Читать книгу: «АСАР»

Глава

Хикаят

«Асар — қазақ халқының ежелгі дәстүрі. Бұл дәстүр бойынша жұрт бір адамның немесе бір отбасының шамасы жетпейтін жұмысты жұмыла жиналып, шын ықыласпен әрі ақысыз атқарады».

1-тарау. Ақ қауырсындар

Алматының таңы баяу атып келеді. Күн әлі биікке көтеріліп үлгермегенімен, даңғылдар көлікке, моторлардың гуілі мен шыдамсыз дабылдарға толып кеткен. «Эверест-А» құрылыс компаниясының қара «Ленд Крузері» қалың көлік ағынында баяу жылжып келеді. Рөлде Ғалым, жанында компанияның қырық екі жастағы басшысы Әмір Тілеуханұлы отыр.

Екеуі құрдас, бала күнінен таныс. Ғалым Әмір үшін баяғыда жай орынбасар болудан қалған: ол — досы, бауыры, көз жұмып сенетін адамы.

Артқы көрініс айнасында ақ құстың қауырсынынан жасалған кішкентай тұмар тербеледі. Көлік жылдамдық алған сайын қауырсындар тірі жандай дір ете қалады.

Әмірдің телефоны шырылдайды. Экранда негізгі инвестордың аты көрінеді.

— Алло, Рудольф Семенович, сәлеметсіз бе!

— Әмір, қымбаттым, кедергі болған жоқпын ба?

— Қойыңызшы, сізді естуге әрқашан қуаныштымын.

Рудольф Семенович биік тұрғын үй кешенінің құрылысы жайын сұрайды. Әмір сенімді жауап береді: бәрі жоспар бойынша, негізгі жұмыстар аяқталған, әрлеу басталған. Содан кейін өзінің өтінішін абайлап еске салады.

Әмір Ғалымға бұрылып, білдіртпей көз қысады.

— Айтпақшы, сол мәселе бойынша өзім де саған хабарласып тұрмын, — дейді инвестор. — Бүгін, әрі кетсе ертең, компанияның шотына кезекті транш түседі. Бәрі келісімімізге сай.

— Керемет. Дәл уақытында екен.

Әңгімесін аяқтаған Әмір сөмкесінен қойындәптерін шығарып, бірнеше жазба түртіп қояды.

— Семеныч па? — деп сұрайды Ғалым.

— Сол кісі. Ақша бүгін-ертең түседі.

— Бұл жақсы жаңалық қой.

Ғалым тұмарды саусағымен түртіп қалады. Ақ қауырсындар өз осінен айналып, біртіндеп тынышталады.

— Жақсы, — дейді Әмір ойлы күйде. — Бүгінгі жоспар қандай?

Ғалым кездесулер мен атқарылатын жұмыстарды тізіп шығады. Жетінші қабаттағы пәтерге арналған әрлеу материалдары сатып алынған. Ол пәтерді Әмірдің таныстарының біріне арналған арнайы жоба бойынша кілтін табыстауға дайын етіп жөндеу керек.

Бағдаршам қызылға ауысады. Көліктің алдынан әйел мен кішкентай бала өтіп барады. Әмір оларды көзбен ұзатып салады.

— Маған Дана хабарласты, — дейді Ғалым.

Әмір әңгіменің не туралы екенін бірден түсінеді.

Бірнеше күн бұрын үйінде жүрегі ұстап қалған. Ауыруы тез басылған соң, Әмір ештеңе болмағандай кейіп танытты. Дана тексерілуін талап еткен, бірақ ол ауруханаға баруды әр жолы бір сылтаумен кейінге ысыра берді.

— Жүрекпен ойнауға болмайды, бауырым, — деп ескертеді Ғалым.

— Білемін. Нысанды тапсырайық, сосын жатамын.

— Бізде әрлеу ғана қалды ғой. Тексерілуге қанша уақыт кетеді?

— Дәрігерлер екі аптадай дейді.

Қызыл шам жасылға ауысады. Көлік орнынан қозғалады.

— Данаға қазір бәрін тастап кете алмайтынымды жүз рет айттым, — дейді Әмір терезеге бұрылып. — Бірақ, сірә, бұл жолы сөзін тыңдауға тура келетін шығар.

Құрылыс алаңы оларды перфораторлардың гүрсілі, темірдің шыңылы және бетон шаңының иісімен қарсы алады. Жұмысшылар үйілген материалдардың арасымен ары-бері жүгіріп жүр. Әмір мен Ғалым каскаларын киеді.

Оларға елу бес шамасындағы мығым денелі прораб Бақытжан асыға келеді. Бәрі оны Бәке деп атайды.

— Әмір Тілеуханұлы, Ғалеке, ассалаумағалейкум!

— Уағалейкумассалам, Бәке. Айта беріңіз.

Бақытжан есеп береді: жұмыс кестеден қалмай жүр. Жетінші қабаттағы пәтердің материалдары жеткізілген, бірақ оларды күзету керек, ал әрлеуге сенімді шебер қажет.

Ғалым телефонға жауап беру үшін шетке кетеді. Әмір прорабтан кімді ұсына алатынын сұрайды.

Бақытжан ойланып, құрылыс вагоншығына қарайды.

— Бір жігіт бар. Арман. Жұмысшы жетпей, қосымша адам алғанымыз есіңізде ме?

Әмір басын изейді.

— Кейін солардың ішіндегі жалқаулардың бәрін қуып жібердім, ал мынау қалды. Ішпейді, шекпейді, жұмысы мығым. Қолы алтын. Тіпті осында, вагоншықта тұрады.

Әмір басын көтеріп, құрылысы бітпеген зәулім үйге қарайды.

— Өмірден таяқ жеген адам көбірек жетістікке жетеді. Бір пұт тұз жеген жан балдың қадірін жақсы біледі.

— Мұны жаңа өзіңіз айттыңыз ба?

— Омар Хайям.

Ғалым келіп қалады. Арманның атын естігенде, ұсынысты құптайды.

— Оңаша жүретін тұйықтау жігіт, әрине, — деп жымияды Ғалым, — бірақ жауапты. Дінге де жақын секілді.

— Онда шешілді, — дейді Әмір. — Бәке, бәрін түсіндіріңіз. Ақысын да кемітпеңіз.

Арман жиырма бес жаста. Арықша, тарамыс денелі, артық асығыстықсыз байсалды қимылдайды. Бақытжан оны бетон баспалдақпен жетінші қабатқа алып шығады. Кең пәтерде әзірге есік те, тұсқағаз да, дайын еден де жоқ. Түпкі бөлмеде қымбат сантехника салынған қораптар, ламинат, тақтайша мен әрлеу қоспалары үйіліп тұр.

— Міндетің — күзет пен жөндеу, — деп түсіндіреді Бақытжан. — Бәрі жоба бойынша орындалуы керек. Материалдар қымбат. Бірдеңе жоғалса, екеуміз де жауап береміз.

— Төменде күзетші бар емес пе?

— Күзетші төменде, сен осындасың. Айырмасын сезіп тұрсың ба?

Арман бір қорапты қолына алып, неміс өндірушісінің атауын оқиды. Бақытжан атауды мемлекеттік қойманың құпиясын жариялап тұрғандай ерекше салмақпен қайталайды. Арман еріксіз жымиып қояды.

— Сонда мен осында түнеймін бе?

— Қажет болса, түнейсің. Бірақ ақысы екі есе. Бастық сені ренжітпеңдер деді.

Арман жалаңаш қабырғаларға, алып терезеге және төмендегі қалаға көз жүгіртеді.

— Онсыз да вагоншықта тұрып жүрмін. Ал мынау болса да пәтер ғой. Көрінісі де әдемі.

Екеуі қол алысады.

Кешке Әмір мен Ғалым мейрамханада кешкі ас ішеді. Әмірдің телефонына Данадан хабарлама келеді: ол тағы да қашан тексерілуге жататынын сұрапты.

— Онымен дауласа-дауласа шаршадым, — дейді Әмір. — Екі апта соншалық ұзақ емес. Келісетін уақыт жеткен сияқты.

— Жұмысты маған толық тапсыра бер, — дейді Ғалым. — Біз бауырмыз ғой.

«Бауырмыз» деген сөз Әмірді 2010 жылға жетелейді.

Ол кезде кәсібін енді бастаған. Алматыны ескі «Лексуспен» шарлап, жол жиегінен жұмысшы іздейтін, тапсырыс берушілермен өзі келісіп, әр қабырғаны жеке тексеретін. Бірде Сейфуллин көшесіндегі жалдамалы жұмысшылардың арасынан таныс жүзді көрді.

— Ғалым?

Ол ауылдан келген, жатақханадан бөлме жалдап, кез келген жұмысты істейтін. Үйде әйелі мен кішкентай ұлы қалған еді.

Әмір көп сұрақ қоймады.

— Отыр. Маған орынбасар керек. Өзім білетін, сенімді адам.

Осылайша Ғалым оның қасынан табылды. Алдымен жөндеу жұмыстарына көмектесті, кейін бригадаларды басқарды, келісімшарттар жасасты, компания атынан өкілдік етті. Жылдар өте екеуі бірге көтерілді.

Ойынан арылған Әмір:

— Ертең саған сенімхат жасатамын. Керек болып қалар. Банк-клиенттің құпиясөзін білесің ғой? — дейді.

— Білемін, бірақ сенімхаттың қажеті жоқ. Мені бәрі таниды. Төлем керек болса, бухгалтер өткізіп береді.

— Расында, солай оңайырақ шығар.

Келесі күні таңертең Бақытжан Арманға жылы ұйықтайтын қап, төсеніш, жоба және алдын ала төлем береді.

— Мұндай қаппен Антарктидада қардың үстінде де ұйықтайды дейді.

— Онда жетінші қабатта тоңбайтыным анық, — деп күледі Арман.

Ал сол уақытта Әмір кардиология институтында жатады. Кеудесіне датчиктер жалғанған, жанында монитор жыпылықтайды. Дана төсектің қасында отыр, Ғалым терезе алдында тұр.

— Қайғылы жүзбен отырмаңдаршы, — деп әзілдейді Әмір. — Жаназаға әлі ерте.

Ғалым сол иығынан түкіріп қойып, ерлі-зайыптыны оңаша қалдырады.

— Ал, жаным, дегеніңе жеттің бе? — Әмір Данаға күлімсірейді. — Міне, жатырмын, тексеріліп жатырмын. Бәрі сен қалағандай.

— Маған о дүниедегі ұлы кәсіпкер емес, дені сау күйеу керек.

Дана оны құшақтайды. Әмір қашып кетпеймін деп уәде беріп, қызын алып келуге жібереді.

Дана шыққан соң, ол аппараттардың баяу шықылдаған дыбысының арасында жалғыз қалады. Терезе сыртында аппақ таң. Қаланың арғы шетінде қара жол талғамайтын көліктің айнасындағы қауырсындар әлі де тербеліп тұр.