen seer goud- en silver ryck, en desselfs inwoonders wel geproportioneerde, blancke, vrundelycke, beleeffde en geciviliseerde lieden, sal daervan meer staet als van wilde barbare menschen dienen gemaeckt, minnelyck bejegent en derselver overigheyd aengediend, hoe uyt verre landen, om proffytelycken handel te soecken, daer gecomen syt, en haer met onse coopmanschappen en waeren voor de commoditeyten huns lands soeckt te gerieven, vertonende de goederen UE. ten dien eynde medegegeven, die nae de eyschende bevindinge in estime houden moet, u bepalende, soo ’t goud en silver daer in groote abondantie is, die specy by ons in geringe estime, en niet beter als coper, spiaulter, thin off lood gehouden werd; echter sonderlinge letten, wat estime sylieden van alle metaelen maecken, en off ’t goud en silver by hun in grote waerdye is, wat mynen daervan hebben, en door wat middelen sy ’t selve uyt d’aerde graven en suyveren, neffens sulcx meer als tot goede cuntschap van des lands gelegentheyd noodigh achten en doenelyck vinden sult.

Ende soo ’t ontdeckte land van sulcken merckelycken ryckdom bevind, dat de generale Comp. daervan considerable nuttigheden trecken can, sal UE. ’t verblyven daer cort maken, en nae becomen informatie van de merckelyckste dingen, haestigh vertrecken en over Formosa op ’t spoedighste herwaerts comen, opdat des te tydelycker de vereyschte besendingen derwaerts connen doen, doch sal UE. voor ’t vertreck dienen te delibereren off nodigh sy, daer 2 à 3 bequaeme personen te laten, sulcx niet resolverende, dan met believen van ’s lands overheyd, op welcx begeren mede gelyck getal van de haere wel herwaerts brengen mocht, sonder iemant dier vremde natien tegen danck uyt hun land te voeren, maer raeckende dit point in alles te doen als boven van Cathaya aengewesen is. Ende dewyle wy onse intentie wegen uwe te doene voyagie in desen ten principalen hebben gededuceert, en op alle voor te vallen saecken geen precise ordre can gegeven worden, soo sullen ’t geene resteren mach en voorcomen sal, aen uwen yver, vigilantie en goed beleyd, neffens des Raeds voorsichtighe dispositie bevolen laten, met een hopent vertrouwen, gylieden in dese expeditie soodanigh vigileren sult, dat deselve tot nut van de generale Comp. succederen sal, als wanneer wy in’t recompenceren uwer gedaene debvoiren niet ondanckbaer sullen wesen, want byaldien op uwe reyse eenige rycke en voor de Comp. proffytelycke landen ofte eylanden werden ontdeckt, soo beloven mits desen, de beleyders en alle ’t weldragende scheepsvolcq, met soo danige promotien te vereeren, als bevinden sullen haere gedaene goede diensten te meriteren, sulcx ons deshalven bedancken sullen, waerop u al ’t samen te verlaeten hebt; gelyck UE. mede een redelycke premie sult stellen voor desulcke, die eerst eenige onbekende landen, eylanden, ondiepten, sanden, clippen ofte schaedelycke vuylen vernemen sullen, ten eynde alle ongelucken soo veel doenlyck voorgecomen werde.

Alle ’t vaste land en eylanden die ontdecken, aendoen en betreden sult, moeten UE. voor de doorluchtige Ho. Mo. Heeren Staten Generael, als Souverayne van de Republicque der Vrye geunieerde Nederlantse Provintien, in possessie nemen, ’t welcke in onbewoonde landen ofte die geen Heeren hebben, door ’t oprichten van een steen ter gedenckenisse, ’t planten van ’s lands wapen, ofte onse prince vlagge tot waren eigendom geschieden can, want sulcke landen den vinder en innemer met recht behoren, maer in gepopuleerde landen ofte die ontwyfelyck Heeren hebben, sal in ’t nemen van den eygendom, ’t consent des volcqs ofte Conincx nodigh wesen, dat door minnelycke bewegen met ’t presenteren van een boomken, geplant in weynigh aerde, ’t gemeyn oprechten van een steen, wapen, ofte stellen van de prince vlagge, ter memorie hunner vrywillige submissie ofte onderwerpinge, dient te geschieden. Doch dewyle vermoedelyck is, UE. soo wel in Tartaria, als de onbekende eylanden meest gepoliceerde natien en diensvolgens oock wettelycke overheden vinden sult, sulcx met recht geen possessie van derselver landen can genomen werden, en van hare souveranité geen vrywillige afstand sullen willen doen, soo sal ’t nodigh wesen, met soodaenige natien ofte hare princen, verbond van vrundschap maeckt, waertoe ’t oprechten van de voorgemelte dingen, als gedenckteyckenen, dienen cunnen; alle welcke handelinge UE. perfectelycken in u Journael aenteyckenen sult, met nominatie van de personen, die present sullen wesen, om in toecomende tyden onse Republicque te connen dienen.

En opdat de voyagie volgens dese Instructie en onse goede intentie wel magh gereguleert en voltrocken werden, goede ordre onder ’t volcq onderhouden, recht en justitie conform den generalen artyckelbrieff geadministreert, en vorders ten meesten dienst van de Comp. gedaen en verricht magh werden, ’t gunt op soo peryculeuse en langhdurige reyse voorvallen en vereysschen mocht, soo hebben den E. Maerten Gerritsen Vries tot Commandeur van beyde de schepen gestelt, denselven by desen authoriserende, om de vlagge op Castricum van de groote stenge te voeren, den Raed te beroepen en continueel daerin te presideren. Oversulcx gelasten en gebieden aen alle officieren en matrosen, niemant uytgesondert, die op de schepen Castricum en Breskens bescheyden syn, den gemelten Maerten de Vries voor haer Commandeur en Opperhooft t’ erkennen, respecteren en gehoorsaemen, mitsgaders in alle voorvallende gelegentheden met goeden raed en vlytige dienst, tot vorderingh der voyagie en ontdeckinge der onbekende landen, te assisteren, als vigilante en getrouwe dienaren betaemt en gelyck yder voor ons in ’t wederkeren meend te verantwoorden.

Den Raed van dese twee schepen sal bestaen uyt de volgende personen, namentlyck:

Den Commandeur Maerten Gerritsen Vries, Continueel Preses.
Schipper Hendrick Cornelisz. Schaep,	op	Breskens.
Ondercoopman Willem Byleveld,	»	»
Schipper Pieter Willemsz. Knechtjes,	»	Castricum.
Opperstuerman Cornelis Jansz., (Coen)	»	»
Opperstuerman Jeuriaen Bruyn,	»	Breskens.
Provisioneelen Ondercoopman Abraham Pittavin op Castricum, die mede als Secretaris en by vereysch als Fiscus wesen sal.

By desen Raed sullen alle voorvallende saecken, tot bevorderingh deser voyagie en uytvoeringh onser ordre, beleyd en afgehandelt werden, sullende den Commandeur by steeckingh twee stemmen hebben, doch in saecke van justitie sullen d’hooghbootslieden mede geroepen werden, als d’ordre onser principalen dicteert. Maer in saecken die de zeevaert, als coursen en ’t ontdecken van de landen etc., aengaen, sullen d’onderstierlieden mede compareren en adviserende stemmen hebben, die den Commandeur coligeren en met de meeste concluderende stemmen sluyten sal, versorgende alle resolutien terstont dobbel geregistreert, geteykend en ten dienste van de Comp. wel uytgevoert werden.

Soo den Commandeur Vries (dat God verhoede) quaeme te overlyden, sal de Schipper Hendrick Schaep in desselfs plaetse succederen en in alle deelen conform den inhoud deser Instructie, even als syn voorsaedt, gebieden en gehoorsaemt werden, soo dat betaemt.

De schepen gaen gemant met 110 cloecke coppen, daeronder 10 soldaten, synde op ieder schip even veel, mitsgaders van alle nodige amunitie, gereetschap en provisien wel versien en voor twaelf maenden ruymelyck gevictualieert. Laet alles wel en behoorlyck mesnageren, en ’t ordinarie rantsoen van twee vleesch- en een speckdagh, een mutsken asyn en ¹⁄₂ mutsken oly ter weecke, en 1¹⁄₂ mutsken arack des daeghs, onder ’t volcq uitdeelen. Stercken arack gaet in yder schip twee leggers, om in de coude tot des volcx gesondheyd soberlyck uyt te deelen, maer insonderheyd diend ’t versch water en brandhout seer gemesnageert, synde daer omme van watervaeten ryckelyck versien, opdat daervan in geen noodwendige behoeften vervalt, en om ’t selve te soecken in uwer reyse niet verachterd ofte onverrichter saecken te keren genoodsaeckt werd, dat tot groote schaede van de Comp., die in ’t equiperen van dese schepen groote costen heeft gedaen, en u aller schande gedyen soude, dat daeromme met naerstige voorsichtigheyd voorgecomen diend.

Tot besluyt van dese Instructie willen UE. des Albestierders segen toewenschen, welcx Divine Maij^t. bidden uwe personen, tot volvoeringh van dese voorgenomen ontdeckinge, met mannelycke couragie te begenaedigen en verrichter saecken, behouden te laten keren, tot verbreydinge syner eeuwige glorie, reputatie onses Vaderlands, des Comp. sonderlingen dienst, ons contentement, en U aller onsterffelycke eere.

In ’t Casteel Batavia, desen 2 February, Anno 1643.

(Get.) Anthonio van Diemen.

Cornelis van der Lyn.

Joan Maetsuycker.

Justus Schouten.

Salomon Sweers.

Memorie van de boecken en pampieren, die by d’Instructie van de Tartarise besendingh gevoucht moeten worden.

No. 1. den Comm. alleen.			Tooneel des Aertrycx ofte nieuwe atlas, synde een beschryvinge met Caerten van alle landen des aerdcloots, door Wilhelm en Joannes Blauw.
do. eygen 2.			Itinerarium ofte Schipvaert van Jan Huyghen van Linschoten.
do. alleen. 3.			Nieuwe Wereld ofte beschryvinge van West-Indien, door Johannes de Laet.
4.			Extract uyt ’t Vertoogh van den Coopman Willem Verstegen, nopende ’t ontdecken van de onbekende Custen van Corea, Jeso en Japan, mitsgaders d’eylanden daer by Oosten gelegen.
5.			Remonstrantie van ditto Verstegen, op ’t ontdecken van ’t Goudrycke eyland by Oosten Japan.
6.			Instructie voor den Comm. Mathys Quast, tot ontdeckinge van d’onbekende eylanden by Oosten Japan.
do. alleen		7.	Een Journael van Commandeur Quast.		nopende hunne gedaene reyse in de Zuyd-zee.
		8.	Een do. van Schipper Tasman
9.			Extract uyt ’t Journael van India, vervattende ’t succes van des Comm. Quasts voyagie by Oosten Japan.
10.			Extract uyt de memoriale aenteyckeninge en bedenckinge van Maerten Gerritsen Vries op d’ontdeckinge van ’t Zuydland, de Oostcust van Tartaria en d’eylanden by Oosten Japan.
11.			do. uyt ’t Cort verhael van Maerten Gerritsen Vries, nopende de nuttigheden van ’t ontdecken van ’t Zuydland en Tartaria.
12.			do. uyt ’t Vertoogh van Franchois Jacobsen Visscher, nopende ’t ontdecken der onbekende Custen van Japan, Corea, China, Tartarien en d’eylanden by Oosten gelegen.
No. 13.			Cort begrijp van ’t ontdecken van Cathaya en d’eylanden by Oosten Japan, door Maerten Gerritsen Vries.
14.			Memorie op ’t stellen van de raporten, voor de dienaers van de geoctroyeerde Oost-Ind. Comp.
15.			Ordre voor den Schipper-Comm. Maerten Gerritsen Vries en vorder overicheyd van ’t fluytschip Castricum en ’t jacht Breskens, op hunne reyse van Batavia nae Molucco.
16.			Factura van de Coopmanschappen en monsters van allerley waren, gescheept in Castricum en Breskens.
den Com- man- deur alleen.		17.	Inventarissen van de voornoemde schepen.
		18.	Originele resolutien, getrocken op de gemelte reyse van den Comm. Quast.
		19.	Seynbrieff op ditto voyagie beraemt.
		20.	Twee Caerten van gedaene Coursen des Comm. Quast, tot ontdeckingh van ’t Goudrycke eyland.
21.			Twee Caertges van ’t Goudrycke eyland, soo ’t selve in de Japanse Beobys staet.
do. alleen.		22.	Gedruckte pryscouranten off Cours van negotie in Amsterdam, dato 30 September en 4 November anno 1641.

Alle welcke voorstaende Schriften ende Caerten by den Gouvern.-Generael en Raden van India syn overhandight aen den Schipper-Comm. Maerten Gerritsen Vries op Castricum en den Schipper Hendrik Cornelisz. Schaep op Breskens, gedestineert tot de Tartarische ende voordere ontdeckingh; met last, sy alle deselve, in conformité van dese memorie, op hun keeren aen ons weder sullen hebben over te leveren, om ons in tyden en wylen daervan naeder te mogen dienen.

In ’t Casteel Batavia, desen 2 February, Anno 1643.

REMONSTRANTIE

Inhoudsopgave

ofte Corte Voorstellinge, omme een grooten schadt, ofte wel nieuwen aenvang van negotie te crygen, op het ryck ende Gout- ende Silver-Eylandt, gelegen in de Zuytzee, ter hoochte van 371⁄2 graden, benoorden de Linie Equinoctiael.

Gederigeert

Aen d’Ed. Heer Henricq Brouwer, Gouverneur-Generael, en de presente Raden over den Nederlantse Staet in d’India, residerende ter Casteel Batavia.

Veele ende genouchsaem (is een) yder kennelyck alle het aertryck, soo wel ’t vast als d’eylanden, in den beginne van Godt Almachtich vast gefondeerd ende oock meest onveranderlyck in weesen gebleven is; dan noch tot op den huydighen dach niet alles by ons cunt waer, hoe veel van verstroyde volckeren ofte vluchtelingen dese wel bewoont en vervult is. Soo is ’t dat seer ruymen tyt geleden, seecker vaertuych van Manilha vertrocken weesende, voornemens ter traffique syne voyagie naer Nova-Hispania, in een deser plaetsen te doen, beoosten Japan in de Zuydtzee, op de hoochte van 37¹⁄₂ graden, omtrent 380 à 390 mylen van wal, een groot ende seer geweldich swaer weer ontmoetende, ja sulcx dat syn mast verloren ende genouchsaem te keeren ofte ’t eerste land aen te doen, genoodsaeckt was. ’t Weer wat handiger ende affgenomen wesende, met ’t claer jachten des luchts, saegen juyst t’haerer gelucke, een groot ende hooch verheven eylant, ’t welck haer niet weynich in haer gemoet deed blyden, daer den cours recht naer toe stellende, aenlanden, bevonden ’t vreempt ende niemant cundich; ’t volcq van schoonder gedaente, blanck ende wel geproportioneert, seer min ende vriendelyck, als men niet soude connen nochte willen, omme mede omme te gaen, gewunschen. Alwaer nae een weynich tyts gelegen, het soodanich bevonden, dat naer een becomen mast, hunne reys te vorderen weder aennaemen, ende alle soo wel gecontenteert, dat haer docht tot onderhout van ’t leven als groote Sr. ofte banderheeren noyt iets te sullen meer ontbreecken; continueelyck soodanich daervan opgevende, niet anders alsof men ’t gout ende silver, by maniere van spreecken, bynaer maer by de strant opraepte; ja, hunder ketelen ende ander cocx-gereetschappen daervan gesmeden waeren. O! wat een te wunschene saecke soude ’t sijn, ende hoe nodich voor de Comp., daer sy in soo cort aenwesen haer beursen met te negotieeren als andersints soo swaer .... gelyck voormelt, gesmeden hebben.

Nu het is soo het wil ende sy soo ’t mach, men conde seggen, indien mette waerheyt accordeerde, men ’t selvige daerby niet soude gestaeckt noch achterweege laeten blyven hebben, dan nie(mant) en kent yders gelegentheyt niet, want particuliere coopluyden, ten sy met bewilligingh, geheel onvermogent, werwaerts hun gelieft t’equiperen, is ’t echter in’t jaer 10 à 11, ofte ’t jaer nae ’t nemen van den Heere Wittert[13], gebeurt; waeruyt claerlyck de waerheyt te speuren is, dat den Coninck van Hispania ’t selvige aengecundicht ende wel op beraden wesende, synen Vice-Rey van Nova-Hispania, residerende in de hoofdstad Mexica, (nu 2 à 3 jaeren verleden, meest ingesoncken....,) ten halve oft midts wegh van ’t lant, tusschen de Noord- en d’ Zuydzee gelegen, derwaert te equiperen last gegeven heeft; die tot voldoeningen der Mr. ordre, een jacht, genaempt St. Francisco, in een baye in Aquapulco, synde ongevaer 80 mylen van Mexica (een moeylyck te reysen lantwegh, oversulcx 14 à 15 dagen ordinary te passeeren), heeft laeten vaerdigen, ende ter vertreck gereet maecken, met sulcken intentie, eerst in Japan gearriveert wesende, van ’t provenu der coopmanschappen ofte oock wel om der goede gelegentheyt van schepen, noch een tweede jacht tot Oringua, soo als derrewaerts ’t bequaemste oordeelen soude, te laeten timmeren; ende wert ’t volcq tot gemelte exploict aengenomen, ende daer over geordineert was als Generael, Jan Bastiaen Busqaine, een out, grys, bedaert persoon, niet min dan 70 jaeren, wien nevens alle andere ende mindere persoonen, ter bestemder tyt op de geordonneerde plaetsen in Mexica ende voor den Vice-Rey hun lieten vinden, alwaer een Conincklyck placcaet openlyck voor alle volckeren gepubliceert ende afgecundicht wert, waerinne verhaelt wert, Syne May^t. op de aencundiging goet gevonden hadde, twee jachten te equiperen, omme ’t Gout- ende Silver-Eylandt, gelegen in de Zuydzee ter hoochte van 37¹⁄₂ graeden, naer opdaeginge te conquesteren ende onder syn gebiet te brengen, beloovende yder soo wel van de meeste tot de minste, naer merite een part oft uytdeylinge desselfs te doen ende meer; hun ten dien eynde den eedt van getrouwicheyt afvorderende, waerop gevolcht, gesaementlyck naer Aquapulco (de luyden te paert ende de goederen met muylen, volgens gewoonte) t’inbarqueeren haer begaven ende nevens noch drie andere jachten, genaempt St. Anna, St. Bastiaen ende het jacht welck Meester Adam, wiens soon Angiel present te Jedo noch residerende is, selfs laeten maecken hadde, sy naer Japan en d’andere naer Manilha gedestineert, vertrocken sijn. Daer aengecomen wesende, heeft den gemelten Generael, hoewel out ende bedaecht, buyten postuer met bouracheren, vrouweeren, dobbelen als spelen aengegaen, sulcx dat naer verheys nieuwers noch, noch op hemselfs acht namp. Den tyt hunner vertreck genaeckende, syn gesaementlyck soo wel het nieuwe daergemaeckte, als ’t ouwe metgenomene jacht, onder seyl gegaen, doch door onvoorsichticheyt is ’t gemelte nieuwe tegen een eyland, met lichten daege, liggende voor ofte niet verde van G.... t’eenemael verseylt, ende ’t ander, ’t welck naer behooren niet gerepareert was, bevonden soodanich gestelt, dat daer van daen quaemen, weder genootsaeckt waeren te retourneren ende ’t jacht te sloopen. Alsdoen voorders ’t geen noch resteerde ten naestenby t’souck brengende, want het scheen eer deech noch rust voor alles op hadde geweest, waerdoor oock onmogelyck wiert, een vaertuygh ter eygen selfs vertreck te laeten maecken ende noch naer een jaer overblyvens genootsaeckt wierden, op een gallioen, dat Massammad, een groot lantsheer, (in wiens [haven?] geanckert geweest waeren,) op synen naem maecken en eygen risico naer Aquapulco trecken liet, met degene die ’t aenstond, te inbarqueren. Want eenige sustineerden uyt des Conincx dienst ende alsdan vry waeren. Welck gallioen, dat meer is, selfs ’t gemelte eyland in ’t gesicht gehad heeft, veel drift vernaemen ende van tortelduyven schier als vervult wiert, dan, omme de Japanders meesters waeren, mosten naer hun pypen dansen. Dat dit waerachtich ende geloove seecker is, want Sr. Vincent Romeyn, ter stede Nangasaecke woonachtigh, een geloofwaerdigh persoon, doenmaels in Mexica weesende, de publicatie selfs met eygen ooren gehoort en een persoon met de galioten verscheenen ende geretourneert, gesproocken, die met ’t gemelte galioen teruggekeert en dit eyland verclaert met waerheyt gesien heeft. Op gemelte St. Francisco, dat meer is, was een Nederlants schieman, genaempt Marcus Symonsen, in syn leven een goede bekende van d’E. Heer Specx, welcke nevens eenige andere daer te lande verbleef ende in Nangasaecke lange geresideert; alwaer noch twee dochters in leven heeft. Soo dat genoechsaem al ’t geene waer ende niet aen te twyfelen is; oock laet het sich niet onbillyck aensien, door misnougenheyt ofte wel cleyn vermogen ende nauw omcomen van qualyck te equiperen, het vorderlyck by der hand tenemen, tot beter ockagie gestaeckt ende naergelaten wert. Wie weet off de Heere onse Godt, der Spanjaerden, om ’t quaed ende boose hunner voornemen, oock d’aenslagh niet confuys gemaeckt heeft; als niet willende gehengen, d’arme luyden hun noyt hebbende misdaen, maer integendeel wel bejegent ende vriendelyck geweest, van haer goet ofte erfdom, welcke als een proye buyten wilde, souden werden ontrooft.

Gemelte dan, UEd. Heeren, verstaen hebbende, dacht my verplicht te weesen, ten dienste van de Comp. ende welvaeren onses gemeynen Vaderlants, UEd. ’t selve de weet van te doen, opdat der vyanden voordeel mach affgesien ende door ons becomen werden. Want menichmael leyt het vier bedolven onder de assche, waervan eyndelyck een geheelen brant ontsteecken can. Het is een licht te beginnen ende oncostelyck werck, misschien de Comp. daer soo veel proffyt als uyt Japan te mogen haelen; twee cleyne ofte handige stercke zeejachten uyt Japan derwaerts gesonden, soude ter aenvangh genouch syn, omme, ofte ’t eene te missen quamp, het andere mocht te recht geraecken; was, porseleyn, stoffen enz. sulcke ende diergelycke waeren soude tot een monster ofte preuve een weynich connen medegenomen worden; die t’allen tyde ende schoon onvruchtelyck keerende, haer gelt daer weder wel haelen sullen. ’t Is een groot hooch lant, dan niet weetende watter van sy, oversulcx d’ondervindingh de beste leermeester syn sal; het leyt als gesecht maer 380 à 90 mylen ofte op het hoochste 400 mylen van Japan, op de hoochte qualyck van 37¹⁄₂ graden, is oock meermaelen gesien van d’andere vaertuygen, uit Nova-Hispania naer de Manilha ofte wel Manilha naer Nova-Hispania willende; dan schynt, al even in ’t gesicht crygende, haer ordre, als daertoe geen last hebbende, niet te buyten gaen mogen, en sulcx ende diergelyck vast d’oorsaecke van onbekentheyt is blyvende.

Gemelte Sr. Vincent Romeyn, soo UEd. daervan een preuve sints te doen syt, heeft gepresenteert selfs persoonlyck, op de goede hoope die door eygen cuntschap van alle ’t gene is hebbende, mede te willen laeten gaen. De jachten souden mede cunnen geemployeert worden omme een te doene tocht, ter opspeuringe wat vorder om de Noort in ’t ryck van China ofte wel Corea te doen soude mogen wesen, gemerckt van d’inlanderen selfs een grooten handel derwaerts uyt, over ende weder gedaen worde; jae ’s Keysers passen soo wel naer Tonquyn en Cochin-China, als over ’t lantschap China en Corea, plegen verleent te worden.

Dit dan dus cortelyck gestelt ende by den anderen versaemelt wesende, gelieven UEd. als uyt een tuygende genegentheyt, volgens als voormelt van de Comp. ende Vaderlants welvaeren te geschieden, aen te nemen van

UEdlens onderdaenigen, altyd

verplichtenden dienaer

(get.) Willem Verstegen.

Actum in ’t schip Amsterdam, voor de straete Balimboan, desen 7 December, anno 1635.

[13] De zeevoogd Francois Wittert werd in het jaar 1609 bij Manilha door de Spanjaarden genomen.

ORDRE TOT DE ZEYLAEGIE

Inhoudsopgave

voor den Schipper-Commandeur Maerten Gerritsen Vries en de verdere overigheyd van de fluyt Castricum ende ’t jacht Breskens, waer nae hun in ’t vaeren van hier langs d’Oostcuste van Celebes tot het eyland Ternaten, voor het Casteel Maleye sullen hebben te reguleren.

Om wat redenen ende motiven wy in Rade van India goed gevonden hebben, UE. tot begin ende aenvangh van de geordonneerde voyagie nae de Noord, over de Moluccos te laten navigeren, sullen hier niet verhaelen, maer gedraegen tot onse aen UE. verleende generaele Instructie, op die gelegentheyd wyd ende breed gextendeert, ende in desen niet verder gaen, als tot vertoogh van d’ordinarie courswysing langhs Celebes Oostcust tot in Ternaten, gelyck daertoe gerefereerd werd.

Naerdat dan morgen vroegh gemonsterd ende uwe anckers aen boord hebt, sullen UE. in Godes naeme van dese rheede scheydende, haren cours doen om Pulo Rakit ende Boomkens Eyland by Noorden te laeten en de Javaense cust in ’t gesicht houden, mits omtrent twee mylen daer buyten blyvende, op de diepte van 10 à 12 vaedem, alsoo den Vlacken ende Schaedelycken hoeck (seylende van hier Oostelyck) wel te loden syn, voorts uytsiende nae den steen, die in ’t Noorden van Kandanghauwer leyd, omtrent drie mylen in zee.

Het rechte vaerwater van Batavia naer de Enghte tusschen Celebes ende Salayer is te houden op de ses graden Zuyderbreedte, om in ’t gesichte van ’t hooge Javase land by Zuyden Carimon-Java en Lumbocq te seylen, naer de Brede-Banck, ruym derthien mylen by Westen den hoeck van Tanakeka gelegen, daer die passeren moet op 8, 10 à 14 vaedem, wanneer wel diend uyt te sien naer de Twee-Stenen, daer anno 1633 een onser burgers-joncken op gebleven, ende den Gouverneur-Generael anno 1638 (vaerende nae Amboyna) met de vloote omtrent geweest is; niet alleen naer dese, maer nae alle andere clippen, rudsen en drooghten, sult doorgaens naerstigh uytkycken, ende een man aen de stenge houden, om alle ongemack soo veel mogelyck voor te comen.

De gemelte banck gepasseert wesende, sult in der yl den hoeck van Tanakeka voornoemd, aen boord maecken te crygen, ende die soo nae loopen, als sonder peryckel ende tydversuym geschieden can, opdat van ’t land gesien mocht worden; seylende dan voorts digt langs de Celebese Zuydcust, naer en door voorschreven enghte, item wyders tot de straete van Bouton, die op het alderspoedighste sult trachten te passeren, ende is ’t doenlyck, sonder ten ancker te comen. Doch ’t selve genootsaeckt wordende, ende iemant van de Boutonders aen boord verschynende, voorsichtelyck hooren wat te seggen hebben, ende hun voorts aendienen, om met haer te handelen, geen last hebt, maer dat cito voort moet, doch eerstdaeghs daer noch eenige schepen, met soldaten nae Amboyna gedestineerd, staen te passeren, die hun beter te spraeck sullen connen staen.

Ondertusschen moeten UE. niemand aen land vertrouwen, tegen die moordadige diefachtige natie wel op hoede, ende in posture van defentie maecken te wesen, ten eynde de voordesen gepleeghde gruwelycke actien niet mede subject werd; buyten dat sult hun in ’t passeren der aengetogen straete niet beschaedigen.

De gemelte straet doorgeseyld ende van waeter wel versien synde, sult dan by Oosten de custe van Celebes trachten op te stoppen, tot de hooghte van omtrent een graed by Noorden de linie, wel verstaende, soo UE. de wind daertoe wil dienen, soo niet, meught wel om d’Oost oversteecken, wanneer de linie genadert syt; alsoo dan ongetwyffelt Macquian wel beseylen sult, te meer de stormen omtrent de Guriches—dat syn clippen ende cleyne eylanden in ’t Zuyden van Macquian gelegen—stilstant nemen, soo d’ervarendheyd geleerd heeft.

Op de gemelte Oost-custe van Celebes bevint men veele droogten, moet derhalven voorsichtigh seylen, ende des nachts letten als het doncker is, maer het water rolt er soo slecht ende de custwinden syn daer soo dienstigh, dattet een goed vaerwater sy, ende tot meerder claerheyd behandigen u nevens desen, elck een caertjen van de gelegentheyd derselver Oost-custe, streckende van Celebes, tusschen den hoeck daer ’t Eyland Waeroway byleyd, tot omtrent 1¹⁄₂ graed by Noorden de Linie, in ’t welcke, met de aenteeckening der diepten, werd aengewesen den cours die men heeft te nemen, dat meest Celebes naest geschieden moet, alsoo men daer vind de meeste openingh, mitsgaders de minste drooghten ende bancken, die t’zeewaerts soo menighvuldigh syn, datter geen doorcomen gesien werd.

Wy houden ’t soo geraeden, dat van Celebes oversteeckt om Macquian te beseylen als Ternate, aengesien van Macquian binnen door, langs de West-cust van Batachina ofte Hala Machera, mede goed opcomen is.

Omtrent de Moluccos verschynende, sult u wel slaghvaerdigh houden, insonderheyd verdacht wesen op het aencomen der Spaense galeyen by stilte ofte andersints, oock sorge draegen dat by den anderen blyft, ende gelyckelyck voor ’t Casteel Maleyen verschynd, om te minder peryckel van d’aengetogen galeyen subject te syn; wyders ’t volck onderwege met de waepenen oeffenen, opdat daerin t’ervaerener werden, tegen alle voorvalligheden van offentie en defentie.

Behalven de Portugesen, met wien onse Souveraine in Nederland voor thien jaeren trefúes gemaeckt ende hierover doen publiceren hebben, sullen UE. gesaementlyck vyandelyck aentasten alle die by Oosten den Bouqueron sonder onse passen comt te gemoeten, niemant uytgesonderd als die van Bouton, wanneer u niet selfs eerst offenceren; doende alle mogelyck debvoir om desulcke voorsichtelyck te vermeesteren ende in u gewelt te becomen, nemende haer personen in goede versekeringh, ende hun goederen onder inventaris over, om die naer Molucco te brengen, ende daerover gedisponeert te worden als naer behoren.

Met lieff op Tarnaten g’arriveerd wesende, sult de nevens gaende brieven aen den Vice-Gouverneur Wouter Seroyen overleveren, ende u voorts reguleren naer onse hier voor geciteerde generale Instructie, aen dewelcke wy ons, als geseyd wyders blyven gedraegen.

Wenschende UE. tot het voltrecken van d’een ende d’ander voyagie, den Heyligen zegen ende protextie des Alderhoogsten.

In ’t Casteel Batavia, den 2 February, anno 1643.

(Get.) Anthonio van Diemen.

Cornelis van der Lyn.

Joan Maetsuycker.

Justus Schouten.

Salomon Sweers.

JOURNAEL

Inhoudsopgave

ofte Dachregister, geanoteert ende beschreven door den Opperstierman Cornelis Jansz. Coen, vaerende op ’t fluytschip Castricum, beneffens ons het jacht Breskens; synde geordonneert van den E. Heere Gouverneur-Generael Antonio van Diemen ende de Raden van India, tot ondeckingh van Tartaria, ’t Coninckryck van Cathaya ende West-custe van Ameryca ende de Gout- ende Silverrycke Eylanden, die soude gelegen wesen by Oosten Japan, op omtrent de Noorderbreeten van 371⁄2 graden, onder het Commando van de Ed. Commandeur Maerten Gerritsz. Vries.

Beginnende van Ternaten alwaer van daen wy op den 4 April anno 1643 t’seyl syn gegaen. Godt verleen ons geluck ende voorspoet, dat onse reys mach gedien tot welstant onser Ed. Heeren Meesters ende voortplanting synder gemeynte, Amen.

April.

c 4.

’s Middachts heeft den E. Heer Commandeur met syn byhebbende raetspersoonen, een eerlyck afscheyt genomen van den E. Heer Gouverneur Seroyen, ende syn ’s avonts met een Suydelyck coeltie, in den naem Godts t’seyl gegaen van Tarnatens ree; de goede genadige Godt verleen ons goet succes ende behouden reys, Amen. ’s Nachts hadden wy moy weder, deden ons best om de cust van Gillola aen boort te crygen.

d 5.

’s Morgens hadden wy moy weder, de wint variabel, alsdoen lach het eylant Hiery W.S.W. 2 mylen van ons, doe passeerden ons eenige corra-corras ende galalys, die van Gillola quamen en wilde naer Ternaten toe. De wint loopende in ’t Noorden, deden ons best met laveren om Noort te winnen. ’s Middachts waeren wy omtrent 1¹⁄₂ myl buyten de cust van Gillola. Naer de middach liep de wint Noordwest, ’s nachts variabel Oost ende dan weder Noorden, somtyts met slappe koelte.

e 6.

’s Morgens was het regenachtich doncker weder, waeren omtrent 4 mylen buyten de cust van Gillola, de wint variabel. ’s Middachts waeren wy op de Noorder breeten van 1 graed 22 minuten, alsdoen lach de banck van Ternaten S. omtrent 7 mylen van ons, waeren 2 mylen buyten de cust van Gillola, deden alle devoir om Noort te winnen, maer bevonden hier harde stroom om de S. te gaen. ’s Avonts saegen wy de eylanden van Tongy-Songy in ’t N. vyf mylen van ons, waeren 1¹⁄₂ myl buyten de cust van Gillola, saegen de berch van Ternaten in ’t S. van ons, de wint alsdoen N.N.W. ’s nachts Oostelyck met veel stilte.

f 7.

’s Morgens met den dach cregen wy een styve regen met een variable coelte, doch meest Noordelyck. ’s Middachts lach de berch van Ternaten S. ten O. ¹⁄₂ O. ende de eylanden Tongy-Songy in het N.O.t.N. 5 mylen, synde buyten de cust van Gillola, de wint alsdoen N.N.W. Wenden het alsdoen om de N.O., alsdoen is door den ordinaris seyn van den E. Commandeur den raet beroepen; van beyde scheepen is geresolveert om soo veel als mogelyck was ons devoir te doen, om de N. hoeck van Moratay aen boort te crygen ende van daer alsdan onse coers om de N.O. aen te stellen, soo veel weder en wint soude mogen toelaeten. ’s Avonts in ’t opsetten van de wacht schoot de wint in ’t O.t.N., maar cort weder Noordelyck, variabel.

g 8.

’s Morgens moy weder, het luchien Oostelyck. ’s Middachts hadden wy de N. breete van 1 gr. 44 min., alsdoen lach de berch van Ternaten S. ¹⁄₂ O., de eylanden Tongy-Songy O. ¹⁄₂ N. 4 mylen van ons, de wint doen Noordelyck. ’s Avonts door een peyling bevonden 4 gr. 7 min. N.O. tering. ’s Nachts moy weder met veel stilte.

a 9.

’s Morgens moy weder, met een variabel luchien uyt een N.O. ende N.N.W. met veel stilte. ’s Middachts lach het eylant van Ternaten S. ¹⁄₄ O. ende de eylanden van Tongy-Songy O. ¹⁄₄ N. 4 mylen van ons, hadden alsdoen de N. breete van 1 gr. 48 min. Cregen doen een cleyn Noordelyck luchien, maer corts weder stil, in ’t ondergaen van de son cregen wy een cleyn coeltie uyt een Noorden, hetwelck nae het O.N.O. trock, wenden het doen om de Noort. Omtrent de middernacht cregen wy weder de wint variabel Noordelyck.

b 10.

’s Morgens moy weder, met een variabel luchien met veel stilte. ’s Middachts waeren wy op de gegiste breete van 1 gr. 50 min., doen lagen de eylanden van Tongy-Songy O.t.S. 3 mylen van ons, de Westhoeck van d^o. eylanden ende hoeck van Gamma .... liggen S. ¹⁄₂ W. en N. ¹⁄₂ O. over malcanderen in strecking; wenden het N.waert over. ’s Avonts lach het eylant Salangary N.N.O. ¹⁄₂ O. 5 mylen, en het eylant Tongy-Songy S. ¹⁄₂ W. van ons. ’s Nachts in de eerste wacht hadden wy regen met een variabel coeltie, in ’t 4^de glas van de wacht cregen wy de wint O.N.O., wenden het N.waert over, de wint corts met stilte naer het N.O. treckende, cregen een moy coeltie, lieten het N.N.W.waert overstaen.

c 11.

’s Morgens moy weder, cregen omtrent 2 ure naer sons opganck een cleyn reegen caeckien[14] met een N.N.O.coelte, wenden het om de O., corts daernaer dreven wy in stilte, wat voor de middach cregen wy een moy luchien uyt een N.O., wenden het om de N.N.W. ’s Middachts waeren wy op de bevonden breete van 2 gr. 7 min. ende op de lengte beoosten de meridiaen van Teneriffa 145 gr. 42¹⁄₂ min., de wint alsdoen N.N.O., conden alsdoen de berch van Ternaten noch pas sien in het S. ¹⁄₃ W. van ons. Het eylant Doy, het N. eynt N.O. ¹⁄₂ N., het midden van ’t eylant Tuancara N.O.t.O., het S. eynt van ’t eylant Pou O.t.N. ¹⁄₂ N. van ons 5 mylen; naer de middach cregen wy een moye coelte uyt een N.W., wenden het N.N.O. waert over, dreven ’s nachts in stilte.

d 12.

’s Morgens moy weder, dreven in stilte tot 2 ure voor de middach, waeren met de stroom wel 1¹⁄₂ myl om de S.S.W. gedreven, cregen doen een moy coeltie uyt een N.O. ende trock naer het O.N.O. Seylden met d^o coelte soo veer om de N., tot ’s middachts op de breete van 2 gr. 7 min., ende hadden de bovengemelte eylanden op een peyling van ons als boven. Naer de middach dreven wy in stilte, somtyts een cleyn variabel coeltie N.N.O. N.O. en N.W., dreven ’s nachts in stilte.

e 13.

’s Morgens moy weder, dreven meest in stilte. ’s Middachts bevonden wy de N. breete te hebben van 2 gr. 12 min., op de lengte te syn van 145 gr. 33 min.; alsdoen lach het eylant Doy N.O.t.O. 6 mylen van ons, te weten het Noorteynt, dreven die naemiddach in stilte. ’s Avonts conden wy de berch van Tarnaten noch pas sien in ’t S. van ons. ’s Nachts een cleyn luchien uit den Suyden.

f 14.

’s Morgens moy weder, dreven in stilte, somtyts een cleyn variabel luchien uyt een W. ende S.S.W. ende S. Waeren doen op de gegiste breete van 2 gr. 23 min., op de lengte van 145 gr. 50 min., ende bevonden breete 2 gr. 22 min., vertiert 5 mylen; alsdoen lagen de eyl. van Doy, het middenlant O.t.S., ¹⁄₄ S. 3 mylen van ons, saegen oock het eylant Behoa O. ¹⁄₂ W. van ons. Naer de middach cregen wij een cleyn variabel luchien. ’s Nachts een cleyn coeltie uyt een Oosten, lieten het al N.waert over staen.

g 15.

’s Morgens was de wint N.O. met moy weder, lieten het al N.N.W. over staen, peylden alsdoen het middenlant van Doy S.O.t.S., omtrent 6 à 7 mylen van ons ende Behoa O.t.S.; giste ’s middachts geseyld te hebben, N.t.W. 7 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 2 gr. 49 min., ende op de lengte van 145 gr. 44 min., ende bevonden breete van 2 gr. 49 min. Saegen doen het hooge lant van Morotay in ’t Oosten van ons, leyden alsdoen onse compassen op 4 gr. N.Oostering. Cregen naer de middach de wint N.O., in de eerste wacht ’s nachts O.N.O., in de tweede wacht N.O.t.O., in de dachwacht N.O.t.N., al met een cleyn topseyls coelte, lieten het al N.waert over staen, de see begon styf uyt een N. aen te schieten met heel holle deyninge.

a 16.

’s Morgens de wint N.O. met topseyls coelte, lieten het al N.N.W.waert over staen, saegen met sons reysen het eylant Talao in ’t W., omtrent 8 mylen van ons, ende is gemeen hooch lant ende gelyckt daer benoorden van, vol cleyne eylanties ende clippen te liggen. Tegen den middach cregen wy de wint N.N.W., wenden het N.O.waert over, somtyts regen; giste ’s middachts behouden cours geseylt te hebben, N.W.t.N. 14 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 3 gr. 36 min., op de lengte van 145 gr. 13 min. ende op de bevonden breete van 4 gr. 6 min.; alsdoen lach het Suydelycxste lant van Talao, W.S.W. ¹⁄₂ S. 8 mylen van ons, ende het Noordelycxste lant N.W. 10 mylen. Ick bevont dat ons de stroom hier wel 7 mylen veerder om de Noort geset had, als onse gissing uyt wees. Naer de middach liep de wint in ’t N.N.O., lieten het Oostwaert over staen. ’s Avonts met sons-ondergang, lach het Noordelycxste van de eylanden Talao W. 10 mylen van ons, naer dat ick met goede opmercking sien can, waeren wy in de tyt van 6 ueren 4 streecken recht in de wint opgedreven, om de N.N.O. ’s Nachts 3 glasen in de eerste wacht, liep de wint in ’t N.O., wenden het N.N.W. waert over, in ’t uytgaen van d^o. wacht, cregen wy de wint Noorden, met caeckich weder ende regen, wenden het om de Oost.

b 17.

’s Morgens hadden wy doncker weder, de see groff uyt een N.O. aenschietende, de wint N.N.O., N.O.t.N. ende N.O., N.O.t.O., saegen veel raveling van stroom. Naer gissing geseylt in dit etmael N.N.O. ¹⁄₂ O. 10 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 4 gr. 41 min., ende op de lengte van 145 gr. 31¹⁄₂ min., ende op de bevonden br. van 5 gr. 13 min.; bevonden als vooren dat ons de stroom, 8 mylen veerder om de Noort geleyt had, als onse gissing was. Dese stroomen tegen de wint oploopende, veroorsaecken alhier het hol water ende de hooch rysende sees. Naer de middach de wint variabel, tusschen het N.N.O. ende S.O., als oock ’s nachts met travadich[15] weder, somtyts regen.

c 18.

’s Morgens was de wint variabel, tusschen het S.O. ende N.N.O., ’s ochtens cregen wy een styve regen caeck, ende ’s middachts de wint N.O., met moy helder weder; giste geseylt te hebben, Noorden 12 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 6 gr. 1 min., ende op de lengte als vooren; waeren doen met ons besteck op de cust van Araya, maer saegen geen lant, soodat ick vast vertrou, ons de stroom om de N.O. geset hadde. Op dato hebben wy een swaer ancker ende 6 stucken in ’t ruym geset, tot verlichting van ’t schip; hebben oock getalyt ende gestaecht. ’s Nachts moy weder.

d 19.

’s Morgens de wint meest N.O.t.N., somtyts O.N.O., met topseyls coelte; giste ’s middachts geseylt te hebben, Oost 16 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 6 gr. 30 min., ende op de lengte van 146 gr. 35¹⁄₂ min.; soodat wy in dese 2 etmaelen, omtrent 7 mylen veerder om de Noort gedreven waeren, als het gegiste punt. Het weder met een swarte donckere lucht, naemen onse marsseyls in, om niet van ’t jacht Breskens te versteecken; seylden met schoverseylen N.waert over, de wint O.N.O. met styve topseyls coelte.

e 20.

’s Morgens noch al ongestadigh weder, met styve topseyls coelte, somtyts regen, hadden al hol water met veel raveling van stroom, de wint meest O.N.O. ende N.O.; giste ’s middachts geseylt te hebben N.t.O. ¹⁄₂ O. 14 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 7 gr. 23¹⁄₂ min., ende op de lengte van 146 gr. 51¹⁄₂ min., ende op de bevonden breete van 7 gr. 40 min. Bevonden dat de stroom ons omtrent 4 mylen veerder om de Noort geset hadde, als het gegiste punt, dan bevondt deselve al langsaem te verslappen. ’s Nachts hadden wy caeckich weder van regen, ende de wint uyt een O.N.O. en Oosten.

f 21.

’s Morgens ongestadich weder van regen, ende de wint als vooren, giste ’s middachts geseylt te hebben, Noorden 15 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 8 gr. 40 min., lengte als vooren; hebben wat naer de middach de boot ingeset, saegen veel meeuwen vliegen. ’s Nachts al ongestadich weder, met regen ende met styve O. ende O.N.O. winden.

g 22.

’s Morgens weder ende wint als vooren, saegen eenige steencroos dryven, ende een snip rontom het schip vliegen. Myn besteck stondt alsdoen 10 mylen buyten het eylant St. Jan, maer saegen geen lant. Tegen den middach werdt het heel moy weder, met een opclaerende lucht, de wint O.t.N.; giste ’s middachts geseylt te hebben, N.t.W. 16 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 9 gr. 43 min., ende op de lengte van 146 gr. 38¹⁄₂ min., ende op de bevonden breete van 9 gr. 40 min. Bevonden alsnu seer weynich of geen stroom, met slecht water. ’s Nachts moy weder.

a 23.

’s Morgens moy weder, met een grauwe lucht, de wint O. en O.N.O., met topseyls coelte; giste ’s middachts geseylt te hebben, Noorden 18 mylen, waeren volgens dien, op de N. breete van 10 gr. 52 min.; bevonden door een peyling 4 gr. 20 min. N.Oostering.

b 24.

’s Morgens moy helder weder, met een O.t.N. wint met topseyls coelte; giste ’s middachts geseylt te hebben, N. 18 mylen, waeren volgens dien, op de N. breete van 12 gr. 4 min., ende op de lengte als vooren, op de bevonden breete van 12 gr. 8 min.

c 25.

’s Morgens hadden wy moy weder, met een claere sonneschyn, de wint als vooren, met topseyls coelte; giste ’s middachts geseylt te hebben, N. 17 mylen, waeren volgens dien, op de N. breete van 13 gr. 16 min., hadden ’s nachts moy stil weder.

d 26.

’s Morgens begon de wint naer het N.O. te trecken, ende voorts naer het N.N.O. Twee ueren naer sons reysen wenden het om de Oost, de wint N.t.O. met topseyls coelte; giste ’s middachts geseylt te hebben, N. ¹⁄₂ O. 12¹⁄₂ mylen, waeren volgens dien, op de breete van 14 gr. 6 min., ende op de lengte van 146 gr. 43¹⁄₂ min., ende op de bevonden breete van 14 gr. 12 min., alsdoen giste ick caep Spiritus Santa 38 à 40 mylen, S.W.t.W. van ons. Naer den middach ten 4 ueren, quam de wint S.O., wenden het ende lieten het om de N.O. aengaen. ’s Nachts continueerde de S.O. coelte, met moy weder.

e 27.

’s Morgens weder ende wint als vooren, met topseyls-coelte. ’s Middachts de wint S.O.t.S.; giste geseylt te hebben, N.O.t.O. 22 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 15 gr. 9 min. ’s Avonts bevonden 4 gr. 43 min. N.Oostering des naelts.

f 28.

’s Morgens moy weder, met een heldere lucht, de wint als vooren, met topseyls coelte; giste ’s middachts geseylt te hebben, N.O. 22 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 16 gr. 11 min., ende op de lengte van 149 gr. 3¹⁄₂ min., ende op de bevonden breete van 16 gr. 16 min. ’s Nachts cregen wy de wint variabel, S.S.W. ende W.S.W., somtyts met stilte.

g 29.

’s Morgens moy weder, de wint variabel S.S.W., S.W.t.S., S.W., W.S.W. somtyts stilleckens. Alsdoen heeft de E. Commandeur door de gemeene seyn den raet beroepen van ’t fluytschip Castricum ende ’t jacht Breskens; ende is geresolveert om onse cours N.O. te vervolgen, soo veel weder ende wint sou mogen toelaeten, tot op de N. breete van 24 gr., ende op de lengte van de Oostcust van Japan. Het selve bevonden hebbende, alsdan onse coers N. aen te stellen, tot op de N. breete van 37¹⁄₂ gr., ende aldaer de cust aen te doen; giste ’s middachts geseylt te hebben, N.O. 12 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 16 gr. 50 min., ende op de lengte van 149 gr. 38¹⁄₂ min., op de bevonden breete van 16 gr. 50 min. Naer den middach cregen wy een moye coelte, doch variabel N.W., N.N.W., N., N.N.O., saegen een swaluw rontom het schip vliegen, vongen dien avont 2 groote bonyten. ’s Nachts de wint meest O.N.O., met doorgaens topseyls-coelte.

a 30.

’s Morgens weder ende wint als vooren. Sloegen 2 nieuwe marsseylen aen, cregen in ’t cort verandering van weder, wert heel doncker met styve regenbuyen, de wint variabel, wenden het verscheyden reysen over ende weer; giste ’s middachts door malcanderen geseylt te hebben, N.O. 7 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 17 gr. 10 min., ende op de lengte van 149 gr. 59¹⁄₂ min., ende op de bevonden breete van 17 gr. 23 min.; saegen veel raveling van stroom, hadden hol water uyt een N.O. ’s Nachts hadden wy ongestadich weder, van regen ende wint, met harde buyen uyt een O.N.O.

Mayus.

b 1.

’s Morgens ongestadich regenachtich weder, de wint O.t.N., treckende temet naer het O.N.O., ende voorts naer het Oosten ende O.N.O.; giste ’s middachts geseylt te hebben; N.t.W. ¹⁄₂ W. 18 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 18 gr. 31 min., ende op de lengte van 149 gr. 37¹⁄₂ min. Naer den middach styve regen, met een harde S.wint, saegen eenige swarte ende grauwe meeuwen vliegen; vernamen veel raveling van stroom, cregen tegen den avont de wint variabel.

c 2.

’s Morgens een grauwe lucht met motregen, doch claerde tegen den middach op, cregen helder sonneschyn weder met stilte, met holle deyning uyt een N.O.; giste geseylt te hebben N.N.O. 9 mylen, waeren volgens dien op de gegiste breete van 19 gr. 4 min., ende op de lengte van 149 gr. 51¹⁄₂ min., ende op de bevonden breete van 18 gr. 57 min.; saegen ’s avonts een swaluw om ’t schip vliegen. Twee glaesen in de eerste wacht, cregen wy een cleyn luchien uyt den Oosten, dan corts daernae weder stil, somtyts een cleyn dwarrelcoeltie, voorts stil.

d 3.

’s Morgens stil, wat op den middach cregen een cleyn coeltie uyt den Oosten, met holle deyninge uyt een N.O.; giste ’s middachts geseylt te hebben, N. ¹⁄₂ O. 5 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 19 gr. 17 min., ende op de lengte van 149 gr. 54¹⁄₂ min., ende op de bevonden breete van 19 gr. 17 min. Cregen naer de middach veel motregen, saegen ’s avonts eenige meeuwen vliegen. ’s Nachts moy weder, de wint Oost ende O.t.N. met topseyls-coelte.

e 4.

’s Morgens de wint Oost, somtyts O.N.O., met topseyls coelte; giste ’s middachts geseylt te hebben, N. ¹⁄₂ W. 20 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 20 gr. 37 min., ende op de lengte van 149 gr. 46¹⁄₂ min., ende op de bevonden breete van 20 gr. 39 min., met holle deyninge uyt een N.O. en O.

f 5.

’s Morgens moy helder weder, de wint O.t.N., met hol water uyt een N.O., giste ’s middachts geseylt te hebben, N. ¹⁄₂ W. 20 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 21 gr. 59 min., ende op de lengte van 149 gr. 38¹⁄₂ min., ende op de bevonden breete van 22 gr. Naer de middach begon de see styf uyt een S.O. aen te schieten. ’s Nachts de wint O.t.S.

g 6.

’s Morgens moy weder, de deyninge uyt een S.O., hebben voor de middach getalyt ende gestaecht, saegen een cleyn grau lantvogeltie om het schip vliegen. ’s Middachts de wint S.O., giste alsdoen geseylt te hebben N.t.O. ¹⁄₄ O. 18 mylen, waeren volgens dien op de gegiste breete van 23 gr. 10 min., ende op de lengte van 149 gr. 57¹⁄₂ min., ende op de bevonden breete van 23 gr. 10 min. Naer de middach omtrent ten 4 ueren saegen wy een groote trop cleyne meeuwen N.O. opvliegen; vingen dien avont een grooten bonyt.

a 7.

’s Morgens deysich, corts daernae helder weder, de wint meest O.S.O. ende S.S.O., met slecht water, saegen verscheyde cleyne clipmeeuwen vliegen; giste ’s middachts geseylt te hebben, N.O. 19 mylen, waeren volgens dien op de gegiste breete van 24 gr. 4 min., ende op de lengte van 150 gr. 56¹⁄₂ min., ende op de bevonden breete van 24 gr. 6 min.; saegen, wat naer de middach, een groote streeck schuym, vermengt met een raveling van stroom, waarin veel besaens qualities ende steencroos, ende ronde qualities ende een stuck hout saegen dryven: ’t welck seeckere teeckens van lant behoorde te wesen; dan conden geen lant sien.

b 8.

’s Morgens was het deysich weder, saegen, wat naer sons reysen, een cleyn eylantien, dat niet heel hooch was, ende was naer het scheen omtrent 1¹⁄₂ myl lanck, ende lach W.t.N. ¹⁄₃ N. 4 mylen van ons; soo ick con bemercken soo dreven wy styf om de Noort, de wint Suydelyck met een sleyckende coelte[16]; giste ’s middachts geseylt te hebben, O.N.O. 15 mylen, doen lach d^o. eylant West 6 mylen van ons, waeren doen op de gegiste breete van 24 gr. 29 min., ende op de lengte van 151 gr. 57¹⁄₂ min., ende op de breete van 24 gr. 43 min., soodat ons de stroom omtrent 3¹⁄₂ myl veerder om de Noort geset had, als ick gegist had. Soodat dit eyland ligt op de bevonden breete van 24 gr. 43 min., ende op de lengte van 151 gr. 31¹⁄₂ min.; ende alsoo wy hier geen eylant in de Compagny’s Caert bevinde te liggen, gaeven wy het den naem van Breskens eylant, omdat het van daer eerst gesien was. Het eylant Malabrygo lach naer gissing W.t.W. ¹⁄₂ W. 21 mylen van ons. Naer de middach saegen veel cleyne ronde ende besaens qualities dryven, met menigte meeuwen ende veel swaluwen vliegen. Omtrent 3 ueren naer middach, cregen wy de wint N.t.O. ende trock temet naer het N.O.t.N.

c 9.

’s Morgens moy weder, de wint N.O., treckende naer het N.N.O., met redelyck slecht water ende slappe coelte, saegen veel swarte meeuwen met scherpe staerten; giste ’s middachts geseylt te hebben, O.t.S. 13¹⁄₂ myl, waeren volgens dien op de gegiste breete van 24 gr. 32¹⁄₂ min., ende op de lengte van 152 gr. 55¹⁄₂ m., ende op de bevonden breete van 24 gr. 36 min. Saegen veel grauwe ende swarte meeuwen vliegen.

d 10.

’s Morgens goet weder, met holle deyninge uyt een O. saegen vele meeuwen vliegen, de wint als vooren; giste geseylt te hebben, O.S.O. ¹⁄₂ S. 15 mylen, waeren volgens dien op de gegiste breete van 24 gr. 8 min., ende op de lengte van 153 gr. 53¹⁄₂ min. Met sons onderganck cregen wy de wint O.N.O., wenden het doen N.waert over.

e 11.

’s Morgens een donckere betoge lucht, met een Oostelycke coelte, de deyninge uyt een N.O., saegen veel meeuwen; giste ’s middachts geseylt te hebben, N. 14 mylen, waeren volgens dien op de breete van 25 gr. 1 min., ende op de lengte van 153 gr. 53¹⁄₂ min.

f 12.

’s Morgens moy weder, de wint O.N.O., somtyts variabel, de deyninge uyt een O.S.O.; giste ’s middachts geseylt te hebben, N.O. 12 mylen, waeren volgens dien op de gegiste breete van 25 gr. 35 min., ende op de lengte van 154 gr. 31¹⁄₂ min., ende op de bevonden breete van 25 gr. 13 min. ’s Nachts in de eerste wacht cregen wy de wint S.O., trock met een doorgaende coelte naer het S. ende hadden veel meeuwen sien vliegen.

g 13.

’s Morgens liep de wint S.W., met een doorgaende coelte ende een grauwe lucht, met regen; giste ’s middachts geseylt te hebben, O.N.O. 30 mylen, waeren volgens dien, op de N. breete van 25 gr. 59 min., ende op de lengte van 156 gr. 34¹⁄₂ min., ende op de bevonden breete van 25 gr. 58 min.; hebben doen onse compassen op 7 gr. N.Oostering geleyt. Wat naer den middach hebben wy onse coers N.N.O. aengestelt, maer een weynich naer sons onderganck cregen wy de wint uyt een N.N.O., lieten het Oostwaert over staen. ’s Avonts hadden wy een swaluw rontom het schip sien vliegen.

a 14.

’s Morgens saegen wy een cleyn grau lantvogeltie, de wint N.O. met een betoge lucht, lieten het al Oostwaert over staen; giste ’s middachts geseylt te hebben, O.t.N. 15 mylen, waeren volgens dien op de gegiste breete van 26 gr. 10 min., ende op de lengte van 157 gr. 41¹⁄₂ min.; hebben het doen om de N. gewent, met een N.O. topseyls coelte ende slecht water, saegen veel meeuwen vliegen. Tegen den avont de wint O.N.O., in de eerste wacht O., voorts S.O., met regen.

b 15.

’s Morgens de wint S.O., met een donckere lucht met regen, saegen verscheyden reysen steencroos dryven, ende veel meeuwen vliegen. ’s Middachts de wint S.S.O., giste alsdoen geseylt te hebben N. 20 mylen, waeren volgens dien op de gegiste breete van 27 gr. 30 min., ende op de lengte van 157 gr. 41¹⁄₂ min. Naer de middach wert het stil, de deyninge begonnen styf uyt een N.O. te schieten, waerop de wint tegen den avont naer het N. ende voorts naer het N.O. liep, met een styve doorgaende wint. Hielden voor wint om ende in het toesetten van de groote hals, is het groot seyl uyt het lyck geslaegen; naemen onse marsseyls in ende brochten weder een ander schover seyl aen de ree (ra), het seyl aensynde, lieten het met schover seylen N.W.waert over staen. Met het vallen van den doncker cregen wy harde regen, in de eerste wacht beterde het weder, hebben doen ons groot marsseyl weder bygeset; de wint N.O., mochten N.N.W. seylen.

c 16.

’s Morgens was ’t moy weder, de wint N.O.t.N. met cleyn topseyls coelte, holle deyninge uyt een O.N.O.; giste ’s middachts geseylt te hebben, N.W. ¹⁄₂ W. 14 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 28 gr. 5¹⁄₂ min., ende op de lengte van 156 gr. 52¹⁄₂ min., ende op de bevonden breete van 28 gr. 2 min.; bevonden 6 gr. 45 min. N. Oostering.

d 17.

’s Morgens moy weder met slecht water, wat op den dach de wint O., met een moy topseyls coelte; giste ’s middachts geseylt te hebben, N.N.W. 16 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 29 gr. 1 min., ende op de lengte van 156 gr. 24¹⁄₂ min., ende op de breete van 29 gr. 3 min.; seylende N.N.O.waert over, saegen veel meeuwen ende een witte peylstaert vliegen. Cort naer de middach, is ons staende lyck van ons groot marsseyl gebroocken, soodat d^o. marsseyl dwars door is gescheurt; hebben stracx weder een ander aengeslaegen. ’s Nachts de wint O.S.O.

e 18.

’s Morgens de wint als vooren, met topseyls coelte met slecht water; giste ’s middachts geseylt te hebben, N.N.O. 28 mylen, waeren volgens dien op de gegiste breete van 30 gr. 46 min., ende op de lengte van 157 gr. 13¹⁄₂ min., ende op de bevonden breete van 30 gr. 54 min. Tegen den avont saegen wy een groot bos steencroos dryven, het weer veranderde subyt, ende wert doncker, motrich weder. ’s Nachts liep de wint naer het S.O., met regen.

f 19.

’s Morgens een donckere betogen lucht, met motrich weder, met een Oosten styve doorgaende wint; giste ’s middachts geseylt te hebben N.N.O. 30 mylen, waeren volgens dien op de gegiste breete van 32 gr. 45 min., ende op de lengte van 158 gr. 7¹⁄₂ min. ’s Middachts liep de wint weer S.O. alwaer van daen de see oock hol begon aen te schieten; is goetgevonden onsen cours N.O. aen te stellen, alsoo wy vrees hadden, door de dagelycxe Oostewinden ende de Japansche cust hart genaeckte, de stroomen aldaer mochte styf om de Oost loopen, door de aenpersing der winden, ende dat wy dan met geen N.N.O. cours boven de hoeck Bosho mochte comen te vervallen. Wat naer de middach liep de wint S.S.W., met een styve doorgaende coelte, met doncker, regenachtich weder. ’s Avonts 1¹⁄₂ uer naer sons onderganck saegen wy heel hooch lant, omtrent ²⁄₃ myl van ons in ’t N.O.; worpen het loot, hadden 80 vadem swarte santgront, meenden het overstaegh te smyten, maer wert dootstil, soodat wy met de holle deyninge al naer de wal toegeset werden; schooten een schoot tot waerschouwing van het jacht Breskens, ’t welck een moy stuck achter ons was. Wy lieten het schip om de West omdraeyen, naemen onse seylen in, ende quaemen op 36 vadem ten ancker, swarte santgront; geset liggende, wert het slecht water, de stroom met een styve corent om de N.W. loopende; saegen met een blinck noch een hooch ront eylant, omtrent 1¹⁄₂ myl W.t.N. van ons. Wy hielden moy stil weder omtrent een uer, doen begon hem de wint allengskens te verheffen, loopende ongestaedich uyt verscheyden streecken, meest N.W. ende N.N.O.. De eerste wacht uyt liep de wint uyt een S.W. ende W.S.W., met harde caecken ende overvallende buyen, soodat ons daegelycx ancker doorginck, ende alree op 26 vadem gedreven waeren; hebben ons tuyancker daerby laeten vallen, quaemen doen voor de beyde anckers op, doch corts daernae is ons daegelycx tou gebroocken, bleven voor het tuyancker liggen. Maer alsoo het weder hem noch meer verhefte, lieten alsdoen ons plechtancker toegaen; doen waeren daer 3 glaesen in de tweede wacht uyt, saegen doen ons jachts vuer noch, maer verlooren het cort uyt het gesicht. Laegen nu op 24 vadem vile (vuile) gront, verwachtende de dach met patientie; een uer voor dach is ons tuytou oock gebroocken, quaemen voor ons plechttou op, als wanneer het 18 vadem diep was, vile, clippige gront. Lagen een pistoolschoot van de branding ende clippen van lant, soodat voor menschen oogen hier geen uitcomst scheen, dan setten ons betrouwen op Godt almachtich.

g 20.

’s Morgens was de wint N.W., ende alsoo wy met den dach doende waeren om de loos van het tuytou in te winden, doch was vergeefs, want het eynt ergens om een clip achter het schip vast gestroompt was, soodat wy d^o. tou met groot leetwesen moesten cappen. Saegen oock dat ons plechtancker doorginck ende dat al een streng van het plechttou stucken was, ende alree op de diepte lagen van 14 vadem; ende indien ons de stroom niet van de clippen afgehouden hadde, souden ongetwyfelt al tegen den wal aengelegen hebben, dan de goede genaedige Godt heeft ons bewaert, ende de N.W. wint continueren laeten. Is sante pee (staende voet?) geresolveert, het plechttou oock te cappen, ende soecken het met schoverseylen van de wal af te leggen, ’t welck wy stracx in ’t werck hebben gestelt, als welck de uiterste middel was. Leyden het met de steven om de Suyt, meteen styve buyige N.W. wint, liggende boven stroom, quaemen corts wat van de wal, maar wat van de wal synde, is onse groote smyt[17] door een harde caeck stucken geborsten. Liepen doen op nieu groot peryckel, om noch tegen de wal aen te dryven, want hadden geen anckers meer claer, om toe te laten gaen, maer cregen metter haest het seyl weder schrap, leyden het met Godes hulpe boven lant. Saegen rontsom naer onse medemaet, maer conden hem nergens vernemen, waer over wy weder op nieu bedroeft waeren, wisten niet wat wy dencken souden, of hy gebleven was ofte niet. Doen het begon te daegen, hadden wy 2 vueren op het hooge ronde eylant gesien, maer waren cort weder uyt, soodat ick vertrou dat d^o. eylant bewoont is. Dit groote eilant daer wy onder geset gelegen hebben, was een heel hooch eylant, van gedaente als uytgeteyckent staet, leyt gestreckt op syn langste 2¹⁄₂ myl S.O.t.S. ende N.W.t.N. In ’t verbyseylen van het eylant, saegen wy in een valey veel beesten loopen ende eenige huysen staen, saegen oock verscheyden plantagies ende geboomte in d^o. valey. Van het S.O. eynt van dit eilant, leyt een groot rif van clippen, omtrent 1 myl van lant, alwaer de see vreeselyck op storte; saegen in ’t Suyden noch een hooch eylant. Dit voornoemde rif gepasseert synde, deden onse coers temet om de Oost ende temet om de Noort, de wint liep naer het W. en W.S.W., met harde caecken ende regenbuyen, conden weynich van ons sien. Meenden onse medemaet in ly van d^o. eylant te vinden, dan vernaemen hem niet, met groot leedwesen; ende alsoo wy geen anckers claer en hadden, was ’t geen tyt om lang hier by te houden, lieten het voort staen naer de S.O.cust van Japan toe, om ondertusschen weder eenige anckers claer te maecken. ’s Middachts hadden wy de bevonden breete van 33 gr. 34 min., als doen lach het eylant, daer wy onder geset gelegen hadden S.W.t.W. 5 mylen van ons; gaven d^o. eylant den naem van ’t Ongeluckich eylant. Wy vervolchden onse cours N. aen. ’s Avonts met sons onderganck, lach het Ongeluckich eylant S.W. ¹⁄₂ W. 10 myl van ons, saegen in het W.t.N. 11 à 12 mylen van ons, noch 2 hooge eylanden. Wat naer sons onderganck wert het moy weder, de wint S.W., worpen gront op 120 vadem, het water was groen ende dick, gelyck in de N.see. Sette onse beyde marsseyl daerby, onse cours Noorden, de wint W.S.W. ende S.W., met topseyls-coelte, diep 84, 82, 81, 80 vadem, conden geen gront aen het loot crygen.

Nota.

Het Ongeluckich eylant was heel hooch lant, hem vertonende met 2 hooge ronde bergen, waer tusschen een groote valey was; in ’t aensien met hooge boomen op sommige plaetsen bewassen, alwaer oock eenige huysen stonden ende beesten liepen. Saegen een cleyn riviertjen om de West in see loopen, waervoor een cleyn baytie was, recht over de huysies, maer was daer clippich. Het S.O. eynt van d^o. eylant is een steyle hoeck, alsof hy afgebickt was, alwaer een rif van clippen, wel een myl veer in see afstreckte, waer de see seer opstorte. Dito eyl. leyt gestreckt op syn langste, 2 à 2¹⁄₂ myl N.W.t.W. ende S.O.t.S. Aen de Oostsy van d^o. eylant scheen een moye bocht te syn, maer men can daer niet ten ancker comen, dat men voor de Oostelycke winden beschut light. Wy hadden geset gelegen onder dit eylant, aen de N.W. hoeck, omtrent een musquet schoot van lant; waeren doen, op de gegiste breete van 33 gr. 22 min., ende op de lengte van 158 gr. 51¹⁄₂ min. Van ’t N.W.eynt 1 à 1¹⁄₂ myl, lach noch een hooch ront eylant, sonder laech lant; synde een berch vry hooch, doch wat laeger als een van de 2 bergen van ’t Ongeluckich eylant, ende leyt W. van de N.W.hoeck. Hier tusschen door liep de stroom met een styve corent om de N.W., sonder stille, soo lange wy hier geset gelegen hadden. Van d^o. eylant strecken een party clippen, doch liggende boven water van ’t N. ende S. eyndt; d^o. eylant is omtrent 1 myl lang. Op d^o. eylant hebben wy 2 vueren gesien in ’t hangen van den berch, soodat het oock aparent bewoont is. Van het Ongeluckich eylant, omtrent 7 à 8 mylen S. ¹⁄₂ W. daerof, leyt een ander eylant, hetwelck hem vertoont met eenige verscheyde bergen, dan conden van syn groote geen bescheyt sien, door den donckere, deysige lucht ende mot regen. Doen wy het Ongeluckich eylant S.W.t.W. 6 mylen van ons hadden, waeren doen op de gegiste breete van 33 gr. 35 min., ende op de lengte van 159 gr. 15 min., ende op de bevonden breete van 33 gr. 34 min. Doen wy het Ongeluckich eylant S.W. ¹⁄₂ S. 10 mylen van ons hadden, worpen wy gront op 120 vadem, saegen in ’t ondergaen van de son doen 2 eylanden, ende schenen dicht by malcanderen te liggen, ende waeren heel hooch, maer conden door de veert geen recht bescheyt sien; sy laegen W.t.N., omtrent 11 à 12 mylen van ons. Wy waeren nu op de gegiste breete van 33 gr. 52 min., ende op de lengte van 159 gr. 22 min. volgens onse cours van ’s middachts, 4²⁄₃ myl N.t.O. ¹⁄₂ O. aen, saegen veel steencroos dryven. De 2 eylanden souden op de gegiste breete liggen van 34 gr. 1 min., ende op de lengte van 158 gr. 28 min.

a 21.

’s Morgens helder weder, de wint S.W. met topseyls-coelte, wierpen gront op 80 vadem. Omtrent 3 ueren voor den middach, cregen wy het lant van Japan in ’t gesicht, ende lach in ’t N.N.W. ende in ’t W.N.W. van ons, waeren omtrent 8 mylen buyten de wal. Wierpen doen gront op 50 vadem, wasige[18] gront, lieten het met cleyn seyl daer naertoe staen, cregen een betoge lucht. Giste ’s middachts geseylt te hebben, N. ¹⁄₂ O. 20 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 34 gr. 33 min., ende op de lengte van 159 gr. 24¹⁄₂ min.; de variatie des compas 6 gr. 54 min. N.Oostering. Waeren doen omtrent 5 mylen buyten de Japansche cust, hadden een steylen hoeck met 5 witte plecken, gelyck Bevesier op de Engelse cust, N. van ons. Het lant is hier vlack lant, met weynich geberchte ende niet heel hooch; hadden de diepte van 40 vadem, craelgront. Het Westelyckste lant lach W.S.W. van ons, soo veer wy sien conden, ende was al eenparich vlack lant, op het water steyl neer, met veel witte plecken sonder weynich voetstrant, saegen veel bossen steencroos dryven; doen het opgedroocht was tot op 38 vadem, smeten het bij. ’s Avonts peilden wy het Oostelycxste lant dat wy saegen, in het N.W.t.N. ende ’t Westelyckste, W.S.W. ¹⁄₂ W. van ons, waeren naer gissing 5 mylen buyten de S.O.cust van Japan, op de diepte van 50 vadem, singel gront met sant vermengt; dreven met de stroom om de N.O. ’s Nachts de wint variabel, hielden het al by met cleyn seyl, op de diepte van 36, 34, 30, 25, 18, 16, 13, 12, 10 vadem; somtyts craelgront, somtyts singel, somtyds sant; hadden moy stil weder met slecht water.

b 22.

’s Morgens met den dach waeren wy, op de diepte van 24 vadem santgront, 3 mylen van lant, waeren door de stroom om de N.N.O. gedreven; de Suydelycxste hoeck die wy saegen lach S.W.t.W. ¹⁄₂ W. ende de steyle gepleckte witte hoeck W.t.N. ¹⁄₂ N. Seylden wat bet onder de wal, cregen de diepte van 22, 20 vadem santgront; doen wy op de diepte waeren van 19 vadem, gront als vooren, waeren wy omtrent 2 mylen van lant. Doen lach de 5 witte gepleckte hoeck N.W. ¹⁄₂ W. van ons, ende de hoeck Bosho W.S.W. ¹⁄₂ S. van ons; seylden voorts tot op 10 vadem. Besuyden de 5 witte gepleckte hoeck, scheen een fraeye bay te syn, dan, doen wy daer dicht voor quaemen saegen dat het maer een bay scheen door het leege voorlant, alwaer een rivier scheen in te loopen; daer en was inderdaet geen bay. ’s Middachts giste geseylt te hebben, N.t.O. 9¹⁄₂ myl, waeren volgens dien, op de breete van 35 gr. 30 min., ende op de lengte van 159 gr. 33¹⁄₂ min., ende op de bevonden breete van 35 gr. 30 min.; de variatie des compas was 7 gr. N. Oostering; was doen 10 vadem diep, swarte gront. Doen lach de hoeck Bosho S.W. ¹⁄₂ S. van ons, omtrent 5 mylen, ende 5 witte gepleckte hoeck W. ¹⁄₂ S. omtrent 2 mylen; soodat de hoeck Bosho leyt volgens dien, op de breete van 35 gr. 14¹⁄₂ min., ende op de lengte van 159 gr. 18 min. Van de hoeck Bosho ontfalt hem de cust om de S.W. ende 2 à 3 mylen S.W.t.W. Voorts van hoeck tot hoeck ..... Westelycker, naer de bocht van Jedo, alwaer de Keyser van Japan syn hoff houdt. Het lant is hier op veel plaetsen 2, 3dubbelt, maer steyl op ’t water neer, met veel witte plecken, sonder gehackelt geberchte; het lant om de Suyt, van de hoeck Bosho, is hooger als om de Noort, men can de wal bequaemelyck aenlooden. Wat voor de middagh is dicht onder de wal, ons een Japanse berck gepasseert, quam uyt de Noort ende seylde om de S.; wat naer de middach quam een Japanse wrickberk ons aen boort, want wy in stilte laegen en dreven op de diepte van 10 vadem; d^o. berck was gemant met 7 wrickers ende 5 leegsittende Japanders; brachten ons 4 schoone roode steenbraesems aen boort, alwaer voor haer wat ryst gegeven is. Dito Japanders syn overgecomen, wesen ons dat die hoeck van ons ’s middachts in ’t S.W. ¹⁄₂ S. gepeylt, de hoeck Bosho was, ende dat om die hoeck, de bocht van Jedo lach, ende quaemen met ons vermoeden overeen. Corts nae de berck quam noch een berck aen boort, dewelcke was gemant met 6 Japanders, waeronder 4 wrickers waeren; die gaeven ons een sootie verse serdienen oover, waervoor sy oock wat ryst cregen. Dese ende vorige Japanders wesen ende seyden Nangesacque lach om de W., dat wy dat heen mosten, want om de Noort het voor ons niet en docht; syn met vrientschap weder van ons gescheyden ende naer lant geroeyt. Omtrent 2 ueren naer de middach, cregen wy een moye coelte uyt de Oostelycke handt, wenden het om de N.N.O.; want van de S.O. hoeck van Japan, genaemt Bosho, streckt de cust N.N.O. tot de 5 witte gepleckte hoeck, dan heeft men een laech landige inbocht, streckende om de Noort, omtrent 4 mylen, ende de hooge santduyn, gelyckende Kyckduyn op Huysduynen. Desen hoeck gaeven wy den naem van de Santduynige hoeck, ende leyt van de witte gepleckte hoeck, N.O.t.N. omtrent 9 mylen. Onse cours vervolgende met slecht water, passeerden de cust op de diepte van 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 20 vadem, swarte santgront, bleven al 4 mylen van lant. Voor desen voornoemde bocht saegen wy veel steencroos dryven, ende veel lammen ofte duyckers swemmen, het water was hier heel dick ende groen, ende voorts was het diep 20 vadem, swarte santgront; doen lach de Santduynige hoeck N.O.t.N. 4 à 5 mylen van ons. ’s Nachts de wint S.S.O. ende S.O. ende O.S.O., in de tweede wacht dreven wy in stilte, de stroom scheen om de N.O. te loopen, diep ’s nachts als volcht, in de eerste wacht 22, 20 vadem, de tweede wacht 23, 24, 26, 27 vadem, al santgront als vooren, tegen den dach diep 30 vadem.

c 23.

’s Morgens dreven wy in stilte, hadden een deysige lucht, waeren doen op de diepte van 70 vadem, gront als vooren; doen lach de Santduynige hoeck W.N.W. 3 mylen van ons, het was die heele voor middach stil ende mistich, de stroom hier loopende langs de wal om de N.N.O., diep 32, 35, 38 vadem. ’s Middachts waeren doen Oost van de Santduynige hoeck, 4 mylen op de diepte van 42 vadem; giste geseylt te hebben, N.O. 10 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 35 gr. 58 min., ende op de lengte van 160 gr. 8 min., ende bevonden breete van 36 gr. Corts naer cocxschaften quaemen 2 Japanse visschersbercken aen boort, in ider synde 8 man, gaeven ons soo veel visch over, als wy met het geheele scheepsvolck pas conden opeten, waer voor haer wat ryst ende wat arack geschoncken wert. De visch was roch, scharren, waer onder heele groote waeren; swaertvisschen, spierhayties, met een visch by ons onbekent; de visschers, volgens visscherswys eens lustich arack omgedroncken hebbende, syn van boort gevaeren om weder te visschen. Wat naer de middach quam een van d^o. visschers aen boort ende bracht weder een moye soo visch, beneffens hem noch een ander visschersberck, maar die hadden geen visch; naer dat sy wat getracteert waeren syn van boort gevaeren ende scheyden met groot vruntschap, ende roeyden naer lant toe. Van de Santduynige hoeck leyt een cleyn eylandecken Oost daer af, omtrent een myl, gelyck het Menscheters eilant in de straet Sunda. Omtrent een myl benoorden d^o. eylant, leyt noch een cleyn eylant, maar wat vlacker, gelyck het eylant Haerlem[19], maar leyt dicht onder de wal. Van de Santduynige hoeck ontfalt hem het lant om de N.N.W., ende maeckt weder een diepe bocht, synde al eenparich laech lant. Cregen naer de middach een moy coeltie uyt een S.O. stelden onse cours N.N.W. aen, saegen by menichte bruynvisschen, tolven? ende veel walvisschen, ende menichte duyckers ofte lammen swemmen, oock veel drift van wier, groente ende loose veeren dryven. Alsoo wy bemerckten, dat wy noch veer van de wal stonden, stelden onse cours N.W. aen, van de diepte van 40 vadem tot op de diepte van 26 vadem, wasige gront. Saegen doen tegen den avont, een hoogen gehackelde berch recht vooruyt, ende lach op het laege lant in het diepste van de bocht. Stelden doen onse cours N.t.O. aen, de N. hoeck van dese bocht lach doen N.t.W. 3 mylen van ons, ende de Santduynige hoeck lach doen S.t.W. wel 6 mylen van ons; de N. hoeck is een laege vlacke hoeck. ’s Nachts seylden wy met cleyn seyl, op de diepte van 40, 42, 44 vadem, tegen den dach 50 vadem.

d 24.

’s Morgens de wint S.S.W. waeren 3 mylen van lant, op de diepte van 40 vadem, santgront, neffens hooch berchachtich lant; conden om de Suyt van de steng noch de laege hoeck sien, waer benoorden dit hooge lant begint, ende lach S.W. van ons, omtrent 6 mylen. Stelden onse cours om de N.N.W. naer de wal, tot op de diepte van 30 vadem, langsaem opdrogende gront, synde al sant. Saegen een steylen hoeck, gelyckende een eylant, alwaer wy uyt de Noort after van daen saegen comen, verscheyden visschersbercken, quaemen te see om te visschen; wat dichter by d^o. hoeck comende tot op 24 vadem, wit santgront, de gront te vooren swart santgront geweest hebbende. Waeren een myl van d^o. hoeck, saegen doen dat daer een rivier after in streckte Noort op; hier is heel hooch binnen lant op sommige plaetsen 2, 3, 4dubbelt, ende op veel plaetsen compt het hooge lant steyl op ’t water neer. Hier cregen wy menichte visschers aen boort, daervan wy voor ryst omtrent in de 30 groote rochen ruylden ende 2 cabbeliauwen, met veel groote scharren, waeronder eenige waeren 2 voet lanck ende 1 voet breet ende drie vingers dick, cregen oock veel roode seehaen ende eenige andere visch van haer. Sy noemden die rivier, dien after de genoemde steylen hoeck om de Noort opstreckte, Gissima, ende presenteerden ons daerin te brengen; wesen dat daer in ’t incomen 9 à 10 vadem waters was, ende wesen dat het om de Noort niet en docht. Op de steylen hoeck van Gissima, staet wat in ’t lant een dramel boomen gelyck of ’t een fort was, waervan een boom boven de andere uytsteeckt in hoochte, hebbende een ronde croon. ’s Middachts giste geseylt te hebben, N.t.W. ¹⁄₆ N. 16¹⁄₂ myl, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 37 gr. 5 min., ende op de lengte van 159 gr. 55 min., ende op de bevonden breete van 37 gr. 5 min. Doen lach de steylen hoeck van Gissima W. ¹⁄₂ S. van ons omtrent 3 mylen, ende een hoeck daer benoorden liggende, die seer cartelich van cleyne berchies was, dewelcke wy noemden de Gecartelde hoeck; dese hoeck lach N. ¹⁄₂ W. 3 mylen van ons, ende een hoeck die benoorden de vlacke hoeck leyt, lach S.W. van ons. Omtrent 6 mylen van d^o. hoeck, begint het hoochlant te strecken om de Noort, hadden doen de diepte van 40, 36 vadem, swarte santgront; stelden doen onsen cours N.t.O. aen, met een Suydelycke topseyls coelte, om op de N. breete te comen van 37¹⁄₂ gr.; om onse medemaet aldaer te verwachten, volgens de getrocken resolutie. Naer de middach quaemen ons noch 2 visschers aen boort, waervan wy een moye soo visch cregen, waeren doen buyten de Gehackelde hoeck ofte anders genaempt Caep de Kennis. ’S Avonts lach C. de Kennis S.t.W. van ons, waeren omtrent 2 mylen van lant, ende doen lach noch een hoeck benoorden ons dat hooch lant was, maer laech op ’t water neerliep, die lach S.W. ¹⁄₂ W. van ons. Het Noordelycxste lant soo veer wy sien conden, lach N.t.W. ¹⁄₂ W. van ons, en was al hooch lant, saegen op een hoogen vlacken berch veel huysen staen, waer after heel hooch lant; wy hadden de diepte gehadt in ’t seylen van 37, 36, 32, 30, 28, 25 vadem, wasige swarte santgront. Met het vallen van den doncker quam ons een Japanse berck verbyseylen, ende riep Toy, Toy, ende wees om de Noort; indien wy wilden, hy wou ons in een haven brengen om de Noort, contrary de andere Japanders, die altyt gewesen hadden, dat het om de Noort niet en docht. Sy siende dat wy onse marsseylen innaemen, ende onse seyl ende fock opgeyden, ende het met de besaen om de Oost lieten stevenen ende dryven, sette syn seyl schrap ende riep dat om de Oost ofte t’seewaert in, niet goet en was, hy sette syn cours om de Noort; in dese berck waeren 4 Japanders. ’s Nachts de wint S.S.W., S. en S.O., diepte temet af, 26, 28, 30, 35, 36, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70 vadem, wasige gront, conden geen gront aen ’t loot opcrygen. ’s Nachts regen.

e 25.

’s Morgens metten dach begon ’t styf uyt een S.S.O. te waeyen, waerdoor de see hem cort seer vreeslyck hol hem verhefte, door oorsaeck, dat de stroom tegen de wint liep, ende de see tegen de gronden quam opschieten; ende viel oock een swaere mist, dien duerde tot omtrent 2 ueren voor de middach, claerde doen op ende wert ’t haestich stil, maer bleef heel hol water. Hebben nieuwe onderseylen aengeslagen. Giste ’s middachts soo geseylt als gedreven, behouden te hebben, N.N.O. 9 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 37 gr. 39 min., ende op de lengte van 160 gr. 12 min., waeren 4 mylen van lant. Doen lach de Gecartelde hoeck S.W.t.S. ende het Noordelycxste lant dat wy sien conden N.W.t.N. van ons, ende was diep 72 vadem, conden geen gront aen ’t loot opcrygen; het is hier al hooch lant, gelyck volgens uytteyckening te sien is. Wat naer de middach was het heel claer weder, saegen gau uyt naer onse maet, maer vernaemen hem niet. Omtrent 3 ueren naer den middach, cregen wy een topseyls coelte uyt een W.N.W. maer allenskens naer het N.W. ende seylden met cleyn seyl wat om de S. tot ’s avonts, lieten het doen met een seyl byleggen Noortwaert over, de wint naer het West treckende; peylden doen de Gecartelde hoeck in ’t S.W. ¹⁄₂ W. van ons, ende het Noordelycxste lant in ’t N.W. ¹⁄₃ W., waeren 5 mylen van lant diep 95 vadem, doch conden geen gront opcrygen. ’s Nachts moy stil weder, de wint Westelyck, hadden met donckere maen gestadich 2 vueren op, ende schooten somtyts een schoot, of onse medemacker omtrent mocht wesen, dat hy het mocht hooren ende soo op het schieten naer ons toecomen.

f 26.

’s Morgens was ’t moy helder sonneschyn weder, dreven in stilte met opgegeyde seylen ende slecht water. ’s Middachts lach de C. de Kennis, anders de Gecartelde hoeck genaempt, W. ¹⁄₂ S. omtrent 7 mylen van ons, giste vertiert te hebben, S.O.t.S. 5¹⁄₂ myl, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 37 gr. 20 min., ende op de lengte van 160 gr. 28 min., ende op de bevonden breete van 37 gr. 20 min.; conden geen gront aen het loot opcrygen; doen wy het Suydelycxste lant S.W., ende het Noordelycxste lant N.W. van ons hadden, waeren wy gront af, synde omtrent 7 à 8 mylen van lant. Omtrent 4 ueren naer middach, cregen wy een moy coeltie uyt een S.O., ende trock al treckende naer het S. ende S.W. ende voorts naer het W. toe; wenden het met cleyn seyl om de N.W., om het lant weder wat te naederen. ’s Nachts diep 70, 65 vadem, gront als vooren.

g 27.

’s Morgens was ’t moy weder, met een heldere claere lucht, waeren 4 mylen buyten de wal, de wint variabel, Westelyck met slecht water, hadden doen de diepte van 50 vadem, wasige gront; alsdoen quaemen ons 2 visschersbarcken aen boort, brachten ons een lustige soo visch aen boort, die wy om ryst van haer ruylden, ende elck visscher creech een dronck arack, waernaer sy seer begeerich waeren; syn weder van boort gevaeren ende gingen liggen visschen. Corts daernaer is ons een leege custberck verby geseylt, quam uyt de Noort ende seylde om de Suyt, sy riepen op syn Japans, dat het niet goet en was om de Noort, dat daer Toy lach, ende is voorts geseylt. Giste Suyt vertiert te wesen N.W.t.N. 9 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 37 gr. 50 m., ende op de lengte van 160 gr. 3 min., ende op de bevonden breete van 37 gr. 50 min. Waeren hier by wit gepleckt lant met eenige santboschies, omtrent 2 mylen van lant hadden de diepte van 19 à 20 vadem, singel ende grove santgront, hier was de gront ongelycke diepte cort op ende af. Het voorlant is duynich lant, maer anders hooch lant, op sommige plaetsen dubbelt, gelyck per uytwerpsel (afteekening) blyckt, het lant om de Noort scheen een bocht beginnen te maecken, het Noordelycxste lant lach N.N.W., ende het Suydelycxste S.S.W. van ons, de cust streckte hier S. ende N. Wy vernaemen dat de stroom hier heen ende weer langs de wal liep. Op dato is ons noch een gelaeden custbarck bejegent, comende uyt de Noort, syn lading was ryst in balen, is dicht aen ons schip gecomen. Wy vraechden hem waer hy van daen quam, hetwelck hy niet wilde seggen, maer een van haer sprack wat Portugies; sey op d^o. spraeck, dat sy naer Meaco wilde, ende hy sey dat benoorden ons een groote bocht lach, ende dat daer een eylant voor lach, dat Toy hiete, ende dat men met het schip wel tusschen de cust ende Toy door mochte of conde seylen, ende dat benoorden Japan Eso lach, maer dat het daer niet en docht ende seer cout was, ende dat het oock in de bocht after Toy niet en docht. Souden aparent noch wat meer van hun verstaen hebben, hadden wy iemant gehadt die Japans had connen spreecken ende verstaen; hem is 2 realen voor een bael ryst geboden, maer hy sey, dat hy geen ryst dorst vercoopen, ende dat syn coopluyden die hem bevracht hadden, in Meaco woonden. Wy leyden het t’see ende lieten het dryven, ende d^o. berck voorderde syne reys om de S. ’s Nachts de wint variabel, dreven in de diepte van 24, 26, 29, 32, 33, 40, 50, 50, 70, 72 vadem.

a 28.

’s Morgens was het doncker mistich weder, conden boven een scheepslengte niet van hem sien, somtyts een variabel luchien, dan meest stilte, lieten het al dryven in de diepte van 60 à 70 vadem; ’s middachts giste meest op een plaets te wesen, als op den 27 d^o. in breete, maer wel 7 mylen van lant, hadden doen de diepte van omtrent 70 vadem, conden geen gront opcrygen. Tegen den avont saegen wy een seyl in ’t N.W. van ons, met een weynich opclaeren van de vreeslycke donckere mist, maeckten seyl, deden onse best om daerby te comen, alsoo verhoopte dat hetselfde het jacht Breskens was, maer hem wat naeckende, saegen dat het een groote Japanse custberck met een groot viercant seyl was, ende van ons afliep om de Suyt. Wy lieten het weder dryven. ’s Nachts diep 40, 38, 33, 28 vadem ende was motrich weder.

b 29.

’s Morgens hadden wy sulcken vreeselycke donckere mist als noch nooyt bevonden hadden, ende het was doot stil, dreven met de stroom om de West, geraeckten schielyck van de diepte van 28 vadem op 20 ende 19, singel gront, lieten ons werpancker vallen, verbeydende de tyt dat het mochte opclaeren ofte coelte comen, om weder wat t’see te loopen. Tegen den middach cregen wy een styve Suydelycke coelte, lichte ons ancker, maer eer ons ancker op was, waeren op de diepte van 15 vadem, singel gront, wy leyden het met schoverseylen t’seewaert in; dese styve coelte dee de mist ten deele wat verdwynen. ’s Middachts waeren naer gissing op de breete van 38 gr., omtrent 4 mylen van lant. Door de styve wint verhefte hem de see, seer afgryselyck ende hol tegen de gronden, ende quaemen de swaerste sees uyt een S.S.O. ende S.O., doch de wint liep in ’t S.S.W. met heel styve wint, naemen onse bonets af, ende lieten het S.O. ende O.S.O.waert over staen te seewaert in, wy cregen soo veel worp sees over, als wy van boven, onse presenning over de luycken gespyckert synde, conde loosen. ’s Middernachts wert het stil, maer de see noch heel verbolgen, met motrich weder.

c 30.

’s Morgens hadden wy moy sonneschyn weder, ende de see slechte al langsaem, de wint meest N.W.t.N. met moye topseyls coelte, sette onse beyde marsseyls by, deden ons best om de cust weder aen boort te crygen, conden in ’t N.N.W. een ront berchien sien, omtrent 9 à 10 mylen van ons, ende geleeck een eylant, vermoeden dat Toy te wesen, daer de Japanders ons verscheyden reysen van geseyt hadden. Gisten sedert den 27 d^o. door malcanderen vertiert te syn, O.N.O. 6¹⁄₂ myl, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 38 gr. ende op de lengte van 160 gr. 34 min., ende op de bevonden breete van 37 gr. 40 min.; soodat ons de stroom om de Suyt geset hadde 20 min. meer als onse gissing was, waeren 7 à 8 mylen van lant, ende het was over de 100 vadem diep, singelgront. Naer de middach liep de wint Westelyck, leyden het om de Noort. ’s Avonts wert het claer weder, naemen onse marsseyls in, ende geyden onse seylen op, ende lieten het soo N.waert over leggen dryven. ’s Avonts conden wy het lant pas sien in ’t S.W., ende in ’t N.N.W. lach een ront berchien, synde naer myn vermoeden Toy; soo ick can bemercken, hadden wy harde stroom om de Suyt, saegen veel raveling van stroom.

d 31.

’s Morgens was het heel moy weder met stilte, de deyninge uyt een Suydelycken hant, giste ’s middachts vertiert te wesen N. 5¹⁄₂ myl, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 38 gr. 2 min., ende op de lengte van 160 gr. 34 min., ende op de bevonden breete van 38 gr. Doen lach Toy N.N.W. 7 à 8 mylen van ons, ende de laege santpunt besuyden Toy lach in ’t W. 7 à 8 mylen van ons, ende het was 70 à 75 vadem diep, conden in de bocht in ’t N.W. geen lant sien, vermoedende dat de groote bocht te syn, daer de Japanders ons af geseyt hadden. Desen uytsteeckende hoeck van Toy is heel kenbaer, als men uyt de Suyt compt vertoont hem als een hooch eylant, ende een weynich daer bewesten, met een rey van gehackelt geberchte, met een corte spaetsy laech lant, condt voorts by het uytteyckenen desselfs verder beoogen. Cregen naer de middach een moy luchie uyt een S.O., stelden onse cours N. aen, om by O. het eylant Toy om te loopen, want het eylant Toy leyt boven een myl niet van de uytsteeckende hoeck; benoorden de uytsteeckende hoeck liggen onder de cust veel cleyne gebroocken eylanties. Des aftermiddachts is by den E. Commandeur, den raet beroepen ende geresolveert, alsoo volgens onse laetstgetrocken resolutie, onse tyt geexpireert was, ende onse medemaet niet vernaemen, onse reys soecken te vervorderen, volgens onse instructie, van den E. Heer Generael ende Raden van India, medegegeven. Oock dat wy noch 2 stucken uyt onse boech, tot ontlichting van het schip, in ’t ruym souden leggen; ende dat met regenich weder, tot onderhouding des scheepsvolcks gesontheyt, soude ’s ochtents bier en broot gecoockt worden. Tegen den avont bemerckten wy dat ’t lant, hiervoor van ons voor een hoeck aengesien, al gebroocken eylanden waeren, ende soo veer wy om de N. sien conden, geleecken al gebroocken eylanden te wesen; hadden met sons onderganck een eylant, dat de cleyne Taefel in de Piscadores wel geleeck, omtrent W. 3 mylen van ons. Het hooge eylant, by ons eerst voor een hoeck aengesien, lach N.W. ¹⁄₂ W. van ons, dit vermoede ick Toy te syn, het was 80 vadem diep, saegen in ’t N. wel soo Oostelyck, een heel hoogen Taefelberch, waervan om de O. laeger lant afstreckte, met des sons-onderganck cregen wy een groot onweer van regen ende blixem, met swaere donderslaegen over het geberchte, de wint met een styve coelte Suydelyck, naemen onse seylen in, lieten het voor de fock N.t.O. aengaen. ’s Nachts de wint met buyen, variabel N.N.O. ende O., met groote stortregen, hielden dien heelen nacht met schoverseylen af ende aen.

Junyus.

e 1.

’s Morgens was ’t moy weder, de wint N.N.O. Setten onse beyde marsseyls by, leyden het om de N.W. naer het eylant Toy, maer alsoo wy hetselfde niet conden beseylen, seylden soo diep tusschen het Taefel eylant ende Toy in, dat de Oostelycxste hoeck van het eylant Toy, N. van ons was, ende waeren omtrent 1 myl van de wal, wenden ’t doen, t’see gewent synde, mochten O.t.N. seylen, conden geen gront crygen, maer was hier heel steyl, de wint N.t.O. ’s Middachts lach de spitsberch van Toy, N.W. ¹⁄₂ W. 2 à 3 mylen van ons, ende was diep 80 vadem; hadden naer gissing behouden Noorden 6 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 38 gr. 24 min., ende op de lengte van 160 gr. 34 min. Hielden het naer middach raeck ende daeck met laveren; de stroom om de Suyt loopende, maeckte met Noordelycke wint slecht water. ’s Avonts peylden wy Toy W.N.W. ¹⁄₂ N. 4 mylen van ons, ende waeren gront af. ’s Nachts de eerste wacht uyt synde, wert het heel stil.

f 2.

’s Morgens cregen wy een moy luchien uyt een Suydelycker handt, doen lach Toy N.W. 3 mylen van ons, stelden onsen cours N.t.O. ’s Middachts lach het eylant Toy, te weten het Suyteynt, 3 à 4 mylen West van ons, ende lach met het Suyteynt van het Taefel eylant over een; recht Noorden van het Suyteynt van Toy 1 à 2 mylen, liggen eenige gebroocken eylanden ende clippen onder de wal. Wat landelycker leyt noch een eylantie, wat langer ende hooger. Dicht onder de cust, een half myl daer benoorden, leyt noch een ront eylantie, gelyck een Toppershoetien, daer aen beyde eynden al scherpe clippen, die boven water leggen, af strecken ende vertonen haer als naelden. Tusschen het vorige eylant ende het Toppershoetien, geleeck een rivier in ’t lant te loopen, de cust streckte hem hier al Noortwaert heen, met veel inbochten ende was al hooch lant. Giste ’s middachts geseylt te hebben, N.t.W. ²⁄₃ W.; ¹⁄₂ myl, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 38 gr. 30 min., ende op de lengte van 160 gr. 31 min., ende op de bevonden breete van 38 gr. 29 min. ’s Avonts lach de Oosthoek van Toy S.W.t.S. 5 à 6 mylen van ons, saegen in ’t N.t.O. een heel hoogen vlacken berch, dien wy den naem gaven van den Taefelberch, stelden onse cours metten doncker N.O.t.N. aen, de wint S.O. met een moy coeltie. ’s Nachts stilte.

g 3.

’s Morgens hadden wy moy weder, met een Suydelycke topseyls coelte, hadden doen de Taefelberch N.W. 5 mylen van ons, deden onse cours N. langs de wal, bewesten dese hoogen Taefelberch maeckt het lant een groote inbocht, ende alsdan streckt de cust S. naer Toy toe; tusschen Toy ende de Taefelberch leyt een ronde berch, alwaer een tooren opstaet ende seer kenbaar is. Van de Taefelberch tot aen een steylen hoogen gehackelde hoeck, dien wy de Caep de Goeree noemden, omdat tusschen beyden, schenen veel havens ende eylanden te liggen, daer Goederee soo het leeck after waere; de cust streckt hier N.t.O. ende S.t.W. Wy cregen hier veel Japanse visschers aen boort, die ons 30 roode steenbraesems ende 3 cabbeliauwen overgaven, daervoor wy haer wat ryst gaven ende eens arack schoncken. Daer quaemen 2 à 3 Japanders over, die presenteerden ons in een haven te brengen, ende noemden de plaets Nabo, ende een ander plaets Schay; dan sy siende dat wy hier in geen haven begeerden te wesen, syn met vrientschap gescheyden. Tegen den middach wert het deysich weder, conden geen hoochte crygen. ’s Middachts lach de C. Goeree N.t.W. van ons 4 mylen, giste geseylt te hebben, N.N.O. 16 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 39 gr. 28 min., ende op de lengte van 161 gr. 2 min., stelden doen onse cours N.t.W. aen, om de Caep terdegen te besichtigen. Het was hier 2, 3, 4 myl van lant, al over de 100 vadem diep, al wasige gront, die men aen ’t loot niet con opcrygen, saegen noch verscheyden visschers, maer alsoo de Suydelycke wint begon styf door te blasen ende hol water maeckte, dorsten niet aen boort comen, vreesden voor het stooten van haer barcken. Naer de middach cregen wy regen, van ’s middachts naer gissing geseylt 4 mylen N.t.W. aen, hadden doen de Caep Goeree W.N.W. 1 myl van ons, ende was 80 vadem diep, gront als vooren, stelden doen onse cours N. tot het vallen van den doncker 1¹⁄₂ myl, doen lach Caep de Goeree S.S.W. 2 mylen, ende de hoeck besuyden de caep S.t.W. ¹⁄₂ W. 3 mylen van ons; tusschen die hoeck ende caep schynt een groote voert[20] in te loopen, streckende S.S.W. heel diep in ’t lant, souden naer wy sien conden daer heel uyt der see seylen connen; gaeven die voert den naem van Goeree. Het veerste lant dat wy sien conden, lach N.t.W. 8 mylen van ons, ende was een vlacke hoogen berch; ende een laege vlacke afgaende hoeck lach N.N.W. 4 à 5 mylen van ons. Deden met het opsetten van de wacht onse cours N.t.O. aen, met een Suydelycke wint ende regen; in de eerste wacht hadden wy de diepte van 78, 84 vadem, gront als vooren; de eerste wacht uytsynde, lach de laege afgaende hoeck in ’t N.W.t.W. van ons, ende betrock stracx door een dicke natte mist, in de tweede wacht diep 90, 100 vadem, in de dachwacht gront af, doen stelden wy onse cours weer N. aen.

a 4.

’s Morgens mistich doncker motrich weder, de wint Suydelyck, stelden onse cours N.W. ende corts daer naer N.W.t.N. aen, om de cust van Japan weder sien in ’t gesicht te crygen, ’t welck wy met een blinck eens saegen, ende was een hoogen berch, die lach W.S.W. van ons, ende was stracx weder door de mist betrocken, wy vermoeden dat die berch het N.eynt van Japan was. Saegen menichte seerobben. ’s Middachts naer gissing geseylt N.t.W. 14 mylen, ende was 72 vadem diep, grauwe santgront, waeren op de gegiste breete van 40 gr. 23 min., ende op de lengte van 160 gr. 48 min., dreven in stilte. Twee glaesen naer den middach, cregen een O.S.O. styve topseyls coelte, seylden N.N.W. 2¹⁄₂ myl, cregen doen de diepte van 72 vadem, gront als vooren; naemen doen onse marsseylen in, lieten het by de wint over staen, mochten N. seylen, de wint O.N.O. met regen ende een heel donckere mist, dewelcke continueerde tot de tweede wacht uyt, de wint treckende temet naer het N. Hadden de diepte van 50 vadem tot 2 glaesen in de eerste wacht, doen diep 40 vadem, al gront als vooren, wenden het O.waert over, gewent synde, diep weer 50 vadem, in de tweede wacht diep 54, 56 vadem, in de dachwacht diep als vooren, de wint van ’s middachts variabel, S., O.S.O., O.N.O., N.N.O., N. ende N.W.

b 5.

’s Morgens was ’t al mistich motrich weder, de wint N.N.W. de see al hol aenschietende uyt een N.O., setten onse marsseylen by, lieten het by de wint N.O. over staen, maer maeckten weynich aenganck, het was 65 vadem diep, grau santgront, het diepte langsaem op als volcht, 70, 75, 80, 85, 90, 100 vadem, gront als vooren. ’s Middachts gront af, giste geseylt te hebben N.N.O. 3¹⁄₂ myl, waeren volgens dien, op de N. breete van 40 gr. 36 min., ende op de lengte van 160 gr. 55 min. Saegen veel seerobben ende veel drift, te weeten groene tacken van boomen, ende steencroos ende groene blaederen dryven.

c 6.

’s Morgens was de wint N.N.O. met topseyls coelte, wenden het om de N.W. met mistich motrich weder, de wint uyt- ende inschietende tusschen het N.N.O. ende N.N.W., leyden over ende weer om soo veel N. te winnen als mogelyck was om niet in de bocht tusschen Japan ende Eso te vervallen, saegen veel seerobben ende drift als vooren. Giste ’s middachts geseylt te hebben, O.t.N. ¹⁄₂ N. 8 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 40 gr. 45 min. ende op de lengte van 161 gr. 34 min., wenden het doen om de N.O. ’s Avonts trock de wint naer ’t N.N.W. ende voorts naer ’t W., ende het begon op te claeren. ’s Nachts somtyts coelte, somtyts stilte.

d 7.

’s Morgens was ’t claer helder weder, de wint Westelyck met topseyls coelte, onse cours by de wint over om de N. ’s Ochtents omtrent te 10 ueren saegen wy hooch lant in ’t N.t.W. van ons, vermoede ’t selve het lant van Eso te wesen. ’s Middachts giste geseylt te hebben N.N.O. 11 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 41 gr. 26 min., ende op de lengte van 162 gr. 1 min., ende op de bevonden breete van 41 gr. 24 min.; alsdoen lach de S.O. hoeck van Eso N. omtrent 9 à 10 mylen van ons, ende was een hoogen steylen hoeck, gelyck per uytteyckening blyckt. Vervolgende onse cours recht N. aen naer d^o. steylen hoeck toe. Omtrent naer de middach te 3 ueren cregen wy gront op 50 vadem, santgront, waeren doen omtrent 4 mylen van d^o. hoeck. ’s Avonts wat voor sons onderganck saegen wy hooch lant van ’t W. tot het N.W.t.W., hetwelck naer myn gissing wel 20 mylen van ons lach, wat naer sons onderganck lach d^o. steylen hoeck N. 3 mylen van ons, ende was doen diep 24 vadem, schilpige santgront, geyden onse seylen op ende lieten het dryven, met de steven om de S. ’s Nachts in de eerste wacht diep 25, 30, 50, 56 vadem, d^o. wacht uyt synde, leyden het om de N., in de tweede wacht diep 56, 60, 65 vadem, santgront.

e 8.

’s Morgens was ’t moy weder, de wint Westelyck, maeckten seyl, deden onse cours vooreerst om de N. naer de wal toe, liepen tot een ¹⁄₂ myl nae, onder de hoogen hoeck, ende stelde doen onse cours langs de wal in de diepte van 20 à 24 vadem. Van d^o. hoeck streckt het lant N. ende is hier hooch dubbelt lant, ende lach op de toppen bedeckt van sneeuw. Van den hoogen hoeck langs het lant seylende om de Noort, ²⁄₃ myl buyten de wal, is de diepte 18, 19, 20 vadem, de cours N. 6 myl, soo streckt de cust met laech lant om de N.O., ende vertoont hem op sommige plaetsen met vlacke taefelbergen, dan niet seer hooch. ’s Middachts lach de hoogen hoeck te weten de S.O. hoeck van Eso, S.W. ¹⁄₂ S. 5 mylen van ons, doen hadden wy een groote bay ofte inbocht in ’t N.W.t.N. van ons, waeren doen op de gegiste breete van 42 gr. 19¹⁄₂ min., ende op de lengte van 162 gr. 18 min. Wy saegen veel roock optrecken op verscheyden plaetsen in ’t hooge lant, was diep 58 vadem, wasige gront, waeren 3 mylen van lant; deden onse cours N.O. aen langs de wal, de wint S.S.W met slecht water, was heel mistich weder, soodat wy naer de middach weynich bescheyt van het lant sien conden. Tegen den avont diep 35 vadem, naemen onse seylen in ende lieten het dryven, vingen met den doncker 4 cabbelliauwen. ’s Avonts in ’t opsetten van de wacht, cregen wy de diepte van 26 vadem, ende alsoo de gront hart opdroochde ende de see ons styf om de N. smeet, quaemen hier met stilte ten ancker op grove santgront; voor ons werpancker geset liggende vernaemen geen stroom, vingen ’s nachts noch twee cabbelliauwen. Het bleef ’s nachts stil maer mistich.

f 9.

’s Morgens was ’t noch stil, somtyts een variabel coeltie, lichte ons ancker om wat op dieper water te seylen, want het heel mistich bleef, conden oock de lant-see licht hooren ruyssen, onder seyl synde het coeltie slaepende ende de Suydelycke deyninge ons styf om de N. settende, droochde op tot op 15 vadem singelgront, hoorde de lant-see noch veel meer als vooren, quaemen dan weder ten ancker. Bevonden op dese cust als op de Japanse cust, dat als men binnen de 20 vadem onder de wal compt, de gront meest singel is. Tegen den middach begon de son claer door te schynen, maer was noch al even mistich op den horisont, conden noch het lant niet sien; wat naer de middach begon de mist op te claeren, saegen doen dat wy in een groote inbocht geseylt waeren, ende maer ¹⁄₂ myl van lant geanckert laegen, ende was hooch steyl lant met veel valeyen vol geboomte. Peylden de S.O. hoeck van Eso S.W.t.S. 12 mylen van ons. Waeren op de gegiste breete van 42 gr. 44 m., ende op de lengte van 162 gr. 30 m., hadden een laege hoeck 6 mylen S.W.t.W. van ons; hadden noch een hoeck in ’t N.O. ¹⁄₂ O. 6 of 7 mylen van ons, alwaer wel een rivier geleeck by in te strecken soo wy sien conden; saegen noch lant in ’t O.t.N. maer conden geen seeckerheyt sien. Voorts heeft de cust veel bochten, maer can niet geanckert worden daer men voor de see beschut licht. Omtrent 3 à 4 ueren naer den middach quam ons een vaertuych aen boort, waerin twee mans met een jonge waeren, hadden 2 elantshuyden met wat gedroochde salm by haer, voorts pylen ende elck een booch met een houwer, quaemen gewillich over in ons schip ende vraechden naer taback, seggende tambacko, conden haer niet verstaen; sy schoncken aen de E. Commandeur de geroockte salm, doch was niet gesouten, ende een elantshuyt; sy syn getracteert met een arackien ende toebackien, waeren wel in haer schick. Dit was cort gedrongen volck, bruyn van vel, hebbende ruyge swarte baerden, syn op haer lyf seer ruych van swart haer, syn voor op het hooft geschooren, maer voorts lanck haer, van de helft haers hoofts neerhangende, als sy drincken lichten haer knevels op met een vinger. Sy hadden grove rocken van hennippe linnen aen, daerover rocken van vellen gemaeckt, sy hadden gaeties in haer ooren waer touties in hingen, den eene had een ring in syn oor, het welck was van specy als coper ende half gout, hadden messen op haer buyck, de heften ingeleyt met silver; aen de plaeten aen haer houwers, die waeren op syn Japans, was oock silver aen; sy conden wel gout ende silver, presen dat haer pylen waeren seer suptyl gemaeckt, sommige met fenyn bestreecken. Sy wesen in ’t W.t.N. dat sy daer woonden, ende dat die plaets Tacaptie genaempt was, ende de hoogen steylen hoeck van Eso noemden sy Groen, ende de bocht met de rivier Goutsiaer, ende in ’t N.O. een plaets genaempt Cyrarca, noemden oock een plaets genaempt Goutsiote. Naer dat sy wel met een tabackien ende arackien getracteert waeren, syn vrolyck naer lant gevaeren; haer prauw was voor ende achter plat, roeyden met smalle riemen. Sy wat van boort geweest hebbende, cregen een S.W. coeltie, lichte ons ancker, gingen onder seyl, lieten het by de wint over staen om uyt dese bocht te geraecken; lieten het om de S.S.O. voortstaen, tot dat de eerste wacht uyt was, geyden doen onse fock op met het grootseyl, haelden onse marsseyls neer, lieten het soo dryven, verwachtende den dach; waeren gront af.

g 10.

’s Morgens hadden wy claer weder, de wint W.S.W. saegen anders geen lant, dan daer wy van daen geseylt waeren, deden onse cours O. aen, giste geseylt te hebben ’s middachts van onse anckerplaets, O.S.O. 10 mylen, ende was doen 100 vadem diep, wasige gront. Waeren op de gegiste breete van 42 gr. 29 m., ende op de lengte van 163 gr. 19 min., ende op de bevonden breete van 42 gr. 37 min. Saegen geen lant, deden onse cours N.O. aen, omtrent 3 ueren naer de middach stelden wy onse cours N. aen, om het lant seecker in ’t gesicht te crygen. Het was heel deysich op de kimmen, conden geen gront crygen, de wint liep variabel met veel stilte, saegen veel drift, soo ’t scheen quam uyt een rivier. ’s Nachts de wint variabel met veel stilte, hadden geen gront.

a 11.

’s Morgens was ’t al stil weder, somtyts een cleyn luchien uyt een N.O., allengs omloopende naer het O. ende voorts naer het S.S.O. Cort naerdat de cock vroeg cost geschaft had, cregen wy gront op 60 vadem, wasige gront, saegen corts daernaer het lant in ’t N. ende N.N.O. tot in ’t W., was effen vlack lant met geen geberchte, de cust streckende O.N.O. ende W.S.W. soo veer wy sien conden. De wint N.N.O. lieten het by de wint om de N.W. overstaen, om het lant terdegen te besichtigen, want het heel deijsich betrocken lach; het droochde temet op als volcht, 50, 43, 36, 30, 28 vadem, swart santgront. ’s Middachts giste geseylt te hebben, N. 9 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 43 gr. 13 min., ende op de lengte van 163 gr. 19 min., ende op de bevonden breete van 43 gr. 10 min., waeren 2¹⁄₂ myl van lant, op de diepte van 27 vadem, gront als vooren. Doen lach het Westelycxste lant dat wy sien conden, W.t.S. 6 mylen van ons, ende daer scheen wel een eylant te liggen, het Oostelycxste lant dat wy sien conden, lach N.O. van ons, 4 à 5 mylen. Wy hadden een rivier in ’t W.t.N. ¹⁄₂ N. van ons, saegen hier eenige clipies onder de wal liggen boven water, saegen hier veel drift, de wint trock temet uyt het N.N.O. naer het S.S.O., seylden al by de wint Oostwaert over, in de diepte van 22, 21, 20, 19 vadem; naer de middach cregen wy een Suydelyck coeltie, stelden onse cours O.N.O. langs de wal. ’s Avonts lach de hoeck die wy ’s middachts in het N.O. gepeylt hadden, in het N.W.t.N. 2 mylen van ons, ende was diep 25 vadem, gaeven dien hoeck den naem van Caep de Manshooft, omdat hy hem vertoont als een hooft. Hier is al slecht lant, niet hooch, sonder geberchte, saegen doen in ’t N.W.t.W. van ons een rif, daer het seer op barnde, ende lach omtrent een myl van lant, ende om de N.O. van de Caep de Manshooft lach een vlack laech eylantien met 3 cleyne berchies, het N. eynt van d^o. eylantie lach N.N.O. 3 mylen van ons, waeren van ’s middachts geseylt O.N.O. 5 mylen; saegen in ’t N.O.t.N. soo ons docht hooch lant, maer werden soo veel bedrogen van de mist, dat men somtyds mist voor lant ende lant voor mist aensaegen. ’s Nachts was ’t soo mistich, conden in ’t minst niet van ons sien, onse cours O.N.O. tot de eerste wacht uyt, deden doen onse cours N.O. aen, seylden die heele wacht in de diepte van 25, 30, 32, 34, 36, 38 vadem, tegen den dach diep 30 vadem, al santgront met schilpen vermengt, de wint ’s nachts variabel met veel stilte. ’s Avonts hadde wy onse compassen geleyt op 9 gr. N.Oostering.

b 12.

’s Morgens was ’t heel mistich motrich weder, de wint O.S.O. ende S.O. met stilte, somtyts een cleyn coeltie, lieten het N.O.waert overstaen, het droochde allengskens op tot op 23, 22 vadem, ende het water wert heel slecht sonder deyninge, wisten niet waer wy dreven of seylden door de mist; quaemen ten ancker. Ten ancker liggende bevonden hier harde stroom om de N.W. ende naer de middach om de W., saegen veel drift verbydryven, insonderheyt veel veeren van vogels, gelyck wy daegelycx veel sien dryven, giste geseylt te hebben N.O.t.O. ¹⁄₄ O. 9 mylen, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 43 gr. 28 m., ende op de lengte van 164 gr. 0 min. ’s Avonts ende ’s nachts continueerde de mist ende de motregen, conden de lant-see hooren.

c 13.

’s Morgens continueerde de mist, conden niet boven een scheepslengte à twee van ons sien, wy hoorden de lant-see seer storten, alhoewel het stil ende slecht water was. Omtrent te 9 ueren ’s ochtents claerde de mist wat op, saegen doen de Caep de Manshooft W.t.N. 3 mylen van ons, conden de streckende cust tot in ’t W.t.S. sien, saegen het eylant met 3 berchies in ’t N.W. ¹⁄₂ N. 2 mylen van ons, de hoeck tusschen Caep Manshooft ende het 3 geberchte eylant gelegen, lach 4 mylen W.N.W. van ons; saegen oock in ’t N.t.W. ¹⁄₂ W. 1 myl van ons een groot recif branden, in ’t N.O.t.N. ¹⁄₄ O. lach noch een vlack eylant omtrent 1 myl van ons, hetwelck wy den naem gaven van ’t Barbaren eylant. In ’t O.t.N. 1 myl, lach noch een party clippen boven ende een deel onder water, alwaer de see seer styf op storte; after dese eylanden scheenen fraeye inbochten te wesen, dit leecken wel naer de Piscadores eylanden, waeren allegaeder slecht ende plat boven ende niet hooch, scheenen heel dor te syn. Dit vorige op het corts beooght ende afgepeylt, wert stracx weder heel mistich met regen, waeren tot 3 reysen onder seyl met een cleyn luchie maer mosten stracx door stilte weder ten ancker comen, alsoo met de stroom om de N. dreef, quaemen eenige reysen ten ancker op 22¹⁄₂ vadem, schilpige santgront, hier nu geset liggende, vernaemen weynich stroom. Tegen den middach cregen wy een moy coeltie uyt een Suydelycker hant, gingen onder seyl, deden ons best om buyten dese gebroocken eyl. te comen, seylden omtrent ¹⁄₄ myl boven het Ooster recif, vonden de diepte in ’t vaerwater als volcht 20, 21, 23, 27, 28 vadem, santgront. Doen wy het Ooster recif een quart myl van ons hadden in ’t N.N.W. van ons, ende lach met het Barbaren eylant overeen, bevonden doen de diepte van 18 vadem, schilpige craelgront. Doen lach het Barbaren eylant 1¹⁄₂ myl van ons, ende de mist claerde heel op, saegen noch een vlack eylant doen in ’t N.O. ¹⁄₂ O. van ons liggen. Dese voorschreven eylanden syn 1, 1¹⁄₂ à 2 mylen lang, hebbende veel cleyne eylandekens ende clippen by haer liggen, after dese eylanden op het vaste lant leyt een kennelycke berch, boven met een keep ende leyt alleen. Daer is op het vaste lant hooch binnenlant, het welck wy met een blinck eens saegen, ende was meest boven bedeckt met sneeuw, de berch met de keep lach ’s middachts N.W.t.N. van ons, waeren doen ¹⁄₂ myl buyten het Ooster rif. Saegen doen 3 vaertuygies naer ons toecomen, hebben dien ingewacht, quaemen aen boort, in ider was 5, 6, 8 man, ende het vaertuych ende volck was van gedaente als vooren, sy wisten die plaetsen oock te noemen die de voorige inwoonders ons genoempt hadden, quaemen in ’t schip ende vraechden stracx naer taback, hadden eenige fyne vellen; naer wy sien conden waeren het ottersvellen die sy wilden verruylen, maer hielden dien heel duer, verruylden eenige robbevellen met een beerehuyt voor taback, sy droncken scheepsarack voor sackie[21], ende waeren heel vriendelyck ende vrolyck volck, sy wilden ons after de eylanden te ree hebben, noemden een plaets Tamary, seggende Pierke Tamary, dat is te seggen, compt te Tamary. Sommige van haer hadden groote silvere ringen in haer ooren, conden gout ende silver heel wel, verachte coper. Hadden haer vuerslaegen by haer om vuer te slaen, dat waeren viercante planckies daer een holletien in is, was voosachtich hout, daertoe hebben sy rieten daer een cort stockien in steeckt; als sy vuer hebben willen, soo stoten sy dat stockien in dat holletie ende vryven dat tusschen haer handen, dat het omdraeyt heen en weer, soo gedoopt in gesmolten swavel houden dat daeraen, hebben stracx brandent vuer. Dese habytanten noemden een plaets, die sy wesen in ’t N.O.t.N. te liggen, Takotekan, ende in ’t N.O. een plaets genoempt Rackokan, brachten oock traen in leeren sacken om te verruylen aen boort. Sy siende dat wy voorsloegen om wat bet te laeten loopen, voeren van boort ende riepen al in ’t wechvaeren Pierke Tamary ende wesen naer lant ende toonden haer heel vrolyck. Sy van boort synde liepen wat bet t’see tot op 40 vadem, ende alsoo het cort weer heel mistich wert, geyden onse seylen op ende leyden het met de steven t’see met de besaen, ende lieten het ’s nachts dryven, de wint meest S.W. met goet weder ende slecht water, maer heel mistich; het diepte af tot op 50 vadem, santgront, saegen naer de middach een hoogen berch met een pieck in ’t N. ¹⁄₂ O. van ons.

d 14.

’s Morgens was ’t noch heel mistich, de wint Westelyck met cleyn topseyls coelte ende slecht water, maeckten seyl, stelden onse cours O. aen, tegen den middach begon ’t op te claeren, cregen helder sonneschyn weder. ’s Middachts giste geseylt te hebben, O.t.S. 4 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 43 gr. 25 min., alsdoen lach het Barbaren eyl. N.W.t.W. 4 mylen van ons, saegen in ’t lant een hoogen berch met een pieck, die wel 20 mylen van ons lach, in ’t N.W.t.N. van ons. Dat Noordelycxste van de Barbaren eyl. lach N. 3 mylen van ons, benoorden dese eylanden ontfalt hem het lant met een groote inbocht ende is al laech slecht lant, maer diep in ’t lant hooch geberchte, ’t welck bedeckt lach van sneeuw; saegen cort naer de middach noch een vlack eylantie, het welck recht in de bocht leyt, ende heeft verscheyde clippen om de N.O. van hem liggen, vernaemen hier veel walvisschen, gaven ’t den naem van ’t Walvisch eylant. Onse cours was O.N.O. langs de wal, conden geen voorlant in de bocht sien als het hooch binnenlant, saegen oock in ’t N.O. hooch lant, was ’s middachts 50 vadem diep geweest. Onse cours tot ’s avonts O.N.O., de wint variabel van ’t N.N.W, tot ’t S.S.W., diep naer de middach 55, 60, 65 vadem, santgront. ’s Avonts lach het hooge lant dat op de Noortsy van de groote bocht leyt, in ’t N.t.W. ¹⁄₂ W. van ons, waeren omtrent 3 à 4 mylen van lant. Het veerste lant daeraen streckende was duynich lant, ende lach in ’t N.t.O. van ons, 5 à 6 mylen, ende was diep 65 vadem, stelden doen onse cours N.O.t.N. aen. ’s Nachts was de wint W.N.W. ende W., doorgaende coelte, diep 65, 70 vadem, santgront, in de tweede wacht vertoonde hem de see soo brandich, conde niet beter sien ofte saegen een droochte in ’t O.N.O. van ons, leyden het met de steven om de S.W. ende lieten het met een seyl byleggen, verwachtende den dach.

e 15.

’s Morgens was ’t taemelyck weder, de wint met een styve doorgaende coelte N.W., maeckten seyl, deden onse cours by de wint over om de N.N.O.; den dach wat doorgebroocken synde, peylden de N. hoeck van de groote bocht W.t.S. van ons, ende de N.hoeck van de duynen W.N.W. 2 à 3 mylen van ons. Dese streeck duynen vertoonen haer als een eylant, door oorsaeck het lant aen beyde eynden hem ontfalt, seer cort om de West. Wy gaven de N. hoeck van de duynen de naem van Caep de Canael, omdat wy anders niet sien conden of daer benoorden in ’t N.W. van ons was een doorganck ofte canael, maer de wint naer ’t W. treckende, soo styf doorblaesende alsof hy door een trechter quam, naemen onse marsseyls in, lieten het voorts om de N. voort staen, maer corts daernaa besadichde de wint, soodat wy onse marsseyls daer weder bysetten. Wat over de middach saegen wy een heel hoogen berch in ’t N. van ons, ende corts daernae oock in ’t N.N.W. welck lant seer claer blonck van sneeuw. ’s Middachts giste ick geseylt te hebben N.O. ¹⁄₂ O. 15¹⁄₂ myl, waeren volgens dien, op de breete van 44 gr. 4 min., ende op de lengte van 165 gr. 27 min., ende op de bevonden breete van 44 gr. 3 min. Hadden doen een hoogen uyt muntende berch recht N. van ons, ende was heel claer helder maer seer cout weder, continueerden onse cours N. tot ’s avonts, ende was doen 115 vadem diep, singelgront. Naer gissing van ’s middachts behouden cours N.N.O. 4 mylen, peylden doen het geberchte als volcht, in ’t W.t.N. lach de pieckberch, dien wy op den 13^den oock gesien hadden by Tamarij, in ’t N. ¹⁄₂ O. van ons; in ’t N.W. ¹⁄₂ W. lach een heel hooge berch, die boven op seer hackelich was ende geleeck een eylant, ende daerby noch een hoogen berch, die hem aen tween met een cloof vertoonde; daer beoosten quam een hoogen ronden berch hem vertoonen met syn top door een dys, saegen in ’t N. ¹⁄₂ W. een hoogen vlacke gecartelden berch, daer op het W. eynt een berch op staet, gelyckende een boeren schuer van fatsoen, ende is oock het hoochste van dien berch. Van d^o. berch streckte wat laeger lant tot in ’t N.O.t.N. ende was het veerste lant dat wy sien conden; de boeren schuer berch lach ons het naest ende was omtrent 10 mylen van ons. Het geberchte leeck al aen malcanderen vast te wesen tot den gehackelden berch, soo ick con bemercken liep een canael tusschen den gehackelden berch ende den pieckberch door om de W., gelyck per uytworpsel can beoocht worden. Dreven de eerste wacht in stilte, de eerste wacht uyt synde was ’t 100 vadem diep, cregen een coeltie uyt een S.W., de wint te vooren W.N.W. geweest synde, stelden onse cours N.O.t.O. aen, tegen den dach wert het heel mistich ende waeren gront af.

f 16.

’s Morgens was ’t heel mistich, de wint S.W. treckende naer het S. met cleyne coelties ende slecht water. ’s Middachts gisten wy soo geseylt als gedreven te hebben N.O. ¹⁄₂ O. 11 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 44 gr. 30 min. ende op de lengte van 166 gr. 14 min., hadden geen gront, hadden daegelycx veel steencroos ende strommels, gelyck men by de C. de Bonne Esperance siet, die hol syn; ende veel veeren ende andere groente ende wier dryven, ende het bleef heel mistich. ’s Avonts geyden wy de fock op ende lieten de marsseyls neer loopen, lieten het soo met een seyl liggen dryven om de N.O. ’s Nachts liep de wint O.S.O. dreven doen om de N., het was slecht water. Tegen den dach een moye topseyls coelte uyt een O.N.O.

g 17.

’s Morgens was het noch heel mistich motrich weder, de wint O.N.O. met cleyn topseyls coelte, maeckten seyl, onse cours by de wint N.waert over, wat naer de vroeg cost saegen wy lant in ’t N. ende N.N.W. van ons, lieten het voort staen tot omtrent een uer voor de middach, waeren doen omtrent 1¹⁄₄ myl van lant ende hadden de diepte van 44 vadem, singelgront, saegen in ’t W. het veerste lant van ons, ende om de O. of ’t veerst N.O.t.O. ¹⁄₂ O. 2¹⁄₂ myl van ons, ende was een steylen hoeck. Van d^o. hoeck tot een ander hoeck streckte het lant van hoeck tot hoeck N.O. ende S.W. Gisten van den verleeden middach behouden te hebben N.N.O. 19 mylen, waeren doen by een steylen hoeck, daer beoosten een rivier scheen in te strecken, doch niet groot, waervan in den mont een steyle clip lach, gelyck een pyramida. Het lant was hier heel slecht ende steyl, in ’t lant lach een hoogen berch bedeckt met sneeuw, doch de valeye van het laech lant lach bedeckt met sneeuw tot op strant toe. Saegen hier by menichte seerobben, scholvers ende lammen swemmen, het lant was seer groen, dan saegen geen geboomte, het was op dato seer cout, wy wenden het weder t’ see, gewent synde, mochten S.O.t.O. seylen, de wint trock temet naer het N. soodat wy O. ende O.N.O. seylen mochten. Giste ’s middachts geseylt te hebben N.N.O. ¹⁄₂ O. 12¹⁄₂ mylen, waeren doen omtrent 1 myl van lant, hadden geen gront, hadden een hoogen hoeck N.O.t.O. van ons 6 à 7 mylen, saegen noch heel hooch lant in ’t W. ’t welck al bedeckt lach met sneeuw, maer doordien de mist continueerde, conden geen degelyck bescheyt sien als altemet met een blinck. Naer de middach liep de wint N.O. seylden O.S.O.waert over, maer wert somtijts heel stil, de eerste wacht dreven wy in stilte, cregen in ’t begin van de tweede wacht een coeltie uyt een S.W., stelden alsdoen onse cours om de N.O. met motrich mistich weder.

a 18.

’s Morgens was ’t heel mistich, een cleyn luchien uyt een S.W., saegen met een blinck een heel hoogen berch bedeckt met sneeuw in ’t N. ¹⁄₂ W. van ons, maer was stracx weder met de mist bedeckt, vervolchden onse cours om de N.O., hadden holle deyninge uyt een S.O. Tegen den middach was de wint Suydelyck, begon weder wat op te claeren, saegen omtrent de middach weder een hoogen berch in ’t N.N.O. van ons, dewelcke seer van sneeuw blonck, maer was stracx weder betrocken van de mist, conden geen voorder bescheyt sien. Gisten ’s middachts geseylt te hebben O.N.O. 11 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 45 gr. 31¹⁄₄ min., ende op de lengte van 167 gr. 45 min. Cregen naer de middach de wint S.O. treckende naer het O. ende voorts naer het N.; onse cours om de O.N.O. maer het wert stil, ende hadden een seer coude natte mist. Wy geyden ’s avonts onse seylen op ende lieten het dryven, in ’t voorste van de tweede wacht cregen wy een coeltie uyt een W., lieten het O. aengaen met cleyn seyl.

b 19.

’s Morgens was het mistich weder, de wint S.W. met slappe coelte, onse cours N.O. aen. ’s Middachts gisten geseylt te hebben O.N.O. 6¹⁄₂ myl, waeren volgens dien, op de gegiste breete van 45 gr. 41¹⁄₄ m., ende op de lengte van 168 gr. 19 min., saegen doen lant met een blinck in ’t W. ende in ’t N.N.W. ende corts daernaer in ’t N. ende was al hooch geberchte, seer blinckende van de sneeuw die daer op lach, maer was weder corts betrocken van de mist. Somtyts scheen de son claer, maer conden geen quart van een myl van ons sien, doordien de mist soo dicht op ’t water neerlach ende ons het gesicht van den horisont benam; conden geen gront bewerpen, het water was heel blaeu, maer saegen veel drift, als veeren, wier, steencroos ende strommels, deden onse cours N. aen met een Westelycke wint. Tot ’s avonts geseylt drie mylen. Saegen ’s avonts veel troppen cleyne meeuwen vliegen; saegen oock omtrent 5 ueren naer den middach met een blinck, recht voor uyt in ’t N. van ons, een heel hoogen berch, die oock seer blonck van sneeuw ende was stracx betrocken, conden voorder geen meer kennisse van lant becomen; hebben het alsdoen met de steven om de W. geleyt, ende lieten het dryven, dorsten door oncunde niet voortseylen, de wint variabel met stilte. Vier glaesen in de eerste wacht hoorden wy groote rasing van water of het de lant-see ofte storting tegen de clippen was van de see; worpen het loot, bevonden de diepte van 30 vadem paelgront, stracx weder diep 46, 47 vadem; saegen aen bagboort eenige storting van de see, ende hoorden aen stierboort oock veel geraes ende storting van water. Dan de see, die slechte schielyck, ende wy leiden het met de steven om de S.W., ende geyden de seylen op ende lieten het dryven op Godes genaede, ende wat corts gront af van 50 vadem, lieten ons daegelycx ancker druypen met ²⁄₃ van een tou bodt, of wy weder by gront quaemen dat wy daervoor mochten comen te liggen, dan conden geen gront meer crygen; dreven om de N.W., hoorden gestadich de lant-see ende groote ruysing van water ende veel gecryt van clipmeeuwen.

c 20.

’s Morgens met den dach was ’t mistich weder met stilte, hadden noch geen gront, wonnen ons daegelycx ancker weder op; wat op den dach cregen wy weder gront op 50 vadem, ende den ander worp 47 vadem, grof santgront, lieten ons tuy-ancker vallen. Wat geset gelegen hebbende begon ’t wat op te claeren, saegen doen in ’t S.S.O. de toppen van hooch geberchte, maer conden de voeting daer niet af bekennen, maer scheen dicht by ons te syn, wy hoorden gestadich groot geruys van water, d^o. lant is stracx weder betrocken van de mist. Omtrent 2 à 3 ueren naer de vroe cost claerde de mist op, doen saegen wy dat wy boven ¹⁄₂ myl niet van den wal geanckert laegen; saegen in ’t S.t.W. van ons 3 mylen, lant, ende in ’t N.O.t.O. 5 à 6 mylen van ons het Noordelycxste lant dat wy sien conden; het geruys van water saegen wy dat het afstortinge van sneeuwater was, dat op verscheyde plaetsen van het geberchte in de cloven quaem afvallen, ende een groot geruys ende geraes maeckte, ende het lant lach op veel plaetsen tot by de waterstrant noch bedeckt met sneeuw, insonderheyt op ’t geberchte. Saegen een hoogen ronden berch die vol sneeuw lach in ’t S.W.t.S. ende een d^o. in ’t S.W.t.W. van ons, wat lanckwerpiger dan van één hoochte synde, ende waeren met een laege valey aen malcanderen gehecht, alwaer noch eenige cleyne berchies buyten laegen, waer bewesten noch 2 ronde berghen laegen, maer die laegen wel over de 20 myl van ons. Van den berch in ’t S.W.t.S. van ons liggende, loopt een steyle afsteeckende hoeck, dien by ons de naem gegeven wert van Caep de Vries, conden in ’t N.W. geen lant sien, vertrouwende als nu in de Tartarysche see te syn. Wy waeren myns oordeels ’s nachts tusschen dat lant, daer wy nu onder geset laegen ende een clippige droochte doorgedreven, al by de wal langs, eerst om de N.W. ende voorts om de N.; dancke Godt Almachtich, dat hy ons soo merckelyck bewaert heeft. Giste van den verleeden middach tot daer wy geset laegen behouden te hebben N.t.W. ¹⁄₂ W. 6¹⁄₃ myl, waeren volgens dien, op de breete van 46 gr. 6³⁄₄ min., ende op de lengte van 168 gr. 9 min., ende bevonden breete van 46 gr. 6 min.. Wy hadden hier heel slecht water, setten onse prauw ende boot uyt, ick syn met de prauw naer lant gestiert om te diepen; tusschen het schip ende wal bevont een opgaende gront, ¹⁄₄ myl van lant diep 30 vadem, santgront, een gotelingsschoot van lant diep 19 vadem, stenige gront. Syn voorts volgens ordre naer lant gevaeren om te besichtigen of ’t hier wel mogelyck was om water te haelen, daer comende vonden heel goede gelegentheyt, conden met de boot after eenige hooge clippen vaeren heel beschut voor de see, ende mannen soo het vers afloopent water met beleyt in de boot. Syn al te samen aen lant getreden ende bevonden geen teycken van volck, dan saegen twee roo vossen loopen, die niet heel schaeu (schuw) schenen te wesen, bevonden dat het hier een voorjaer was, want de elseboomties begonnen eerst te bloeien ende de groene cruyden stonden seer liefelyck, de bloemties begonnen haer te openen ende de leewerick sonck seer liefelyck. Anders in ’t hooch berchachtich gehackelt lant met sommige fraeye valeyen, saegen geen geboomte als cleyne elseboomties, op ’t corts dit besichticht hebbende syn aen boort gevaeren ende heb ’t den Commandeur alles gerapporteert. Aen dit lant was geen strant; daer geen steyle clippen waeren was ’t al groot ballast steen, daer veel vuereboomen ende hout met een storm op gesmeten was ende daer seer veel lach.

d 21.

’s Morgens syn ick met de boot om water gevaeren, het prautien is met den Stierman Roelof Siversz. om de N.O.hoeck van ’t lant geweest, om te sien of daer noch eenige bay ofte beter gelegentheyt was om te anckeren dan als wy laegen; brochten tyding als dat het een streckende cust was, soo veer sy sien conden om de N.O. streckende, ende dat daer geen beter gelegentheyt en was om te anckeren. Doen als wy alreede laegen, waeren met myn drie soldaeten aen lant gegaen, uytgestiert om het lant wat te ontdecken ende om te sien of daer oock volck op was, quaemen ’s avonts weder aen boort, rapporteerden in eenige huties geweest te hebben, alwaer een menschen geraemte ende een dootshooft in lach. Dese huties waeren gemaeckt van tacken van boomen ende met lanck gras gedeckt, vonden by d^o. huties een pael in de gront geset, alwaer een houwer, gelyck de voorige habytanten by ons aen boort geweest sijnde op haer sy droegen, ende was om de cant met wat silver beslagen, hangen, ende was in de schee heel vast beroest; hadden oock een half gemaeckt prautie, ’t welck uyt een stuck van een groote vuereboom begonnen was te maecken, vinden liggen. Dit lant daer wy onder geset laegen vertrou ick een eylant te wesen, dicht by de cust van America te liggen, ofte dat het een uytsteeckende hoeck van d^o. cust is.

e 22.

’s Morgens is de boot weder om water gevaeren, ende ick syn met de prauw om de S.W. gevaeren, om te besichtigen ofte aldaer geen fraeye bay ofte ree en was, ende creech drie man mede om daer aen lant te setten ende op te loopen, ende te besichtigen een berch, die van veere wel een mineraelberch geleeck. Haer aldaer aen lant geset hebbende, synde omtrent 2 mylen van ’t schip om de S.S.W., soo syn ick voorts om de S.S.W. gevaeren, syn omtrent 3¹⁄₂ myl om de S.S.W. gevaeren, quaemen doen by een steyle clip, die omtrent een musquetschoot van lant leyt, ende is gelyck eene pyramida ende was vol meeuwen, dan was soo steyl, dat daer niet mogelyck was op te comen, dese clip was wel een musquetschoot hooch. Dwars van d^o. clip stont soo een steenige berch dicht op strant, die in see staende clip gelyck dan hooger, ende was van specy als van verbrande swarte steen die men licht daeraf conde schilveren. Of ende buyten d^o. see-lycxste clip comende, vernaemen een hoog reysende see met swaere deyninge, conden noch lant sien soo veer om de S. als conde beoogen. Het wert soo mistich in corten tyt, dat wy dicht by de clippen langs roeyende geen lant conden sien, soodat ick geen cans en sach om iets meer te besichtigen; syn wederom gevaeren naer ons volck, die wy aen lant geset hadden ende hebben haer van lant gehaelt, ende alsoo wy uyt het schip hadden hooren schieten, syn wy naer boort geroeyt. Ons volck hadde eenige aerde uyt d^o. berch vernoemt medegebrocht, die wel geleeck naer minerael ende scheen silver by hem te hebben; syn aen boort gecomen ende hebben het den Commandeur getoont. Wy brochten oock een party suering aen boort gelyck in ’t patria wast, wy hadden verscheyde vossen aen lant gesien, oock vonden wy een stock op een steyle vlackte steecken die van menschen daer gestoocken was, met eenige kerven daerop gesneeden, dan vernaemen geen volck, wij hadden oock nergens geen santstrant gevonden.

f 23.

’s Morgens syn ick weder van den Commandeur gecommitteert, om met de drie vorige maets, te weten: Jan Joosten, Onder-Stierman, ende den barbier Mr. Jochum met Claes Meullenaer, bosschieter, naer de vorige mynberch te vaeren, ende beneffens haer die op noves te besichtigen, ende een degelyck monster aerde daeraf van daen te brengen, om aen den E. Heer Generael ende de Raden van India te vertonen. Daer comende syn by een aflooping van sneeuwater opgeloopen tot naer de cruyn, ende was vry moeylyck om op te comen, daer comende heb wat dieper in de myn laeten graeven, bevonden merckelycke aederen daerdoor loopen van glinsterende spetie; heb soo veel in een sack laeten doen als een man qualyck conde op strant brengen, ende syn naer boort gevaeren. Maer eer aen boort quaemen, is ons den Commandeur met den Schipper ende Onder-Coopman omtrent de waterplaets te gemoet gecomen met de boot, synde omtrent den middach; den Commandeur riep myn toe, dat ick aen lant by hem soude comen, ende dat als de boot het water inhad, dat de boot naer boort soude vaeren met de gehaelde aerde, beneffens de drie andere maets, ’t welck soo geschiet is. Ick heb van de bevinding aen den Commandeur van alles rapport gedaen, syn doen beneffens hem naer een steyle vlacke berch gedaen, ende syn daer opgeclommen, daerop synde heeft den Commandeur een houten cruys op een verheven berchie laeten oprechten, waerop dit volgende opgehouden stont: anno 1643. Heeft alsoo possessie van wegen onse E. Heeren Meesters van dit lant genomen, ende het selfde den naem gegeven van het Companyslant, ende dese hoeck genaempt de Cruyshoeck. Hebben op het Companyslant gegeten ende gedroncken, ende ter eere van onse E. Heeren Meesters 3 salvo’s met musquets gedaen, syn tegen den avont naer boort gevaeren. Aen boort comende is by den E. Commandeur ende raet geresolveert om des anderen daechs te seyl te gaen, alsoo wy nu van water redelyck versien waeren, ende Godtlof gesond volck hadden ende hier niet te crygen was als groente, ende hier met groote peryckel geset laegen; want soo de wint in ’t W. geloopen hadde met styve coelte, was geen cans geweest om af te ryden. Terwyl wy hier gelegen hebben liep de stroom gestadich met een styf corent om de N.O. ende N.N.O., ende was somtyts seer cort stil water ende stracx de stroom syn oude ganck vervolgende sonder te kenteren. Het water wast hier op ende neer 6 à 8 voet, dan en hielt geen ty, in de winter wast het water wel 2 à 3 vadem op ende neer, gelyck sulcx licht te beoogen was; een myl van lant is men gront af. Terwyl wy hier gelegen hebben, was de wint al S., S.t.W. ende S.W. meest met stilte met een swaere dicke mist ende hielen heel slecht water, somtyts op een corte tyt claere sonneschyn. Alhier op de wal wassen op de gront blaeden met dicke holle steelen, dewelcke in ’t geheel 9 vadem lanck syn, d^o. bladeren vint men aen troppen veel in see dryven, synde door malcanderen gevlochten, onder dit lanck geblaed croos onthouden haer by duisende see-honden, oock lammeties ende duyckers, hadden hier op ’t lant oock een spierwitte vos gesien.

g 24.

’s Morgens was ’t heel stil, hebben de boot ende de prauw ingeset, cregen een cleyn coeltie uyt een S.W., lichte ons ancker, maer wert corts weder stil, dreven naer de wal tot op 27 vadem, santgront, ¹⁄₄ myl van lant; het was soo mistich, dat wy geen lant sien conden, maer hoorden het geraes claer genoech van het afvallent sneeuwater. Dit lant moet seer cout syn van spetie, want hebben malcanderen op het vlacke laege lant met sneeuwballen gegooyt ende sneeuw aen boort gebrocht op den 23 Juny, synde als nu op de N. breete van 46 gr. 6 min., leyden onse compassen op een streeck N.O. aen, lichte ons ancker tegen den avont met een moy coeltie uyt een S.W., deden onse cours om de N.W., cregen de wint in ’t laetste van de eerste wacht N.O. met cleyne topseyls coelte ende slecht water.

a 25.

’s Morgens was ’t noch al heel cout ende heel mistich weder, de wint N.O. met een moye voortganck ende slecht water; saegen somtyts steencroos ende eenige andere drift dryven, saegen oock verscheyde gevogelte vliegen, waeronder eenige waeren swart met roo cromme becken. Giste ’s middachts geseylt te hebben N.W. 14 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 46 gr. 46 min.; naer den middach trock de wint naer het N.N.O. ende voorts naer het N. ende N.N.W., saegen veel van de lange croosblaeden dryven. ’s Nachts de eerste wacht uyt synde liep de wint N.W.t.W. ende doen om de N.N.O. ’s Nachts claer maeneschyn weder.

b 26.

’s Morgens was ’t redelyck claer weder, de wint N.W., treckende naer het N.N.W., lieten het al by de wint N.O.waert over staen, saegen menichte van gevogelte vliegen. Giste ’s middachts geseylt te hebben N.t.W. ¹⁄₂ W. 10 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 47 gr. 25 min., ende op de lengte van 166 gr. 56 min., op de bevonden breete van 47 gr. 12 min.. Naer den middach wert het heel mistich, de wint naer het W. loopende ende voorts naer het W.N.W., seylden ten naeste by N.waert over, cregen holle aenschietende deyninge uyt den N., saegen veel lange croosblaeden dryven; hadden ’s nachts claer maneschyn weder.

c 27.

’s Morgens was ’t mistich weder, de wint N.W.t.N. met een moy coeltie met holle deyninge uyt een N.O., wenden het om de W., saegen veel lange croos dryven ende veel lantvogelties vliegen, waeraf sommige soo cleyn waeren als mossies. Giste ’s middachts geseylt te hebben N. 9 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 47 gr. 48 min. ende op de lengte van 166 gr. 56 min.. Alsdoen heeft de Commandeur den raet beroepen ende is geresolveert om onse cours om de W. te nemen ende N.W. gelyck per resolutie blyckt. Naer den middach cregen wy de wint N.W.t.N. ende N.N.W. met topseyls coelte ende holle deyninge uyt een O.N.O.; het was soo mistich als ’t noch ooyt geweest was, geyden ’s avonts onse fock op ende lieten het dryven met de steven om de W. ’s Nachts de wint N. ende N.N.W. met cleyn topseyls coelte.

d 28.

’s Morgens was ’t noch al mistich weder, de wint met een cleyn coeltie uyt een N.O., maeckten seyl, vervolchden onse cours om de W. met slecht water maer geen gesicht, saegen veel swarte vogels met roo cromme becken vliegen. Giste ’s middachts geseylt te hebben W.t.S. 12 mylen, waeren volgens dien op de gegiste breete van 47 gr. 39 min., ende op de lengte van 165 gr. 49 min.. Naer de middach de wint O.S.O. met cleyne coelte, ende alsoo de duystere dicke mist continueerde, lieten beyde marsseyls neerloopen ende geyden de fock op, leyden het met de steven om de N., dreven op Godes genaede N.W. heen.

e 29.

’s Morgens was ’t noch al mistich weder, dan het Oostelycke coeltie begon door te blaesen, waerdoor het scheen dat de mist wat begon te breecken, hebben seyl gemaeckt ende onse cours S. aengestelt, om eenich lant weder in ’t gesicht te crygen. Giste ’s middachts geseylt te hebben W.t.S. ¹⁄₂ S. 11 mylen, waere volgens dien, op de breete van 47 gr. 26 min., ende op de lengte van 164 gr. 45 min., ende op de bevonden breete van 47 gr. 27 min. Wat naer den middach heeft den Commandeur den raet beroepen ende geproponeert, alsoo wy hier geen lant bejegenden ende de gestadige mist ons sien tegenhielt niet wetende waer wy seylden, ofte het niet goet en was, om het lant weder om de S. aen te doen, ende dan by de wal langs saegen te comen, volgens de strecking soo wy dien mochten vinden, om soo met vaster fondament de cust van Tartaria te beseylen; is geresolveert onse cours soo lang om de S. te vervolgen, tot dat men het lant dat N.W. van het Companyslant leyt in ’t gesicht sal crygen, om soo terdegen te ondersoecken ofte het een streckende cust is ofte gebroocken eylanden. Naer den middach de wint O.S.O. met claer helder sonneschyn weder, met claer gesicht ende heel slecht water.

f 30.

’s Morgens was ’t moy helder ende claer weder, de wint O.S.O., saegen doen het lant in ’t S.O. van ons, ende waeren 2 hooge berghen, waervan de Oostelycxste de hoochste was, ende scheen een eylant te wesen, synde met een valey aen malcanderen, in ’t midden van de valey hebbende een cleyn berchie. Wy hadden dese 2 berghen op den 23^sten van het Companyslant gesien omtrent in ’t W.S.W. van ons, 25 à 26 mylen. Wat op den dach saegen wy den selfden berch by ons gesien op den 15^den in ’t N.t.W. ¹⁄₂ W. van ons, ende by ons den naem gegeven was van de Boeren schuer. Dito berch lach nu in ’t O.S.O. van ons ende was met laech lant aen de twee geheuvelde berch vastgehecht; den twee geheuvelden berch was by den Commandeur den naem gegeeven van Caep de Trou; vervolgende onse cours S. aen. Giste ’s middachts geseylt te hebben S. ²⁄₃ W. 20 mylen, waeren volgens dien op de gegiste breete van 46 gr. 8 min., ende op de lengte van 164 gr. 30 min., ende op de bevonden breete van 45 gr. 54 min.. Alsdoen lach caep de Trou O.t.S. ¹⁄₄ S. 14 à 15 mylen van ons, ende de Boeren schuer S.O.t.S. ¹⁄₄ O. 15 à 16 mylen, conden oock al het geberchte sien, dat van ons op den 15^den gesien was; soodat dit lant maer een smalle streeck lant is, met hooge berghen met sommige laege valeyen aen malcanderen gehecht. Het sneeuw op ’t geberchte scheen vry wat gemindert te syn, maer alsoo het op noves weer heel mistich wert ende in ’t aenseylen geen gront conden crygen, ende de stroom ons merckelyck uyt de S. tegenquam met veel drift, als synde groene biesen, wier, steencroos, groene tackies ende blaeden van boomen ende veel veeren van vogels, hebben het met stilte om de W. geleyt. Dreven soo ick con bemercken om de N.W., hielden het ’s nachts met cleyne coelte by over ende weer wendende, vertrou vastelyck dat hier een doorganck was tot in de S. see.

Julius.

g 1.

’s Morgens was ’t heel mistich weder, somtyts een corte wyl opclaerende maer stracx weder een dichte mist, wy lieten het al S.waert over staen, met een O.t.S. ende O.S.O. coelte ende slecht water; saegen by groote bossen steencroos, wier, gras, blaeden ende tackies van boomen dryven, saegen oock eenige lammeties. Soo wy conden bemercken quaem ons de stroom styf tegen, soodat ick op noves vaststel dat hier een doorganck is. ’s Middachts de wint meest N.W. ende W.N.W. met slecht water; giste geseylt te hebben S.S.W. ¹⁄₃ S. 12 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 45 gr. 9 min., ende op de lengte van 164 gr. 8 min.; cregen omtrent half naermiddach het lant met een blinck in ’t gesicht, naer de middach cregen wy de wint S.O., lieten het al S.waert over staen om het lant soecken te verkennen, ’t welck ons de mist belet heeft. Saegen ’s avonts met een blinck de pieck Antony in ’t S.S.O. van ons, saegen oock in ’t S.S.W. lant, conden geen gront crygen, alhoewel wy niet boven 3 à 4 mylen van de wal waeren, wenden het tegen den avont om de N.O., hielen het ’s nachts by met een Suydelycke coelte om ’s anderen daechts te sien het canael te ondecken.

a 2.

’s Morgens met de dach begon de mist wat op te claeren met een Suydelyck coeltie, saegen lant in ’t O.S.O. van ons; omtrent 3 ueren voor de middach lach de pieck Antony S.W.t.W. ¹⁄₃ W., de Croonberch S.O.t.S. ¹⁄₂ S. 3 mylen van ons, saegen oock de Boere hoyschuer in ’t S.O.t.O. ¹⁄₂ O., de afgaende hoeck van d^o. berch in ’t S.O. ¹⁄₂ S., de Caep de Trou O.N.O. ¹⁄₂ N. van ons. De wint met stilte heel variabel loopende, cregen tegen den middach de wint N.N.W. uyt der see, lieten het S. aengaen om het canael te ondecken. ’s Middachts giste geseylt te hebben O.S.O. ¹⁄₂ S. 6¹⁄₂ myl, saegen alsdoen de Croonberch S.O. ¹⁄₂ S. 2¹⁄₂ myl van ons, conden oock de Gehackelde berch in ’t S., de Boere hoyschuer in ’t O.S.O. ¹⁄₂ S., den afgaende hoeck van d^o. berch in ’t O., de Caep de Trou O.N.O. ¹⁄₂ N. van ons (sien). Waeren nu op de gegiste breete van 44 gr. 56³⁄₄ min., ende op de lengte van 164 gr. 41 min. cort naer den middach viel weder een swaere mist, soodat wy weer heel geen gesicht en hadden, conden oock geen gront crygen, wenden het W.waert over, peylden ’s avonts met een blinck de pieck Antony in ’t S.W.t.S. ¹⁄₂ S. van ons. ’s Nachts de wint variabel met een dichte mist, somtyts regen, hielen af ende verwachten claer gesicht; de wint ’s nachts N.N.O., N., N.N.W., W., W.S.W., W.t.S., S.S.W.

b 3.

’s Morgens was ’t heel doncker mistich weder, de wint Westelyck, op hoop dat de mist wat opclaeren soude leyden wy het naer den wal toe; omtrent ’s ochtents te 9 ueren claerde de mist wat op, saegen de pieck in ’t S.W. van ons, ende Caep de Canael in ’t S.t.O., lieten het al S.S.W. naer de wal voort staen, ende is geresolveert om hier ergens ten ancker te loopen, indien wy bequaeme anckergront mochten vinden, ende dan met ons vaertuych het canael te visiteren. ’s Middachts hadden wy heel claer weder, de wint W. ende trock naer het N.W., giste alsdoen geseylt te hebben W.S.W. 7 mylen, waeren volgens dien, op de breete van 44 gr. 45³⁄₄ min., ende op de lengte van 164 gr. 4 min., op de bevonden breete van 44 gr. 43 min.. Hadden doen de Croonberch ende de Boeren schuer over malcanderen, ende saegen O.N.O. ¹⁄₂ N. van ons, het hooge lant beiden de Boeren schuer ende de Gehackelde berch W. ¹⁄₂ N. De Gehackelde berch lach O.t.S. ¹⁄₂ S. 5 mylen van ons, stelden onse cours S. naer de wal toe, cregen gront op 46 vadem, singel; lieten het al voort staen, vernaemen een opdroogende gront, quaemen omtrent 3 ueren naer de middach op de diepte van 27 vadem, fyne singel ende cralyge gront omtrent 1¹⁄₂ myl van lant, quaemen daer ten ancker. Geset liggende is onse prauw uitgeset, syn naer lant gestiert om te ondersoecken of onder de wal geen beter anckergront en was ende of hier geen volck en woonde, oock of hier geen gelegentheyt was om water ende eenich hout te crygen; ende alsoo by ons om de O. van ons een rivier scheen beoocht te worden, om het selve met een te visiteeren, ofte het een diepe ofte drooge rivier was. Syn vooreerst al diepende naer de rivier gevaeren, vonden een goede opdroogende santgront 1 myl van lant 20 vadem, tot een gotelingsschoot van lant 10 vadem, swarte santgront. Voor de rivier comende syn daerin gevaeren, bevonden deselve drooch te syn ende brack water te wesen. Vernaemen aen lant veel voetstappen van menschen ende beesten, ende het lant stont seer liefelyck ende groen, met veel ontloocke bloemen als in ons vaderlant, vonden een gemaeckt houte swaert; op ’t corts het rontom ons besichticht hebbende, syn langs de strant gevaeren om de W., maer de dach ons te cort wesende om meerder gelegentheyt te doorsien, meenden naer boort te vaeren, maer een vaertuych siende, dat eenich volck op strant haelde, syn daer naer toe gevaeren. By haer comende dicht by strant, vonden een man met een grooten ruygen baert met 2 vrouwen ende 3 jonge manspersoonen ende eenige kinderen by het vaertuych, ’t welck sy al op strant gehaelt hadden. Den outste had een pylkoocker met pylen aen syn hooft hangen, met een booch in syne hant ende een houwer op syn sy, saegen anders geen geweer. Hy riep tegen myn sapoy ende wees, ick sou aen strant comen, ’t welck ick gedaen heb, liggende met de aftersteven van de prauw aen de strant, hy selven de prauw, tot syn knies toe in ’t water staende, afhoudende. Heb soo sittende in de prauw hem eens arack geschoncken, maer wilde niet drincken dan als most selver eerst wat uyt ’t copien drincken, syn met vrientschap van hem gescheyden; hem wysende ick sou morgen weder comen, waerover de vrouwen in haer handen clopten ende schenen bly te syn, syn in de voornacht aen boort gecomen, ende heb het wedervaeren van ons aen den E. Commandeur geraporteert.