Читать книгу: «Kerri bacı»

I FƏSİL
MAQNİTİN CAZİBƏ QÜVVƏSİ. TƏBİİ QÜVVƏLƏRİN PƏNCƏSİNDƏ

Karolina Miber gündüz Çikaqoya gedən qatara mindiyi zaman onun bütün var-yoxu balaca sandıqçadan, süni timsah dərisi ilə örtülmüş ucuz çamadandan, nahar qoyulmuş qutudan və içərisində dəmir yol bileti, Van-Büren-stritdə yaşayan bacısının ünvanı yazılmış kağız parçası və içində dörd dollar olan sarı pul kisəsindən ibarət idi.

Bu əhvalat 1889-cu ildə olmuşdu. Karolinanın on səkkiz yaşı yenicə tamamlanmışdı. O, dərrakəli qız idi, lakin onda gənclik və bilməməzlik xəyalpərvərliyi ilə dolu olan xüsusi bir utancaqlıq var idi. O, ata-anasından ayrılarkən bəzi şeylərə heyfsilənirdisə də, bu heyfsilənmə hər halda onun əl çəkdiyi rahatlıq üçün deyildi.

Anası onu son dəfə öpdüyü zaman qızın gözlərindən yaş sıçradı, qatar atasının günəmuzd işlədiyi dəyirmanın yanından gurultu ilə keçərkən onun boğazı göynədi, şəhərin tanış yaşıl kənarları gözdən itdikdə və onu doğma evlərinə o qədər də möhkəm bağlamayan tellər əbədi olaraq qırıldıqda sinəsindən dərin bir ah qopdu.

Əlbəttə o, yaxın stansiyaların birində düşüb evə qayıda bilərdi. İrəlidə hər gün gələn qatarlar vasitəsilə bütün ölkə ilə bağlı olan şəhər yerləşirdi. Kolumbiya-siti şəhərciyi də o qədər uzaq deyildi ki, öz doğma yerlərinə hətta Çikaqodan belə qayıtmaq mümkün olmasın. Bir neçə yüz mil, yaxud bir neçə saat nədir ki?

Karolina, bacısının ünvanı olan kağıza baxdı və ixtiyarsız olaraq düşünməyə başladı. O, uzun müddət qarşısından sürətlə ötüb keçən yaşıl mənzərələri seyr etdi, sonra ilk yol təəssüratı arxa plana keçdi, onların yerini qatarı ötüb keçən fikirlər, Çikaqonun nə cür şəhər olduğu haqqında dumanlı anlayışlar tutdu.

On səkkiz yaşlı qız öz doğma evlərini tərk etdiyi zaman ya yaxşı ələ düşür və daha da yaxşılaşır, ya da paytaxt şəhərlərinin əxlaq məsələlərinə dair görüşlərini tez qavrayır və xarab olur. Burada orta bir yol yoxdur.

Böyük şəhər məkrlə doludur. Orada incə mədəniyyətlə adamları cəlb edən və ardınca aparan qarşısıalınmaz böyük bir qüvvə hökm sürür. Minlərlə işığın zəif titrəyişi heç də sevgi dolu gözlərin gözəl ifadəli parlayışından az təsir etmir. Hiyləsiz və sadəlövh adamın əxlaqı başlıca olaraq ondan asılı olmayan təsirlər nəticəsində pozulur. Dalğalanan səslər, həyatın qulaqbatırıcı gurultusu, nəhəng arı pətəyinə oxşayan insan toplantısı – bunların hamısı insanı heyrətləndirir, onun hisslərində bir qarmaqarışıqlıq və həyəcan törədir. Adamın yanında vaxtında izahat və ağıllı məsləhət verən adam olmadıqda bütün bunlar müdafiəsiz qulaqlara nə qədər yalan şeylər pıçıldayır! Bu təsirlər (onları düzgün qiymətləndirmək o qədər də asan deyildir) öz xarici gözəllikləri ilə musiqi kimi çox vaxt adamda ehtiyat hissini kütləşdirir, onu zəiflədir, sonra isə ən sadə təsəvvürlərini alt-üst edir.

Karolina, yaxud Kerri bacı – onu ailələrində nəvazişlə belə adlandırırdılar – inkişaf etməmiş bir əqlə malik idi. O hələ müşahidə və təhlil etməyi bacarmırdı. O xudpəsənd idi, bu xudpəsəndlik o qədər qabarıq deyildisə də, bunu hər halda onun xasiyyətinin əsas əlaməti hesab etmək olardı. Gənclik arzuları şiddətlə alovlanırdı, onda keçid dövrünə məxsus sadə bir qəşənglik vardı, boy-buxunu gələcəkdə çox zərif olacağını vəd edirdi, gözləri isə təbii fərasətlə parıldayırdı, – bir sözlə o, orta təbəqədən olan Amerika qadınlarının gözəl bir nümunəsi idi.

Mütaliə Kerrini heç də maraqlandırmırdı – bilik aləmi onun üzünə bağlı idi. O, qeyri-süni naz satmaq sənətində də tam təcrübəsiz idi. O, hələ başını oynaq surətdə geri atmağı öyrənməmişdi, əllərinin hərəkəti kobud, balaca ayaqlarının yerişi ağır idi. Lakin, o, öz xarici görünüşü qayğısına qalır, həyati sevincləri kəskinliklə qavrayır və inadla maddi rifaha doğru can atırdı.

Kerri bacı böyük, əsrarəngiz bir şəhərdə xoşbəxtlik axtarmağa cəsarətlə çıxan, bu şəhəri fatehin qəniməti kimi onun ayaqları altına atacaq uzaq qələbələr haqqında tutqun arzularla qanadlanan pis silahlanmış balaca bir cəngavər idi.

– Bura Viskonsin ştatının ən gözəl balaca kurortlarından biridir, – deyə onun qulağı dibində kiminsə səsi eşidildi.

– Eləmi? – deyə Kerri həyəcanla cavab verdi.

Elə bu zaman qatar Vokişa stansiyasından yola düşdü. Kerri hələ əvvəlcədən arxasında bir kişinin durduğunu görmüş və onun topa saçlarına baxdığını hiss etmişdi. Kerri bu adamın onunla maraqlandığını sövq-təbii olaraq anlamışdı. Qızlıq təvazökarlığı, anadangəlmə bir duyğu ona pıçıldayırdı ki, bu adamı yaxına buraxmaq olmaz, onu uzaqda saxlamaq lazımdır. Lakin qonşusunun zəngin təcrübələr və keçmiş müvəffəqiyyətlər nəticəsində qazanılmış cəsarəti və cazibə qüvvəsi üstün gəldi, Kerri də ona cavab verdi.

O azca qabağa əyilib dirsəklərini Kerrinin oturduğu stulun söykənəcəyinə qoydu və özünü yaxşı bir yol yoldaşı kimi göstərmək istəyərək danışmağa başladı:

– Bəli, bura gözəl yerdir! Çikaqo əhalisi burada dincəlir. Görünür, siz bu yerlərlə tanış deyilsiniz?

– Yox, tanışam, – deyə Kerri cavab verdi. – Daha doğrusu mən Kolumbiya-sitidə yaşayıram. Buralarda isə hələ olmamışam.

– Deməli, bu sizin Çikaqoya birinci səfərinizdir?

Söhbət zamanı Kerri hiss edilmədən müsahibini nəzərdən keçirirdi. Onun parlaq, qırmızı yanaqları, sarı bığları var idi, başına yumşaq fetr şlyapa qoymuşdu. Kerri çevrilib düz onun üzünə baxdı, qızda özünü qorumaq hissilə qadın şuxluğu arasında mübarizə gedirdi. O dedi:

– Mən heç sizə demədim ki, bu mənim ilk səfərimdir!

– Ah, eləmi?

O, özünü səhv etmiş kimi göstərərək yaltaqcasına: – Yəqin, mən səhv, eşitmişəm, – dedi.

Bu adam böyük bir ticarət müəssisəsinin tipik kommivoyajeri¹ idi. O, o zamanın məhəlli ləhcəsində “təbilçilər” adlandırılan insanlar təbəqəsinə mənsub idi. Ona eyni zamanda daha sonralar meydana çıxmış və XIX əsrin axırlarında vətəndaşlıq hüququ qazanmış bir söz də – “sarsıdıcı” sözü də yaraşardı, bu söz öz geyimləri və hərəkətləri ilə tez mütəəssir olan gənc qadınların diqqətini cəlb etmək və onları heyrətləndirmək istəyən adamların simasını müəyyən edirdi.

O zaman qəhvəyi rəngli dama-dama yun kostyum yenicə çıxmışdı, sonralar işgüzar adamlar adətən belə kostyum geyərdilər. Yaxası çox açıq olan jiletinin kəsiyindən ağ və çəhrayı milləri olan köynəyinin kraxmallanmış döşü görünürdü. Pencəyinin qollarından qızıl suyuna çəkilmiş sarı əqiqdən iri düymələrlə bağlanan, yenə həmin rəngdə kətan qolçaqları çıxmışdı. Bu daşı çox vaxt “pişik gözü” adlandırırlar. Barmaqlarında bir neçə üzük parlayırdı (bunların içərisində, əlbəttə, möhürlü üzük də vardı), jiletinin balaca cibindən sallanmış qızıl saat zəncirinin üstündə gizli sığınlar cəmiyyətinin ordeni asılmışdı. Kostyumu əynində lap kip otururdu. Qalın altlıqlı par-par parıldayan qəhvəyi çəkmələr və yumşaq boz şlyapa onun geyimini tamamlayırdı.

Kerrinin inkişaf səviyyəsində olanlara bu naməlum adam qəşəng görünə bilərdi, kommivoyajeri xoş göstərən bütün bu şeylərin hamısını görmək üçün Kerrinin ötəri bir nəzər salması kifayət idi.

İşdir, birdən dünyada belə adamların kökü üzülə bilər, ona görə də mən burada onların müvəffəqiyyətlə işlətdikləri üsul və hiylələri təsvir etmək istəyirəm. Yaxşı geyim, şübhəsiz ki, kommivoyajerin əsas üstünlüyü idi. Bunsuz o heç nə olardı. İkincisi o, bədəncə möhkəm adam idi, qadınlara qarşı meyli onun başlıca hərəkətverici qüvvəsi idi. Dünyanı idarə edən problemlərə və qüvvələrə dair hər hansı bir fikir onun düşüncəsinə yad idi, onun hərəkətlərini isə acgözlük deyil, müxtəlif əyləncələrə qarşı doymaq bilməyən bir məhəbbət idarə edirdi.

Onun üsulları adətən sadə olurdu. Hər şeydən əvvəl o cəsarətli idi. Əlbəttə, bu cəsarət qüvvətli hissi istəyə və qadına valeh olmağa əsaslanırdı.

O, gənc bir qadına rast gəldiyi zaman çox xeyirxah bir rəsmiyyətlə ona hörmət və nəvaziş etməyə başlayır, bəzən yalvarır və əksər hallarda da müvəffəq olurdu.

Qadın əzilib-büzülməyə meyl etdikdə ondakı bantı düzəltməyə təşəbbüs göstərir, qadının tora düşdüyünü hiss etdikdə isə, dərhal onu adı ilə çağırmağa başlayırdı.

Misal üçün, universal mağazaya girdikdə kommivoyajer sərbəstcə piştaxtaya söykənir və satıcı qıza bir neçə üstüörtülü suallar verirdi. Daha nəcib yerlərdə, habelə qatarda və ya gözləmə salonunda özünü çox ehtiyatla aparırdı. Lakin münasib bir ova təsadüf edən kimi, diqqət və nəzakət mücəssəməsinə çevrilər, hava haqqında söhbət salar, vaqonun qapısını nəzakətlə açar, çamadanı aparmağa kömək edərdi, bütün bunlar mümkün olmadıqda vaqon yerinə çatana qədər qadına rəğbətini göstərməyə imkan tapmaq ümidilə onun yanında oturmağa çalışardı. Balıncı başının altına qoymaq, kitab təklif etmək, skamyanı ayağının altına çəkmək, pəncərənin pərdəsini salmaq – hər şey haqqında düşünməyə vaxt tapardı. O ancaq işi ümidsiz hesab etdikdə, yol yoldaşının şeylərinin əziyyətini çəkməmək üçün vaqondan onun ardınca düşməzdi.

Qadınlardan biri bir vaxt paltar haqqında fəlsəfi bir traktat yazmalıdır. Qadın nə qədər gənc olsa belə paltardan başı çıxır. Kişi kostyumunu qiymətləndirərkən qadın çətin hiss olunan bir sərhəd müəyyən edir. Bu da ona kişiləri onun diqqətinə layiq olanlara və olmayanlara ayırmaq imkanı verir. Bu sərhəddən aşağı düşən adam artıq heç bir zaman onun nəzərini cəlb etməz.

Bir də qadınlar həmişə öz paltarlarını kişilərin paltarı ilə müqayisə edirlər. Kerrinin də qonşusu ixtiyarsız olaraq onu belə bir müqayisəyə sövq etdi. Kerri birdən onların bir-birindən nə qədər fərqli olduqlarını anladı. Qara iplik qaytanla haşiyələnmiş sadə göy paltarı ona o qədər miskin göründü ki… O birdən ayaqqabılarının nə qədər köhnəlmiş olduğunu hiss etdi.

– Bağışlayın, – deyə, yol yoldaşı davam etdi, – mən axı deyəsən sizin şəhərdə çoxlarını tanıyıram. Məsələn, Morgenrotorun hazır paltar mağazasını, Qibsonun parça mallar mağazasını.

Kerri onun sözünü kəsərək:

– Doğrudanmı? – dedi və sonra bu mağazaların vitrini qarşısında durub nə qədər ürəksıxıcı dəqiqələr keçirdiyini xatırlayaraq dərhal canlandı.

O hiss etdi ki, nəhayət qızın diqqətini cəlb etmək üçün yol tapmışdır. Bir neçə dəqiqədən sonra o, artıq Kerri ilə yanaşı oturub hazır paltarlar satmaq üçün bağladığı sazişlərdən, özünün səyahətlərindən, Çikaqodan, şəhər əyləncələrindən danışmağa başladı.

– Əgər siz Çikaqoya gedirsinizsə, bu şəhər sizə çox xoş gələcəkdir. Sizin orada qohumlarınız varmı?

– Mən bacımı görməyə gedirəm, – deyə Kerri cavab verdi.

Yol yoldaşı dedi:

– Siz mütləq Linkoln-parkı və Miçiqan bulvarını görməlisiniz. Orada nəhəng binalar tikilir. Bu, sözün tam mənasında ikinci Nyu-Yorkdur. Qiyamət şəhərdir! Orada baxmalı şey çoxdur. Teatrlar, çoxlu adamlar, gözəl binalar. Ora sizin çox xoşunuza gələcəkdir!

Kerri nə isə anlaşılmaz bir ağrı duydu. Bütün bu gözəlliklərlə müqayisədə o özünü dəyərsiz hiss edir və bu onu sıxırdı, lakin yenə də yol yoldaşının bütün danışıqlarında nə isə ümidverici bir şey var idi. Bu yaxşı geyinmiş adamın diqqəti ona xoş gəlirdi.

O bir məşhur aktrisa haqqında danışıb Kerrinin ona oxşadığını söylədikdə qız özünü gülümsəməkdən saxlaya bilmədi. Kerri heç də ağılsız qız deyildi, lakin bu müqayisədən o həzz aldı…

– Siz yəqin ki, Çikaqoda bir qədər qalacaqsınız?

– Doğrusu, bilmirəm, – deyə, Kerri mütərəddid halda cavab verdi. Onun xəyalından bəlkə də orada iş tapa bilməyəcəyi fikri keçdi.

– Hər halda yəqin ki, bir neçə həftə qalacaqsınız? – deyə o, qızın gözlərinə baxaraq təkidlə soruşdu.

Onların danışdığı sözlər əslində aralarında baş verən hadisəni heç də əks etdirmirdi. O, bu qızda parlaq gözəlliyi əvəz edən ifadə olunmaz bir məlahət duymuşdu. Kerri anlayırdı ki, o, bu adam üçün ancaq müəyyən bir nöqteyi-nəzərdən maraqlıdır, – bu adətən qadını vahiməyə salır və eyni zamanda onu vəcdə gətirir. Kerrinin hərəkətləri çox sadə idi. Bu ondan irəli gəlirdi ki, o öz həqiqi hisslərini gizlətməkdə qadınlara kömək edən çoxlu məsum hiylələri hələ öyrənməmişdi. Onun hərəkətləri bir çox cəhətdən cəsarətli görünə bilərdi. Kerrinin ağıllı və təcrübəli bir dostu olsaydı, onu başa salardı ki, kişinin üzünə bu cür inadla baxmaq yaxşı deyil.

– Bu sizi nə üçün maraqlandırır? – deyə Kerri soruşdu.

– Elə belə. Çünki mən özüm də Çikaqoda bir neçə həftə qalacağam. Mən bizim firmaların malları ilə yaxşı tanış olmalı və yeni nümunələr götürməliyəm. Bu müddət ərzində mən sizə şəhəri göstərə bilərdim.

– Bilmirəm… yəni demək istəyirəm ki, sizinlə gedə biləcəyimi bilmirəm, çünki mən bacımgildə yaşayacağam və…

O, qızın sözünü kəsdi:

– Nə olsun ki, əgər bacınız bunun əleyhinə olarsa, biz başqa bir yol tapa bilərik.

Bu zaman o, cibindən bir dəftərçə və karandaş çıxartdı, sanki onlar artıq hər şey barəsində danışıb razılaşmışdılar.

– Hə, ünvanınızı deyin görüm!

Kerri bacısının ünvanı yazılmış kağız parçası olan çantasını qurdalamağa başladı.

Onun yol yoldaşı əlini şalvarının dal cibinə atdı, oradan içərisində bir dəstə yaşıl kağız pul, bir yığın müxtəlif məktublar və qəbzlər olan pul kisəsini çıxartdı. Bu pul kisəsi Kerriyə böyük təsir bağışladı. Onun tanışlarının heç birinin bu cür pul kisəsi yox idi. Ümumiyyətlə o, bu qədər təcrübəli səyyaha və şıq geyimli adama heç bir zaman rast gəlməmişdi. Pul kisəsi, işıldayan darçını çəkmələr, təzəcə tikilmiş zərif kostyum, cəsarətli hərəkətlər – bunların hamısı bu adamı əhatə edən saysız-hesabsız sərvətlər aləmini Kerrinin xəyalında canlandırırdı və bunların hamısı Kerridə bu adama qarşı hüsn-rəğbət oyadırdı.

O, pul kisəsindən üzərində litoqraf üsulu ilə “Bartlet Kario və K0” sözləri əlavə edilmişdi. Vərəqənin aşağısında sol küncdə “Çarlz Drue” sözləri əlavə edilmişdi. O, vərəqəni Kerriyə uzadaraq aşağıda yazılmış familiyasını göstərdi…

– Mənim adım belədir. “Drue” tələffüz olunur. Mən ata tərəfdən fransızam, – dedi.

Drue pul kisəsini cibinə qoyana qədər Kerri vərəqəyə baxdı. Drue, pencəyinin qoltuq cibindən bir çəngə məktub çıxartdı, onlardan birini götürüb yan tərəfindəki şəkli göstərdi və dedi:

– Bu bizim firmanın yerləşdiyi evdir. Steyt və Leyk-strit küçələrinin tinindədir.

Onun səsində bir qürur duyulurdu. Belə bir firmada qulluq etmək zarafat deyildi. O istəyirdi ki, qız bunu hiss etsin.

– Bəs sizin ünvanınız? – deyə o yenidən soruşdu və yazmağa hazırlaşdı.

Kerri ağır-ağır dilləndi:

– Kerri Miber, Qərb tərəfdə, Van-Büren-strit, üç yüz əlli dördüncü ev, Hansonun mənzili.

Drue ünvanı diqqətlə yazdı, yenə pul kisəsini çıxartdı, cib dəftərçəsini ora qoydu və:

– Mən bazar ertəsi gəlsəm, sizi evdə tapa bilərəmmi? – deyə soruşdu.

– Yəqin ki, taparsınız, – deyə Kerri cavab verdi.

Sözlərin başımızda cilvələnən saysız-hesabsız fikirlərin ancaq solğun bir kölgəsi olduğu nə qədər doğrudur! Sözlər bizim ucadan deyə bilmədiyimiz böyük hiss və arzuları ancaq birləşdirən kiçik bir halqadır.

Budur, bu iki adam skamyada oturub bir-birinə əhəmiyyətsiz sözlər deyir, biri pul kisəsini, digəri çantasını çıxardır, vizit vərəqəsinə baxır, lakin həqiqi hisslərinin nə qədər tutqun olduğunu özləri də başa düşmürlər. Nə Drue nə də Kerri o qədər fərasətli deyillər ki, bir-birinin beyninin hansı istiqamətdə işlədiyini müəyyən edə bilsinlər. Drue hələ qızı öz toruna salıb salmayacağını deyə bilməzdi, Kerri isə Drue onun ünvanını yazıncaya qədər özünün aciz halda axınla üzdüyünü başa düşmüşdü. Lakin indi Kerri nə isə bir şeydə ona güzəştə getdiyini, Drue isə qalib gəldiyini hiss etdi. Onların hər ikisinə aydın idi ki, aralarında nə isə bir əlaqə yaranmışdır.

Drue söhbəti ələ alıb onu asanlıqla davam etdirirdi. Kerri isə fikirsiz halda dinləyirdi.

Onlar Çikaqoya yaxınlaşırdılar. Siqnal işıqları yanıb sönürdü, qarşı tərəfdən gələn qatarlar yanlarından ötüb keçirdi. Düz və çılpaq səhraların hüdudsuz genişliyindən teleqraf sütunları cərgə ilə böyük şəhərə tərəf addımlayırdı. Uzaqda artıq şəhərin ətrafı görünür, fabrik boruları səmaya ucalırdı.

Açıq səhrada çəpərlənməmiş, ətrafında ağac əkilməmiş ikimərtəbəli tənha binalar tez-tez görünməyə başlayırdı – onlar yaxınlaşan evlər ordusunun kəşfiyyatçılarına bənzəyirdilər.

Uşağa, dahi təxəyyülünə malik olan adama və ilk dəfə səyahət edənlərə böyük şəhərə yaxınlaşmaq nə isə qəribə gəlir. Xüsusən axşamçağı bütün canlı aləmin bir vəziyyətdən başqa vəziyyətə keçdiyi, işıq ilə zülmət arasında əsrarəngiz mübarizə getdiyi zaman bu daha qüvvətli təsir bağışlayır. Ah, yaxınlaşan gecənin verdiyi vədlər! Yorulmuş adama gecə nə qədər çox şeylər deyir! O keçmiş xəyalları və ümidləri necə də canlandırır! Yorulmuş zəhmətkeşin qəlbi deyir: “Mən tezliklə azad olacağam, mən şənlik edənlər dəstəsinə qoşulacaq və onlarla birlikdə şənlik edəcəyəm. Kücələr, fənərlər, stolları üzərində xörəklər qoyulmuş işıqlı otaqlar – bunların hamısı mənim üçündür! Teatrlar, salonlar, yığıncaqlar, istirahətə gedən yollar, insanı şən nəğmələrə doğru aparan cığırlar – gecə başlanan kimi bunların hamısı mənim olacaqdır!” Bütün insan övladının hələ də kontorlarda və zavodlarda işlə məşğul olmasına baxmayaraq, həzz almaq fikrindən doğan titrəyiş artıq havanı doldurur. Ən süst adamlar belə təsvir edilməsi, yaxud sözlə ifadə edilməsi həmişə mümkün olmayan hisslər keçirir, sanki birdən çiyinlərindən zəhmətin ağır yükünü atırlar.

Kerri bacı pəncərəyə baxırdı. Onun bu marağı yoluxucu xəstəlik kimi Drueyə də sirayət etdi və o böyük şəhərə yeni gözlə baxaraq onun möcüzələrindən danışmağa başladı.

– Bura Çikaqonun şimal-qərb hissəsidir, – dedi. – Bu da Çikaqo çayıdır, – deyə əlavə etdi və burunlarını qranit sahilin qara dirəklərinə söykənərək, bir-birini sıxışdıran uzaq sulardan gəlmiş nəhəng üç dorlu gəmilərin dayandığı bulanıq çayı göstərdi.

Fışıldayan buxarın səsi, taqqıltı, cingilti eşidildi və çay geridə qaldı.

– Çikaqo böyük, gözəl şəhərə çevrilir, – deyə o sözünə davam etdi. – Siz orada tamaşa ediləsi çox şey tapacaqsınız.

Kerri onun sözlərini demək olar ki, eşitmirdi. Öz doğma evlərindən uzaqda, tamamilə tənha olduğunu, böyük həyat və cəsarət dənizinə doğru irəlilədiyini fikirləşdikdə onu birdən-birə qeyri-ixtiyari bir vahimə basdı. O, boğulduğunu hiss etdi. Şiddətli ürək döyüntüsü yüngül ürək bulanma əmələ gətirirdi. O, gözlərini yarım yumaraq bütün bunların boş şeylər olduğuna, Kolumbiya-sitinin Çikaqodan o qədər də uzaq olmadığına özünü inandırmağa çalışdı.

Konduktor qapını taqqıltı ilə açaraq:

– Çikaqo! Çikaqo! – deyə bağırdı.

Qatar çoxlu rels şəbəkəsinə daxil oldu. Taqqıltı və gurultu havanı doldurdu. Kerri bir əli ilə köhnə çamadanından yapışdı, o biri əli ilə çantasını bərk-bərk sıxdı.

Drue də qalxdı. Adət olunmuş bir hərəkətlə şalvarını düzəltdi, təmiz, sarı çamadanını götürdü.

– Yəqin ki, qohumlarınız sizi qarşılayacaqdır? – deyə soruşdu. – İcazə verin, çamadanınızı götürüm.

– Yox, lazım deyil, – deyə Kerri cəld cavab verdi. – Rica edirəm, lazım deyil! Həm də bacımla görüşdüyüm zaman sizin mənim yanımda olmağınızı istəmirəm.

Drue azacıq da incimədən cavab verdi:

– Yaxşı, hər halda mən sizin yaxınlığınızda olacağam. Əgər bacınız vağzalda olmazsa, sizi onlara apararam.

Kerri adət etmədiyi bir şəraitdə bu cür diqqətin nə qədər qiymətli olduğunu anlayaraq:

– Siz çox lütfkarsınız, – deyə təşəkkür etdi.

Konduktor səsini uzadaraq yenidən qışqırdı:

– Çikaqo!

Qatar ağır-ağır hərəkət edərək, işıqları yenicə yandırılmış olan vağzalın böyük, toranlıq tağı altına daxil oldu.

Bütün sərnişinlər ayağa qalxıb, qapının ağzına toplanmışdılar.

Drue:

– Hə, gəlib çatdıq, – dedi. – Xudahafiz. Bazar ertəsinə qədər.

– Xudahafiz! – deyə Kerri cavab verdi və ona doğru uzadılmış əli sıxdı.

– Unutmayın ki, bacınızı tapana qədər mən sizi gözdən qoymayacağam.

Kerri nəvazişlə gülümsündü.

Sərnişinlər bir-birinin ardınca vaqonu tərk etməyə başladılar. Drue özünü elə göstərirdi ki, guya Kerriyə fikir vermir. Perronda yorğun sifətli balaca bir qadın Kerrini tanıdı və onun qabağına yüyürdü. O:

– Salam, Kerri! – dedi və laqeyd halda onu qucaqladı.

Kerri o saat başa düşdü ki, bir az bundan qabaq əhatə olunduğu qayğını bacısından gözləməyi nahaqdır. O bütün bu qarmaqarışıqlıqda, səs-küy və yeniliklər içərisində həqiqətin soyuq təmasını hiss etdi. Parlaq işıqlı və şən həyat hanı? Əyləncələr və zövq aləmi hanı? Bunlar haradan ola bilərdi? Bacısının üzündə onun qayğılı və zəhmətli ağır həyatının bütün tarixi yazılmışdı.

– Hə, bizimkilər necə dolanırlar? – deyə bacısı soruşdu. – Atam, anam necədir?

Kerri suallara cavab verirdi, lakin gözləri uzaqlara dikilmişdi. Perronun axırında, gözləmə salonuna və küçəyə çıxan yolda Drue durmuşdu. O, Kerrinin onu gördüyünə və bacısının yanında olduğuna əmin olduqdan sonra çevrildi və yoluna davam etməzdən qabaq yüngülcə gülümsədi. Bunu yalnız Kerri gördü. Bu zaman onun uzaqlaşdığını gördükdə Kerri hiss etdi ki, sanki nəyi isə itirmişdir. Drue tamamilə gözdən itdikdən sonra Kerri başa düşdü ki, itirdiyi odur. Kerri bacısının yanında özünü nə qədər tənha hiss edirdi – rəhmsiz, coşqun dənizdə o tamamilə yalqız qalmışdı.

II FƏSİL
DİLƏNÇİLİK NƏ İLƏ HƏDƏLƏYİR. QRANİT VƏ TUNC

Minninin mənzili şəhər əhalisinin hər il əlli min artıran axınla Çikaqoya gəlmiş və gəlməkdə olan adamların, fəhlə və kontor işçilərinin ailələri yaşadığı Van-Büren-stritdəki evin üçüncü mərtəbəsində yerləşmişdi. Qabaq otaqların pəncərələri axşamlar qastronom mağazalarının vitrinlərindən parlaq işıq düşən və uşaqlar oynaşan küçəyə baxırdı. Gah yaxınlaşan, gah da uzaqlarda itib gedən konka zənglərinin cingiltisi qızın xoşuna gəldi. Minni bacısını qonaq otağına gətirdikdə Kerri pəncərəyə yanaşıb işıqlı küçəyə baxdı, hər tərəfə bir neçə mil uzanan böyük şəhərin səs-küyü, hərəkəti və gurultusu onu valeh etdi.

Evdə elə ilk görüşdən sonra m-s Hanson saxlamaq üçün uşağı Kerriyə verdi və özü şam yeməyi hazırlamağa başladı. M-r Hanson Kerriyə bir neçə sual verdikdən sonra axşam qəzetini oxumaqla məşğul oldu. Bu, qaraqabaq bir adam idi. O, Amerikada doğulmuşdu, lakin atası isveçli idi. Hanson sallaqxanada buz vaqonlarını təmizləyən vəzifəsində çalışırdı. O, baldızının gəlişinə laqeyd yanaşdı. Qızın görkəmi ona o qədər də təsir etməmişdi. Onu yeganə maraqlandıran şey Kerrinin Çikaqoda iş tapıb tapmayacağı idi. O:

– Şəhər böyükdür – dedi, – bir neçə gündən sonra siz bir yerə işə düzələrsiniz. Gec-tez hamı iş tapır.

Hələ Kerri gəlməmişdən qabaq ər-arvad qət etmişdilər ki, o, işə girməli və öz xərcini verməlidir. M-r Hanson təbiət etibarilə çox təmiz və qənaətcil adam idi. O artıq bir neçə ay idi ki, uzaqda, şəhərin qərb hissəsində aldığı iki parça yer üçün pul verirdi. O, bu yerdə bir vaxt ev tikmək arzusu ilə yaşayırdı.

Şam yeməyi hazırlanana qədər Kerri bacısının evini nəzərdən keçirdi. Qız müşahidəçilikdən məhrum deyildi və üstəlik bütün qadınlarda olan qabaqcadan duymaq qabiliyyətinə də malik idi.

O hiss edirdi ki, burada yoxsul, yekrəng bir həyat keçirirlər. Divarlara zövqsüz kağız çəkilmişdi, döşəməyə ucuz ayaqaltılar salınmış, qonaq otağına müxtəlif parça-tikədən quranmış nazik xalça döşənmişdi, mebelin kobudluğu, bir təhər bənd edildiyi və pulunu hissə-hissə ödəməklə alınmış olduğu dərhal nəzərə çarpırdı.

Kerri uşağı götürüb mətbəxə, bacısının yanına getdi və uşaq ağlamağa başlayana qədər orada oturdu. Sonra ayağa qalxıb uşağı otaqda gəzdirməyə və ona nə isə oxumağa başladı. Nəhayət, onun bu oxumasından mütaliə edə bilməyən Hanson gəlib uşağı ondan aldı. Bu onun yaxşı xasiyyətli olduğunu göstərirdi: o səbirli adam idi. Eyni zamanda dərhal hiss edilirdi ki, o, uşağını çox sevir.

Hanson uşaqla otaqda gəzinərək:

– Hə, hə, bəsdir, ağlama, – deyirdi. Onun tələffüzündə isveç ləhcəsi aydın hiss edilirdi.

Şam yeməyi zamanı Minni dedi:

– Sən, yəqin ki, hər şeydən əvvəl şəhərə baxmaq istəyəcəksən. Biz bazar günü sənə Linkolni-parkı göstərərik…

Kerri gördü ki, Hanson bir cavab vermədi. Görünür, onun fikri başqa şeylə məşğul idi.

Kerri dedi:

– Mən sabahdan iş axtarmağa getmək istəyirəm. Beləliklə, cümə və şənbə günləri mənim ixtiyarımda olacaqdır. Şəhərin ticarət hissəsi hansı tərəfdədir?

Minni ora necə getməyi izah etmək istədi, lakin əri onun sözünü kəsdi.

– Görürsünüzmü, bura şərqdir, – dedi və Çikaqonun yerləşməsi haqqında bütün ömrü uzunu söyləmədiyi bir nitq irad etdi. Sözünün axırında:

– Frankfurt-strit boyunca və çayın o tərəfindəki rayonda yerləşmiş böyük emalatxanalara getmənizi məsləhət görürəm. Orada çoxlu qız işləyir. Ora çox uzaq deyil, siz yola da çox vaxt sərf etməzsiniz, – dedi.

Kerri razılıq əlamət olaraq başını tərpətdi və qonşular haqqında bacısından sorğu-sual etməyə başladı. Minni özünün az-maz bildikləri haqqında yavaşca məlumat verdi. Hanson hələ də uşaqla oynayırdı, sonra o birdən yerindən qalxdı və onu arvadına verdi:

– Mən sabah tezdən durmalıyam, gedim uzanım, – dedi və dəhlizin o biri tərəfində olan qaranlıq balaca yataq otağına getdi.

– O uzaqda, sallaqxanada işləyir, saat altının yarısında durmalı olur, – Minni izah etdi.

– Elə isə bəs sən ona səhər yeməyi hazırlamaq üçün nə vaxt durursan? – deyə Kerri soruşdu.

– Təqribən beşə iyirmi dəqiqə qalmış.

Onlar gündəlik işi birlikdə qurtardılar. Kerri qabları yudu, Minni isə uşağı soyundurub yatırtdı. Minninin bütün hərəkətləri onun bu şeylərə çoxdan vərdiş etdiyini bildirirdi. Kerri başa düşdü ki, Minni hər gün bu işləri görməli olur.

Eyni zamanda Kerri başa düşürdü ki, o, Drue ilə hər cür əlaqədən boyun qaçırmalıdır. Onun buraya gəlməsi haqqında heç danışıq belə ola bilməzdi. O, Hansonun hərəkətlərindən, Minninin başıaşağılığından və ümumiyyətlə bacısının evində olan vəziyyətdən hiss etdi ki, zəhmətkeşlərin yekrəng həyat çərçivəsindən kənara çıxan hər bir təşəbbüsdə qəti müqavimətə rast gələcəkdir. Əgər Hanson hər axşam qəzet oxuyub saat doqquzda, Minni isə bir az sonra yatırsa, onlar Kerridən başqa bir şey gözləyə bilərlərmi?

Hər halda özünü təmin etmək üçün ilk növbədə iş tapmaq, sonra isə tanışlıq haqqında düşünmək lazımdır. Drue ilə onun arasında keçən zərərsiz dilxoşluq indi ona fövqəladə bir şey kimi görünürdü.

O, fikrində qət etdi: – “Yox, o bura gələ bilməz”.

Kerri bacısından kağız və mürəkkəb istədi (kağız da, mürəkkəb də yemək otağında, buxarının üstündə idi). Bacısı yatmağa gedəndən sonra Kerri Druenin ünvanı olan vizit vərəqəsini çıxartdı və yazdı:

– “Mən sizi burada qəbul edə bilmərəm. Mən yenidən yazana qədər gözləyin. Bacımın evi olduqca kiçikdir”.

Kerri daha nə əlavə etmək haqqında fikrə getdi. Qatarda bir yerdə vaxt keçirdiklərini bir təhər xatırlatmaq istədi, lakin utancaqlıq ona mane oldu. Kerri Druenin qayğısı üçün ancaq münasibətsiz təşəkkürlə kifayətləndi. Sonra nə cür imza edəcəyi barədə yenidən fikrə getdi. Nəhayət, o, məktubu “Hörmətlə” sözlərilə bitirmək qərarına gəldi və son dəqiqə fikrini dəyişib bu sözü “Sizə sadiq olan” sözlərilə əvəz etdi.

Kerri zərfi bağladı, ünvan yazdı, bir küncdə onun üçün çarpayı qoyulmuş balaca qonaq otağına keçdi. Kiçik yüyürüyü açıq pəncərənin qabağına çəkərək sakit bir həyəcanla axşam küçələrini nəzərdən keçirməyə başladı. Nəhayət fikirdən yorularaq, əzgin və yuxulu halda soyundu, paltarlarını səliqə ilə yığdı və yatağa uzandı.

Kerri səhər yuxudan ayılarkən saat səkkiz idi, Hanson çoxdan işə getmişdi. Bacısı yemək otağında oturub tikiş tikirdi. Kerri geyindi, özü üçün nahar hazırladı və sonra iş axtarmaq üçün hara getmək haqqında bacısı ilə məsləhətləşdi. Kerri onu son dəfə gördükdən bəri Minni nə qədər dəyişilmişdi! İndi o iyirmi yeddi yaşlı sağlam qadın olmasına baxmayaraq, çox arıq idi. Onun həyat təsəvvürləri eynilə ərinin baxışlarını əks etdirirdi. Onun əyləncələr və vəzifə hissi haqqında birtərəfli anlayışı görüş dairəsinin gənclikdəkinə nisbətən daha dar olduğunu göstərirdi.

Minninin bacısını yanına dəvət etməsi onsuz darıxdığı üçün deyildi. Bunun səbəbi çox sadə idi – Kerri ailədəki həyatından narazı idi, burada isə ehtimal ki, iş tapar, özünü saxlaya bilərdi. Minni yəqin ki, Kerrini görməsinə sevinirdi, lakin iş haqqında tamamilə ərinin fikrinə şərik idi. Hərgah pul verilərsə – tutaq ki, başlanğıcda həftədə beş dollar – hər iş yaxşıdır, fabrik yeni işləməyə başlayan qız üçün taleyin əvvəlcədən təyin etdiyi bir qismətdir. Kerri Çikaqonun böyük emalatxanalarının birində özü üçün iş tapacaq və bununla hələlik kifayətlənəcəkdir. Hələlik… bir dəyişiklik olana qədər. Əlbəttə, nə kimi dəyişiklik ola biləcəyi haqqında onların heç biri bir şey bilmirdi. Onlar vəzifələrinin yüksələcəyi ümidində deyildilər. Onlar ərə getmək fikrinə də heç bir ümid bağlamırdılar. Lakin Kerrinin şəhərə gəlməsi və özünü ağır əməyə həsr etməsi xatirinə yaxşılığa doğru bir dönüş əmələ gəlməyincə həyat öz qaydası ilə gedəcəkdir. Kerri iş axtarmaq üçün belə bir ürəkverici xeyir-dua ilə səhər evdən çıxdı!

Kerrini izləməkdən əvvəl gəlin onun gələcək həyatının keçəcəyi şərait ilə tanış olaq. O illərdə Çikaqo sürətlə inkişaf edən şəhərin bütün xüsusiyyətlərinə malik idi. Buraya gəlməyə cəsarət edən qızları belə müvəffəqiyyət gözləyirdi. Çikaqo insanların qarşısında geniş imkanlar açan çoxlu və durmadan inkişaf edən ticarət müəssisələri ilə gurultulu şöhrət qazanmışdı. O, ümidlərlə dolu olanları, yaxud ümidini itirənləri, karyera qazanacaq adamları və başqa bir yerdə fəlakətə uğramışları ölkənin hər tərəfindən özünə çəkən bir maqnit olmuşdu.

O, yarım milyondan çox əhalisi olan böyük bir şəhər idi, lakin onun şöhrəti, cəsarəti və qaynayan fəaliyyəti milyon əhalisi olan bir şəhərə kifayət edərdi. Hələ indi onun küçələri və evləri yetmiş beş mil ətrafa yayılmışdı. Onun əhalisi müəyyən istehsalat növlərindən çox, yeni insan kütləsi axını üçün zəmin hazırlayan fəaliyyətlə məşğul idi. Hər tərəfdə yeni tikilən binalardan çəkiclərin səsi eşidilirdi. Yeni, böyük zavodlar yaranırdı. Şəhərin böyük gələcəyini əvvəldən başa düşmüş qüvvətli dəmir yol birləşmələri, nəqliyyat və yük daşımaq məqsədilə geniş yer sahələri əldə etmişdilər. Şəhər ətrafının sürətli inkişafı üçün tramvay xətləri uzaqlara, boş səhralara çəkilmişdi. Şəhər bələdiyyə idarəsi bir çox millərlə uzanan yollara daş döşəmiş, yalnız gələcək gurultulu kvartallarının elçisi olan təkcə bir evin durduğu yerlərə də kanalizasiya boruları çəkmişdi.

Çox vaxt yağış və tufanların döyəclədiyi açıq, boş yerlərdə bütün gecəni göz qırpan qaz fənərlərinin uzun sıralarını görmək olurdu. Bu qaz fənərlərinin alovlu dilləri külək altında titrəyirdi. Ensiz taxta səkilər burada bir evin, orada bir dükanın qabağından keçərək uzaqda, açıq çöldə qurtarırdı.

Şəhərin mərkəzi ticarət kontorlarının və fabriklərin toplaşdığı böyük bir rayon idi. Qazanc axtaran təcrübəsiz adamlar hər şeydən əvvəl adətən bura gəlirdilər. O zamanki Çikaqonun xüsusiyyəti ondan ibarət idi ki, (bu xüsusiyyət böyük şəhərlərin hamısında yoxdur) az-çox görkəmli firmalar ayrıca binada yerləşmişdilər. Boş yerlərin çox olması buna tamamilə imkan verirdi, buna görə də birinci mərtəbədə yerləşmiş kontorları küçədə görünən toplu mal satan firmalar çox samballı görünürdülər. İndi adi olan çox iri aynabənd pəncərələr o zaman yenicə moda düşürdü və aşağı mərtəbədə yerləşən kontorlara qəşəng və zəngin görkəm verirdi. Küçədən keçənlər bu pəncərələrdən cilalanmış ağacdan və tutqun şüşələrdən düzəlmiş arakəsmələri, öz işi ilə məşğul olan çoxlu qulluqçuları, zərif kostyumlar, bəmbəyaz köynəklər geyinmiş, salonlarda gəzişən, yaxud qrupla oturan iş adamlarını görə bilərdilər. Dördguşəli yonma daşlarla bəzənmiş divarda tunc, yaxud nikeldən qayrılan cilalanmış parlaq lövhə üzərində qısa və aydın surətdə müəssisənin adı və fəaliyyət xarakteri qeyd edilirdi. Mərkəzə baxdıqda adama elə gəlirdi ki, paytaxtdadır – onun görkəmi o qədər təsirli idi. Bu görkəm sadə adamı çaşdırmaq, dərin dəhşətə salmaq, yoxsul ilə varlı arasında uçurumun bütün genişliyini və dərinliyini göstərmək üçün idi.

Cəsarətsiz Kerri də bu mühüm ticarət rayonuna yollandı. O, çay kənarında qurtaran saysız-hesabsız mal və kömür anbarları ilə əvəz olunub getdikcə öz əzəmətini itirən kvartallardan keçərək, Van-Büren-strit küçəsi ilə şərqə tərəf gedirdi.

Kerri tezliklə iş tapmaq arzusu ilə cəsarətlə irəliləyirdi. Lakin o hər addımda dayanıb qarşısında açılan mənzərəyə baxır, ona bu qədər sirli görünən əzəmət və qüvvət əlamətləri içərisində öz acizliyini hiss edirdi. Bu böyük binalar nədir? Bu qəribə müəssisələrdə nə ilə məşğul olurlar, nə hazırlayırlar? O, Kolumbiya-sitidə bu, ya başqa şəxsin sifarişilə kiçik mərmər parçalarını yonub hazırlayan kiçik daşyonan emalatxananın nə üçün mövcud olduğunu anlaya bilərdi, lakin o, inşaat üçün bəzək daşları hazırlayan böyük firmanın ucu-bucağı olmayan həyətlərini, burada üzərində yük platformaları hərəkət edən çoxlu relsləri, çay tərəfdə gəmi təmiri emalatxanalarının başı üzərində guruldayan yükqaldıran kranları gördükdə bunlar ona qəribə gəldi, çünki onun balaca dünyasına çox yabançı idi.

Nəhayətsiz dəmir yol depoları da, çayda toplanmış gəmilər də, o biri sahildə yerləşən fabriklər də onun üçün anlaşılmaz idi. Açıq pəncərələrdən önlüklü kişilərin və qadınların o tərəf-bu tərəfə qaçışdığını görürdü. Uzun küçələr onun üçün ikiqat divarla hasarlanmış sirlər dünyası, kontorlar isə nüfuzlu centlimenlər haqqındakı təsəvvürlə əlaqədar olan əcayib bir şey kimi görünürdü. Ona elə gəlirdi ki, bu kontorlarda əlaqədar olan adamlar ancaq pul sayır, yaxşı geyinir və ekipajlarla gəzirlər. Onların nə satdıqları, nə iş gördükləri və bütün bunların nə məqsəd üçün edildiyi haqqında onun çox dumanlı bir təsəvvürü var idi. Hər şey ona o qədər gözəl, geniş, əlçatmaz görünürdü ki! Kerri ruhdan düşdü və bu gözəl müəssisələrdən birinə girib bir iş, bacaracağı bir iş – nə cür iş olur-olsun fərqi yox idi – istəməli olduğunu fikirləşdikdə ürəyi sıxılırdı.

III FƏSİL
BİZ TALEYİMİZİ SINAYIRIQ. HƏFTƏDƏ DÖRD YARIM DOLLAR

Kerri çayın o tərəfindəki toplu satış firmaları rayonuna düşdükdə hansı qapıdan girməyi qət etmək məqsədilə ətrafa göz gəzdirməyə başladı. O, böyük pəncərələri və iri lövhələri nəzərdən keçirərkən adamların ona diqqət yetirdiklərini hiss etdi. Kerri bunun səbəbini anladı: hamı onun iş axtardığını başa düşmüşdü! O bu işlə heç vaxt məşğul olmamışdı, ona görə də indi hamının onun iş axtarmaq üçün veyilləndiyini görməsi fikrindən doğan mənasız utancaqlığını boğmaq üçün cəsarəti çatmırdı. Kerri daha sürətlə addımladı, sifətinə laqeyd bir ifadə verməyə çalışdı, çünki ona elə gəlirdi ki, müəyyən bir iş dalınca gedən adamların sifətində belə ifadə olur. Bu qayda ilə o heç birinə baş çəkmədən bir çox fabrik və ticarət firmalarının yanından keçdi. Nəhayət bir neçə kvartal getdikdən sonra o anladı ki, bu cür etsə heç bir iş tapa bilməyəcək və addımlarını yavaşıtmadan yenidən münasib bir lövhə axtarmağa başladı. Çox keçmədən Kerri böyük bir qapı gördü, bu qapı nədənsə diqqətini cəlb etdi. Onun üzərində mis lövhə var idi, adama elə gəlirdi ki, bu altı və ya yeddimərtəbəli nəhəng bir arı pətəyinin giriş yoludur. “Ola bilsin ki, burada işçi qadınlar lazımdır” – deyə Kerri düşündü. O, küçəni keçib qapıya tərəf yönəldi. Qapıya yaxınlaşdıqda pəncərədən dama-dama boz parçadan kostyum geymiş cavan bir oğlan gördü. Əlbəttə, Kerri bu adamın həmin müəssisəyə nə kimi münasibəti olduğunu bilmirdi, lakin oğlan təsadüfi olaraq Kerriyə tərəf baxdığı üçün qız davam gətirməyib utana-utana, tələsik qapının yanından keçib getdi.

Küçənin o biri tərəfində “Storm və Kinq” lövhəsi olan altımərtəbəli bir bina yüksəlirdi. Bu binanı gördükdə Kerridə bir ümid doğdu. Bura, onun kimi qadınlar işləyən toplu parça satışı firması idi. Yuxarı mərtəbələrin pəncərələrində ara-sıra qadın fiqurları görünürdü. Kerri necə olursa-olsun içəri girmək qərarına gəldi. O, küçəni keçərək bir başa qapıya doğru yollandı. Lakin elə bu zaman oradan iki işçi çıxıb qapıda dayandı. Teleqraf kontorunun göy formalı teleqraf paylayanı Kerrinin yanından ötüb pilləkənlərlə yuxarı qaçdı və binanın içində gözdən itdi. Səkini doldurmuş çaxnaşan izdihamdakı adamlardan bir neçəsi qızın yanından ötüb keçdilər. O, yerində durub yazıq-yazıq ətrafına baxdı, birdən adamların ona göz yetirdiyini görüb utanaraq geri çəkildi. Məsələ çox çətin idi. O, özünə ürək verib, qapıda duranların yanından keçib gedə bilmədi.

Bu ağır məğlubiyyət Kerrinin əhvalını pozdu. Ayaqları onu ixtiyarsız qabağa aparır, lakin atdığı hər addımla o sanki könüllü olaraq geri çəkilirdi. Kvartal kvartalın ardınca geridə qalırdı. O, yol ayrıclarındakı fənərlərin üstündə küçələrin adlarını oxuyurdu: Medison, Monro, La-Sal, Klark, Dirborn, Steyt. Kerri hey irəliləyirdi, onun ayaqları səkinin iri tava daşları üstündə gəzməkdən yorulmağa başlamışdı. Bununla belə küçələrin belə işıqlı və təmiz olması onun xoşuna gəlirdi. Səhər günəşi parlaq işıq saçır və bir az da yandırırdı, lakin küçələrin kölgə tərəfində xoş bir sərinlik vardı. Qız başı üzərindəki mavi səmaya baxdı və onun gözəlliyini nədənsə yeni bir tərzdə, xüsusi olaraq dərindən dərk etdi.

Kerri öz cəsarətsizliyindən ümidsizləşməyə başladı. O geri dönərək yenidən “Storm və Kinq” firmasını tapmaq və oraya girmək qərarına gəldi. Yolda böyük toplu ayaqqabı satışı firmasına rast gəldi. Kerri böyük aynalı pəncərədən müdirin kabinetini gördü: kənar adamların görməməsi üçün kabinetin şüşələri ağ rənglə boyanmışdı. Arakəsmənin o tərəfində, küçə qapısının lap yaxınlığında çalbaş bir centlmen oturmuşdu, onun qabağında açıq, qalın bir kitab var idi. Kerri qətiyyətsizliklə bir neçə dəfə qapının yanından keçdi, nəhayət heç kəsin ona baxmadığını yəqin etdikdən sonra qapıdan içəri sivişdi və utana-utana stolun qabağında durdu.

– Nə buyurursunuz, xanım qız? – deyə qoca centlmen soruşdu və mehribanlıqla qıza baxdı:

– Mən… yəni siz… demək istəyirəm ki, sizdə iş olmazmı? – deyə Kerri dili tutula-tutula soruşdu.

– Bu saat yox, – deyə centlmen təbəssümlə cavab verdi. – Bu saat yox! Gələn həftə gəlin. Bəzən bizə adam lazım olur.

Kerri cavabı sakitcə dinlədi və karıxmış halda dalın-dalın çəkilərək çıxdı. Bu cür nəzakətlə qəbul edilməsi bir qədər onu təəccübləndirdi. O, elə hesab edirdi ki, daha pis olacaq, kobud və soyuq sözlər eşidəcək, – kim bilir daha nələr ola bilərdi? Təhqir edilməməsi, öz rəzil vəziyyətinin hiss etdirilməməsi ona qəribə görünürdü.

Kerri bir qədər ruhlanaraq başqa bir iri binaya girməyə cürət etdi. Burada hazır paltar firması yerləşirdi. Görünür, bu firmada adam daha çox idi. Yaxşı geyinmiş qırx və daha çox yaşı olan kişilər bürünc arakəsmələrin arxasında dayanıb, nə barədə isə söhbət edirdilər.

Kerri içəri girən kimi bir oğlan ona yanaşıb soruşdu:

– Sizə kim lazımdır?

– Mən müdiri görmək istəyirəm, – deyə Kerri cavab verdi.

Oğlan qaçıb Kerrinin sözlərini ondan bir qədər aralıda durub söhbət edən üç centlmenin birinə dedi. Həmin adam qıza tərəf yönəlib:

– Nə istəyirsiniz? – deyə soyuq bir tərzdə soruşdu.

Onun səsinin ahəngi o saat Kerrinin bütün qətiyyətini qırdı.

– Sizə işçi lazım deyil ki? – deyə Kerri mızıldandı.

– Yox! – deyə müdir qəti cavab verdi və dabanları üstə dönüb getdi.

Özünü tamamilə itirmiş Kerri oğlanın onun çıxması üçün nəzakətlə açdığı qapıya tərəf yönəldi. O, tezliklə küçədəki izdihama qarışmaq istəyirdi. Onun bir az əvvəlki yüksək əhval-ruhiyyəsinə ağır zərbə endirilmişdi.

O bir müddət zəngin ticarət kontorlarının yanından gah o tərəfə, gah da bu tərəfə keçərək boş-boşuna veylləndi, lakin təklifini təkrar etməyə cəsarəti çatmadı.

Günorta oldu, Kerri acmışdı. O, ucuz bir restoran tapıb içəri girdi, lakin qorxu hissi ilə anladı ki, qiymətlər onun cibinə görə deyildir. Onun ancaq bir boşqab şorba almağa imkanı var idi. Kerri şorbanı tez yeyib küçəyə çıxdı. Hər halda bu şorba onu bir qədər doyuzdurdu və ona iş axtarmağa davam etdirmək üçün qüvvət verdi.

Hara gedəcəyini bilmədən, bir neçə kvartal getdikdən sonra Kerri yenidən “Storm və Kinq” firmasının qarşısında durdu və bu dəfə özünü içəri girməyə məcbur etdi. Bir neçə centlmen ondan iki-üç addım kənarda durub nə barədə isə danışırdı. Lakin onlardan heç biri Kerriyə fikir vermədi. O, əsəbi halda gözlərini döşəməyə dikərək dayandı. O gəldiyinə tamam peşman olmuşdu ki, arakəsmənin o tərəfindəki saysız-hesabsız stollardan birinin arxasında oturmuş xidmətçi səsləndi:

– Kimi istəyirsiniz?

– Kim olur-olsun, mənim üçün fərqi yoxdur, – deyə Kerri cavab verdi, – mən iş axtarıram.

– Onda siz mister Mak-Manusu görməlisiniz, – deyə xidmətçi cavab verdi, sonra: – Buyurun əyləşin, – deyə əlavə etdi və divarın yanındakı stulu göstərdi.

O yenidən yavaş-yavaş yazmağa başladı. Küçədən qısa boylu, yoğun bir adam içəri girdi.

– Mister Mak-Manus! – deyə xidmətçi onu səslədi. – Bu gənc xanım sizi görmək istəyir.

Qısa boylu centlmen qıza tərəf döndü. Kerri ayağa qalxaraq ona yaxınlaşdı. O açıq hiss olunan maraqla qızı nəzərdən keçirtdi və soruşdu:

– Mənə aid qulluğunuz, miss?

– Sizdə bir iş tapılmazmı?

– Nə cür iş?

– Nə cür olursa-olsun, – deyə Kerri dili dolaşa-dolaşa cavab verdi.

– Toplu parça satmaq işində az-çox təcrübəniz varmı?

– Yox, ser!

– Elə isə bizdə sizin üçün heç bir iş yoxdur… Biz ancaq ixtisaslı adamları işə götürürük.

Kerri qapıya tərəf çəkilməyə başladı, lakin onun üzündəki zavallılıq ifadəsi mister Mak-Manusa təsir etdi. O:

– Siz ümumiyyətlə heç qulluq etmişsinizmi, – deyə soruşdu.

– Yox, ser!

– Onda siz bizimki kimi toplu satış firmalarında çox çətin iş tapa bilərsiniz. Siz universal mağazaya getməmişsiniz ki?

Kerri etiraf etdi ki, bunu etməmişdir.

O, mehribancasına, qıza baxaraq dedi:

– Mən sizin yerinizdə olsaydım, hər şeydən əvvəl bəxtimi universal mağazalarda sınayardım – orada çox vaxt sizin kimi qızları axtarırlar.

Xoş rəftardan canlanmış Kerri:

– Təşəkkür edirəm, – dedi.

Geri qapıya tərəf gedərkən Mak-Manus:

– Bəli, siz öz taleyinizi mütləq universal mağazalarda sınamağa cəhd edin, – deyə təkrar etdi və uzaqlaşdı.

O zaman universal mağazalar hələ yenicə yaranırdı, onların sayı çox az idi. Birinci üç universal mağaza Birləşmiş Ştatlarda Çikaqo şəhərində təqribən 1884-cü ildə açılmışdı. Kerri qəzetlərdə olan elanlardan bu mağazaların bəzilərinin adını bilirdi və indi bu mağazaları axtarmağa başladı. Mister Mak-Manusun sözləri onun sönməkdə olan qətiyyətini yenidən özünə qaytarmışdı: qız bu mağazalarda ona da bir yer tapılacağı ümidilə canlandı.

O, təsadüfi olaraq belə binaların birinə rast gəlmək ümidilə uzun müddət küçələri dolaşdı. Adam çətin, lakin zəruri olan yolla gedərkən təkcə axtarışın özündən nə qədər həzz alır!

Nəhayət, o polismenə müraciət etdi, o da “Bazar”ın bundan iki kvartal o yana olduğunu bildirdi.

Bu nəhəng pərakəndə ticarət kombinatlarının təsviri – bir vaxt onlar səhnədən çıxarsa – ölkəmizin iqtisadi inkişaf tarixində maraqlı bir fəsil təşkil edəcəkdir. Bu vaxta qədər dünyanın heç yerində və heç bir zaman bu sadə ticarət növü indiki qədər inkişaf etməmişdir. Bu cür kombinatlar pərakəndə satışdan daha səmərəli istifadə etmək məqsədilə yaradılmış və hər biri ən mühüm iqtisadi mülahizələr əsasında birləşdirilmiş yüzlərlə mağazadan ibarət idi. Bir yığın rəis tərəfindən idarə edilən böyük satıcılar ordusuna malik olan bu gözəl, gurultulu mağazalar müvəffəqiyyətlə inkişaf etməkdə idi.

Kerri bəzək-düzək, qiymətli şeylər, paltar, yazı ləvazimatı sərgisinə baxa-baxa alıcılarla dolu olan keçidlərlə yavaş-yavaş irəliləyirdi. Hər bir yeni piştaxta onun qarşısında gözqamaşdırıcı və maraqlı bir mənzərə açırdı. Kerri hər bir bəzək-düzəyin, hər bir qiymətli şeyin cəzbedici qüvvəsini hiss etməyə bilməzdi, lakin buna baxmayaraq, heç bir yerdə dayanmırdı. Burada olan hər şey ona lazım idi və onlara sahib olmaq istəyirdi. Gözəl çəkmələr, corablar, zərif qırçınlı yubkalar, qurcuvalar, lentlər, daraqlar, balaca çantalar – hər şey Kerridə onlara sahib olmaq arzusu oyadırdı. Kerri çox yaxşı başa düşürdü ki, bunlardan heç birini almağa onun gücü çatmaz. O, bir tikə çörək axtarırdı; o səfildi, işsizdi, hər bir satıcı onun qazanca ehtiyacı olan bir dilənçi olduğunu ilk baxışda duya bilərdi.

Lakin Kerri heç də soyuq, qənaətcil, gözəllikdən məhrum dünyaya gözlənilmədən atılmış, hər şeydən mütəəssir olan əsəbi bir qıza bənzəmirdi. Yox, o şübhəsiz ki, belə deyildi. Lakin geyimlərindəki nöqsanlar qadınları həmişə çox ağrıdır.

Kerri qadın tualetinə məxsus bütün bu yeni və gözəl şeylərə qarşısı alınmaz bir meyl duyur, onu itələyərək irəli soxulan, mağazada gördükləri hər şeyi acgözlüklə qiymətləşən, ona azacıq da olsun fikir verməyən qəşəng geyimli qadınlara ürək ağrısı ilə baxırdı. Kerri ona nisbətən daha xoşbəxt olan bacılarının – bu böyük şəhərin daimi sakinlərinin – zahiri siması ilə hələ tanış deyildi. O, böyük mağazaların satıcıları haqqında da indiyə kimi heç bir təsəvvürə malik deyildi, bu satıcılarla müqayisədə Kerri öz-özünə çox miskin göründü. Satıcıların çoxusu qəşəng, hətta gözəl qızlar idi, onların hamısı sərbəst və laqeyd görkəmli idilər ki, bu da daha qəşəng olanlarına xüsusi bir cazibədarlıq verirdi. Onlar yaxşı, hətta çox qəşəng geyinmişdilər və Kerri onlarla göz-gözə gəldikdə dərhal başa düşürdü ki, onu çox ciddi tənqid edirlər. Bu qızlar, görünür, sözsüz onun tualet və hərəkətlərində olan və kim olduğunu hər kəsə sözsüz bildirən nöqsanları açıqca mühakimə edirdilər. Kerrinin qəlbində həsəd alovu baş qaldırdı. O, böyük şəhərin özündə nə qədər çox cazibəli şeylər: var-dövlət, zinət, rahatlıq – qadını qəşəng göstərə bilən hər şey gözlədiyini dumanlı halda anlamağa başlamışdı. O, gözəl paltarlara, bütün gözəl şeylərə özündə əzablı bir meyl duydu.

Universal mağazanın kontoru ikinci mərtəbədə idi. Kerri adamlardan kontorun harada olduğunu soruşdu, ona oraya necə getmək lazım olduğunu göstərdilər. Orada Kerridən qabaq gəlmiş bir neçə qız da var idi. Doğrudur, bu qızlar da iş axtarırdılar, lakin onlarda böyük şəhər sakinlərinə məxsus müstəqillik və inam hiss olunurdu. Onlar Kerrini həyasızcasına süzməyə başladılar. Bir-birinin ardınca onları danışmağa çağırırdılar. Bir saata qədər gözləyəndən sonra Kerriyə də növbə çatdı.

– Hə, – deyə pəncərənin qabağında qoyulmuş isveç stolunun arxasında oturan cəld hərəkətli gənc yəhudi sözə başladı. – Siz heç mağazada işləməmisiniz?

– Yox, ser, – deyə Kerri etiraf etdi.

Yəhudi ona diqqətlə baxaraq ucadan dedi.

– Deməli, işləməmisiniz?

– Yox, ser, – deyə Kerri təkrar etdi.

– Hm! Bizə bir qədər təcrübəsi olan satıcı qadınlar lazımdır. Mən zənn edirəm ki, siz bizim işimizə yaramazsınız.

Kerri söhbəti qurtarıb-qurtarmadığını bilmədiyi üçün bir dəqiqə dayandı. O:

– Siz nahaq yerə gözləyirsiniz! – sözlərini eşitdi. – Unutmayın ki, bizim işimiz çoxdur.

Kerri cəld qapıya doğru yönəldi.

– Dayanın, – deyə gənc adam onu saxladı. – Siz adınızı və ünvanınızı bizə verin. Bəzən bizə sizin kimi qızlar lazım olur.

Nəhayət, Kerri küçəyə çıxarkən gözləri yaşla doldu – bu yaşlar sonuncu soyuq qəbuldan deyil, ümumiyyətlə bütün gün ərzində onun mənliyi üçün ağır olan təəssüratdan doğurdu. O çox yorulmuş və əsəbiləşmişdi. O indi, bu saat başqa bir mağazaya müraciət etmək fikrindən əl çəkib gəzməyə başladı. Kerri nədənsə özünü adamların arasında daha sakit və təhlükəsiz hiss edirdi.

Kerri şəhərdə boş-boşuna gəzərək çayın yaxınlığında olan Cekson-stritə döndü və qaynayan küçənin cənub tərəfilə ağır-ağır gəzməyə başladı. Birdən onun gözünə “İşçi qadınlar tələb olunur” sözləri yazılmış qapıya vurulmuş bir kağız parçası sataşdı.

Kerri bir qədər tərəddüdlə dayandıqdan sonra içəri girdi.

Uşaq şlyapaları hazırlayan “Şpaygelxaym və K” firması binanın birinci mərtəbəsini tutmuşdu. Eni əlli fut, uzunu səksən fut olan bu yarıqaranlıq bina maşınlar və iş stolları ilə doldurulmuşdu, binanın yalnız ən qaranlıq künclərində elektrik lampaları yanırdı. Burada çoxlu qadın və bir neçə kişi işləyirdi. Qızların üst-başları tam tozlu, üzləri yağlı idi, əyinlərinə torba kimi duran nazik paltarlar geymişdilər, hamısının ayaqqabıları köhnə idi. Bir çoxlarının çırmanmış arıq qolları görünürdü. Bəziləri də havanın ağırlığından yaxalarını açmışdılar. Onların pis geyimlərindən həmişə ağır havada qaldıqları üçün solğunlaşmış bənizlərindən çox az əmək haqqı aldıqlarını bilmək çətin deyildi. Lakin onlar qətiyyən utancaq deyildilər, maraq hissi onlarda bulaq kimi qaynayırdı.

Kerri ətrafına baxdı. O, tamam həyəcan içərisində idi, ona aydın idi ki, o burada işləmək istəmir. Əgər burada olanların onu həyəcanlandıran gözaltı baxışları hesaba alınmazsa, heç kəs ona xüsusi diqqət yetirmirdi. Nəhayət qız, emalatxanadakı adamların hamısı onun burada olduğunu görüncəyə qədər gözlədi. Yalnız bu zaman kimsə ustaya xəbər verdi: o önlükdə, pencəksiz, köynəyinin qolları çiyinlərinə qədər çırmalanmış halda gəldi:

– Siz məni görmək istəyirsiniz? – deyə o soruşdu.

Birbaşa işə girişməyin daha yaxşı olduğunu artıq anlamış Kerri:

– Sizə işçi lazım deyil ki? – deyə səsləndi.

– Siz uşaq papağı tikməyi bacarırsınızmı?

– Yox, ser!

– Ümumiyyətlə bu cür işlərdə sizin az-maz təcrübəniz varmı?

Kerri mənfi cavab verdi.

– Hm! – eləyərək usta fikirli halda qulağının ardını qaşıdı. – Bilirsinizmi, bizə işçi lazımdır. Lakin biz təcrübəli işçi götürmək istəyirik. Təcrübəsiz işçiləri öyrətməyə bizim vaxtımız yoxdu.

O susdu və pəncərəyə tərəf döndü. Bir qədər fikirdən sonra əlavə etdi:

– Hər halda biz sizi bəzək vurmaq işinə qoya bilərik.

– Siz həftədə nə qədər verirsiniz? – deyə Kerri soruşmağa cəsarət etdi, çünki bu adamın yumşaqlığı və onun söhbətinin sadəliyi qıza bir qədər ürək vermişdi.

– Üç yarım dollar, – deyə usta cavab verdi.

Kerri az qaldı ki, bir “ah” çəksin, lakin özünü vaxtında saxladı.

Usta etinasızlıqla:

– Bizim bu saat işçi qüvvəsinə çox da ehtiyacımız yoxdur. O, Kerrini elə süzürdü ki, sanki onun qarşısında dayanan canlı adam deyil, bir əşya idi və: – Bazar ertəsi səhər gələ bilərsiniz. Mən sizi işə qoyaram, – deyə əlavə etdi.

Kerri güclə eşidiləcək bir səslə:

– Təşəkkür edirəm, – deyə bildi.

Usta:

– Gəlsəniz özünüzlə önlük də gətirin, – dedi.

O, Kerrini liftin yanında qoyub, hətta onun adı ilə belə maraqlanmadan çıxıb getdi.

Emalatxananın xarici görünüşü və cüzi zəhmət haqqı Kerrinin parlaq ümidlərinə zərbə endirdisə də bir çox müvəffəqiyyətsizlikdən sonra iş tapması onu bir qədər canlandırdı. Qızın iddiaları nə qədər kiçik olsa da o burada işləyəcəyini təsəvvür edə bilmirdi. Hər halda bundan yaxşı yaşamağa adət etmişdi. Onun azad havada keçmiş uşaqlığı bu tutqun və çirkli divarlara qarşı üsyan edirdi. O heç bir zaman çirk içərisində yaşamamışdı. Bacısının evi təmiz idi. Amma bura nə qədər çirkli idi! Binanın tavanı alçaq idi, qızlar səliqəsiz geyinmişdilər, həm də görünür, acıqlı idilər. Yəqin, bədxah, kinli adamlardır, – deyə Kerri qət etdi. Ancaq buna baxmayaraq hər halda ona iş təklif edirlər! Doğrusu, əgər burada birinci gün iş tapmaq mümkünsə, Çikaqo o qədər də sərt deyildir. Sonra o özü üçün başqa, daha yaxşı bir iş axtarıb tapa bilər.

Lakin sonrakı axtarışlar heç bir nəticə vermədi. Kerriyə az-çox xoş görünən yerlərdə o dərhal soyuqcasına rədd olunurdu. Başqa yerlərdə ancaq təcrübəli işçi tələb olunurdu. Kerri dəfələrlə çox kobudcasına qarşılanmışdı, lakin o, hazır paltar fabriklərinin birində iş olub-olmadığını bilmək üçün dördüncü mərtəbəyə çıxdığı zaman xüsusilə ağır cavab aldı.

Pis işıqlandırılmış emalatxanada ağalıq edən enlikürək usta ona bağırdı:

– Yox, yox! Bizə heç kəs lazım deyil. Nahaq yerə buralara soxulmayın!

Gün yavaş-yavaş sönüb gedir, onunla bərabər yavaş-yavaş Kerrinin də ümidləri, qətiyyəti və enerjisi əriyib gedirdi. Qız qəribə bir inad göstərmişdi. Belə böyük səy yaxşı mükafata layiq idi. Şəhərin böyük ticarət rayonu yorulub əldən düşmüş Kerriyə ucsuz-bucaqsız insanlara qarşı tamamilə laqeyd, yabanı görünürdü. Kerriyə elə gəlirdi ki, bütün qapılar onun üzünə bağlıdır, qabaqda onu amansız bir mübarizə gözləyir və onun burada bir şey əldə edəcəyinə heç bir ümid yoxdur. Qadınlar və kişilər arası kəsilməyən cərgələrlə onun yanından ötüb gedirdilər. Kerri ətrafında rəngarəng həyatın nəbzinin şiddətlə vurduğunu hiss edir, öz acizliyini duyur, bu ümumi axında əhəmiyyətsiz bir çöp olduğunu tutqun surətdə başa düşürdü. O, müraciət etmək üçün nahaq yerə ətrafı nəzərdən keçirirdi, lakin elə bir qapı tapmırdı ki, içəri girməyə cəsarət etsin. Axı hər yerdə eyni şey təkrar olunacaqdı, yenə o alçalacaq, xahiş edəcək, əvəzində isə qısaca rədd cavabı alacaqdı.

Kerri ruhən və cismən yorulmuş halda qərbə – Minninin evinə tərəf döndü, onu bütün günü boş-boşuna iş axtaran adamı qaranlıq düşərkən bürüyən bir ruh düşkünlüyü və ümidsizlik sarmışdı. Beşinci avenüdən keçib konkaya minmək məqsədilə Van-Büren-stritə gedən yola çıxarkən Kerri böyük bir ayaqqabı fabrikinə rast gəldi. O, fabrikin aynalı pəncərələrinin birindən kiçik stol arxasında oturmuş orta yaşlı bir centlmen gördü. Kerri bəzən öz məğlubiyyətini anlamış adamlarda əmələ gələn gözlənilməz bir təkana tabe olaraq, qətiyyətlə içəri girib centlmenə tərəf yönəldi. O, Kerrinin yorğun üzünə diqqət edərək bir qədər maraqla qıza baxdı.

– Nə olub?

– Siz mənə bir iş verə bilməzsinizmi? – deyə Kerri soruşdu.

– Doğrusu, bilmirəm – deyə centlmen xeyli nəzakətlə cavab verdi. – Siz nə cür iş axtarırsınız? Siz təsadüfən kağız üzü köçürən deyilsiniz ki?

– Yox, – deyə Kerri cavab verdi.

– Bilirsinizmi, bizə ancaq hesabdarlar və kağız üzü köçürənlər lazımdır. Burada biz başqalarını işə götürmürük. Ancaq siz binanın o biri tərəfinə hərlənib yuxarı qalxın, oradan soruşun. Bir neçə gün bundan qabaq orada adam lazım idi. Mister Brauna müraciət edin.

Kerri tez çıxdı və binanın o biri tərəfinə keçib liftlə dördüncü mərtəbəyə qalxdı.

Liftçi yanında duran oğlana müraciətlə:

– Villi, mister Brauna xəbər ver! – dedi.

Villi tezliklə qayıdıb Kerriyə xəbər verdi ki, mister Braun onu gözləməsini xahiş edir, o tezliklə gələcəkdir.

Kerrinin olduğu otaq ambara bitişik idi. Buna görə də o nə bu bina haqqında, nə də adamların burada nə ilə məşğul olduqları barədə bir şey öyrənə bildi.

Mister Braun onun nə üçün gəldiyini bildikdə:

– Demək, siz burada bir iş tapmaq istəyirsiniz? – deyə soruşdu. – Siz əvvəl ayaqqabı fabrikində işləmisinizmi?

– Yox, ser, – deyə Kerri işləmədiyini etiraf etdi.

– Sizin adınız nədir? – deyə Mister Braun soruşdu və cavab aldıqdan sonra davam etdi. – Doğrusu, bilmirəm, məndə sizin üçün bir iş tapılacaqmı? Siz həftədə dörd yarım dollara işləməyə razı olarsınızmı?

Kerri o qədər müvəffəqiyyətsizliyə uğramışdı ki, bu təklif ona çox cazibəli gəldi. Doğrudur, o, həftədə altı dollardan az almayacağını gözləyirdi. Buna baxmayaraq razı oldu.

M-r Braun onun ünvanını yazdı və vidalaşarkən:

– Bazar ertəsi səhər saat 8-də gəlin, – dedi. – Mənə elə gəlir ki, sizə bir iş tapa biləcəyəm.

O getdi və Kerri nəhayət iş tapdığı fikrindən bir qədər canlandı. Qan hərarətli dalğalarla onun bədəninə yayıldı. Əsəbiliyi keçib getdi. O, adamla qaynaşan küçəyə çıxdı və özünün yeni bir mühitə düşdüyünü hiss etdi. Adamlar nə qədər gümrah addımlarla hərəkət edirdi! Kerri ilk dəfə adamların üzündə təbəssüm oyandığını gördü. Onun qulaqlarına arabir söhbətlər və gülüş səsləri dəyirdi. Hava mülayim idi. Gündüz işini qurtarmış adamlar böyük binalardan çıxırdılar. Kerri onların xoşbəxt üzlərini gördü və bacısının onu yeməyə gözlədiyini xatırlayaraq addımlarını yeyinlətdi. Kerri yorulmuşdu, ancaq daha ayaqlarının ağrısını hiss etmirdi. Görəsən Minni nə deyəcəkdi? Onun gözləri qarşısında qış canlanırdı. İşıqlar, şən izdiham, əyləncələr… Hər halda bu nəhəng şəhərdə yaşamaq nə qədər xoşdur. Onun işləyəcəyi firma yəqin ki, samballı müəssisədir. Pəncərələrdə necə də böyük aynalı şüşələr var! O, qulluqda müvəffəqiyyət qazanacaqdı. Qız Drueni və onun qatarda dediklərini xatırladı. Həyat ona çox gözəl, işıqlı, şən görünməyə başladı. Kerri kefi saz halda konka vaqonuna mindi. O, damarlarında qanın necə hərarətlə axdığını hiss edirdi. Çikaqoda yaşayacağı fikri onun beynindən çıxmırdı. O əvvəllərdə olduğundan daha şən yaşayacaqdı. O xoşbəxt olacaqdı!

IV FƏSİL
PUÇA ÇIXMIŞ ARZULAR. HƏQİQƏT İSTEHZA EDİR

İki gün idi ki, Kerri ən şiddətli arzulara qapılmışdı.

O, xəyalən elə zövqlərə və əyləncələrə qərq olmuşdu ki, bunlara ancaq varlı doğulmuş olsaydı nail ola bilərdi. O özünün cüzi həftəlik qazancını – dörd yarım dolları heç bir şey fikirləşmədən səxavətlə hər tərəfə səpələyirdi. Kerri pula heyifsilənmir, alacağı şeyləri tələsik seçirdi. Yatmaqdan qabaq pəncərənin qabağında, yüyürükdə oturub işıqlı küçələrə baxdığı zaman gələcək maaş onun üçün qadın ürəyinin arzu edə biləcəyi bütün zövq və zinətlərə yol açırdı.

“Mən öz vaxtımı şən keçirəcəyəm” – deyə Kerri düşünürdü. Onun bacısı Minni bütün ağıla sığan zövqləri əhatə edən xəyalın bu qarşısı alınmaz uçuşları haqqında heç bir şey bilmirdi. Hansonun arvadı mətbəxin döşəməsini yumaqla və bazar günü yeməyi üçün xərcləyə biləcəyi səksən sentə nə almaq mümkün olduğu fikri ilə bərk məşğul idi.

Kerri özünün ilk müvəffəqiyyətindən həyəcanlanmış halda evə döndüyü və yorğunluğuna baxmayaraq belə müvəffəqiyyətlə nəticələnmiş maraqlı gəzintisini müfəssəl surətdə ardı-arası kəsilmədən müzakirə etməyə hazır olduğu zaman Minni ancaq razılıqla gülümsədi və Kerrinin qazandığının bir hissəsini yola xərcləyib-xərcləməyəcəyini soruşdu. Bu məsələni Kerri nəzərdən qaçırmış olsa da, bu, onun həyəcanını çox da soyuda bilmədi. Kerri xoşbəxt idi. O, elə bir halda idi ki, bu ona bir məbləğdən başqasını çıxmaqla birinciyə çox da ziyan vurmamağa imkan verirdi.

Hanson evə axşam saat yeddidə qayıtdı. Həmişə xörəkdən qabaq olduğu kimi bir az nəşəsiz idi. Adətən bu, onun səsinin ahəngindən və sözlərindən daha çox səssiz hərəkətlərində, üzünü turşudaraq otaqdan-otağa gəzinməsində büruzə çıxırdı. Onun sarı keçədən ayaqqabısı var idi. Hanson evə qayıdan kimi ağır çəkmələrini çıxarıb həvəslə bunları geyər, sonra bir parça adi sabunla üzünü yuyar, dərisini o qədər bərk sürtərdi ki, al qırmızı rəng alır və işıldayardı – bununla axşam yeməyinə hazırlığı qurtarardı. Sonra o, qəzeti götürüb, dərin sükut içərisində oxumağa başlardı.

Hələ gənc olan bu adamın bu cür xasiyyətdə olması Kerrini təəccübləndirirdi. Ailə başçısının əhval-ruhiyyəsi çox vaxt olduğu kimi evin bütün atmosferində əks olunur, arvada əzici təsir göstərir və onu cavabsız qala bilən suallar verməkdən çəkindirir.

Kerrinin müvəffəqiyyətini xəbər verdikdə Hansonun sifəti bir qədər açıldı. O:

– Deməli, siz boş yerə vaxt itirməmişsiniz! – dedi və bu zaman hətta yüngülcə gülümsündü.

– Yox, itirmədim! – deyə Kerri bir qədər qürurla cavab verdi.

Hanson bir-iki sual da verib, uşaqla oynamağa başladı və arvadı stol arxasında həmin məsələyə yenidən toxununcaya qədər bu mövzuya qayıtmadı.

Lakin Kerrini bu ailədə hökm sürən əhval-ruhiyyəyə tabe olmağa məcbur etmək o qədər də asan deyildi.

Kerri sözə başlayaraq:

– Görünür, bu çox böyük firmadır, – dedi. – Onun böyük aynalı şüşələri, çoxlu xidmətçiləri var! Mən danışdığım centlmen dedi ki, onlar çox adam qəbul edirlər.

– İndi abırlı görkəmi olan adam üçün iş tapmaq o qədər də çətin deyil, – deyə Hanson söhbətə qarışdı.

Kerrinin şən əhval-ruhiyyəsindən və ərinin qeyri-adi danışqanlığından həvəslənən Minninin də könlü açıldı və Çikaqonun diqqətəlayiq, daha doğrusu hər kəsin bir elə xərci olmadan baxa biləcəyi yerlərinin gözəlliyindən bacısına danışmağa başladı.

– Miçiqan-avenüyə baxmaq çox maraqlı olar. Orada olduqca gözəl evlər vardır. Qiyamət küçələr!

– Bəs Cekobs teatrı haradadır? – deyə melodram göstərilən teatrlardan birinin adını çəkərək Kerri onun sözünü kəsdi.

– Buradan o qədər də uzaq deyil, – deyə bacısı cavab verdi. – Daha doğrusu lap yaxındadır. Holsted-stritdədir.

– Bu teatra getmək yaman könlümə düşüb. Deyəsən axı bu gün mən o küçədən keçdim.

Təbii görünən bu suala cavab əvəzində balaca bir sükut əmələ gəldi. İnsanın fikirləri onun bütün hərəkətlərinə qəribə bir rəng verir. Teatr haqqında söz düşən kimi stol arxasında oturanların halı dərhal pozuldu. Bu əhval-ruhiyyədə pul xərci tələb edən hər şeyə sözsüz bir narazılıq vardı.

Hanson da, Minni də hər ikisi bir vaxtda bu barədə düşündülər. Minni “hə” deyə cavab verdi, lakin Kerri dərhal başa düşdü ki, teatra getmək məsələsinə burada yaxşı baxmırlar.

Hanson yeməyini qurtardıqdan sonra qəzeti götürüb qonaq otağına gedincəyə qədər bu söhbətə bir daha qayıtmadılar.

Bacılar qabları yumağa başladılar. Onlar tək qaldıqda daha sərbəst söhbətə girişdilər, lakin Kerri ara-sıra söhbəti kəsir, yavaşcadan zümzümə edirdi.

– Mən bir qədər şəhərdə gəzmək və əgər çox uzaqda deyilsə, Holsted-stritə baxmaq istəyirəm, – deyə Kerri bir az sonra qeyd etdi. – Nə üçün biz bu gün teatra getməyək?

– Mən belə zənn edirəm ki, bu gün Sven bir yerə getməz, – deyə Minni etiraz etdi. – O, səhər tezdən durmalıdır.

– Ancaq güman eləmirəm o bunun əleyhinə olsun. Axı bu ona ləzzət verəcək!

– Yox, o, teatra getməyi o qədər də çox sevmir.

Kerri dedi:

– Mən getmək istəyirəm. Gəl ikimiz gedək.

Minni fikrə getdi. Ancaq o, teatra gedib-getməməsi haqqında deyil – buna əvvəldən mənfi cavab hazırlamışdı – bacısının fikrini başqa bir istiqamətə necə dəyişdirmək haqqında düşünürdü.

Nəhayət, Minni başqa bir cavab tapmadığı üçün:

– Bir başqa vaxtda gedərik, – deyə cavab verdi.

Kerri işin nə yerdə olduğunu dərhal başa düşdü.

– Mənim bir qədər pulum var, – deyə o dilləndi. – Gedək mənimlə, Minni!

Minni başını buladı.

– Onu da özümüzlə aparaq, – deyə Kerri əlavə etdi.

– Yox, – deyə Minni yavaşca cavab verdi və söhbəti kəsmək üçün qabları cingildətdi, – o getməz.

Bacılar bir neçə il görüşməmişdilər, bu müddət ərzində Kerrinin xasiyyətində nə isə bir yenilik əmələ gəlmişdi. Onda elə bir təbii cəsarətsizlik, utancaqlıq var idi ki, bu hər dəfə özünün yaxşı yaşaması üçün mübarizə apardığı və xüsusən bu mübarizəyə kifayət qədər qüvvə və vəsaiti olmadığı zaman aşkara çıxardı, lakin onda hər cür əyləncələrə və zövqlərə qarşı böyük həvəs də vardı və bu onun xasiyyətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri idi. O, hər barədə olursa olsun susa bilərdi, ancaq bu məsələdə yox.

– Sən bir ondan soruş, – deyə Kerri yalvarışla bacısına pıçıldadı.

Minni isə bacısının qazancının onlara verəcəyi əlavə vəsait haqqında düşünürdü. Bu pullar onların ev kirayəsinə gedəcək və hər dəfə əri ilə xərclər haqqında danışmaq onun üçün o qədər ağır olmayacaqdı. Lakin Kerri indidən əyləncə axtarırsa, deməli, gec-tez o, pul məsələsində iflasa uğrayacaqdır. Əgər bacısı onların daimi çalışqanlığa əsaslanan həyatlarının möhkəm qaydalarına tabe olmasa, bu əyləncələri başından çıxarıb inadla çalışmasa Kerrinin şəhərə gəlməsinin onlara nə xeyri olacaqdır? Bu fikirlər heç də onun soyuq qənaətçilik xasiyyətindən irəli gəlmirdi. Bu yorulmaz zəhmət nəticəsində bu yaranmış həyat şəraitinə həmişə şikayətsiz alışan ciddi bir adamın sadə mühakiməsi idi.

Nəhayət, Minni güzəştə getdi və Hansondan soruşmaq qərarına gəldi. Ancaq, o bunu həvəssiz etdi və bacısının fikri ilə şərik olduğunu heç bir işarə ilə bildirmədi.

Minni başını kişisinin oturduğu otağa soxaraq:

– Kerri bizi teatra dəvət edir, – dedi.

Hanson qəzetdən gözünü ayırdı. Onun Minniyə baxan gözləri “bu heç də biz gözlədiyimiz olmadı” ifadəsini sözdən də aydın bildirirdi.

– Mənim getməyə həvəsim yoxdur, – deyə o dilləndi. – Kerri nəyə baxmaq istəyir?

– O Cekobs teatrına getmək istəyir.

Hanson rədd cavabı olaraq başını bulayıb, yenidən qəzet oxumağa girişdi.

Kerri ər-Arvadın onun təklifinə necə yanaşdığını gördükdə bu adamların necə yaşadıqlarını tam aydınlığı ilə dərk etdi. Bu ona əzici təsir göstərdi, lakin qəti etiraz oyatmadı.

Kerri:

– Mən aşağı düşüb qapıda durmaq istəyirəm, – dedi.

Minni etiraz etmədi, Kerri şlyapasını geyib evdən çıxdı. Qapı səsini eşidib, yemək otağına gələn Hanson soruşdu:

– Kerri hara getdi?

– O dedi ki, aşağı düşüb qapıda duracaqdır, – deyə Minni cavab verdi. – Yəqin ki, o təmiz hava almaq istəyir.

– Mənə elə gəlir ki, o bütün teatrları-filanı yadından çıxarmalıdır. Onlara pul xərcləməyi heç ağıla gətirmək belə lazım deyil!

Minni:

– Bu, yəqin ki, sadəcə maraqdan irəli gəlir, – deməyə cəsarət etdi. – Burada hər şey ona yeni görünür.

– Hm, bilmirəm, – deyə Hanson mızıldandı və azca qaş-qabağını sallayaraq uşağın yanına keçdi.

O, gənc qızların nə qədər şöhrətpərəst və bədxərc olduqları haqqında düşünür və Kerrinin bu qədər az bir qazancla belə şeylər haqqında necə düşündüyünə belə təəccüb edirdi.

Şənbə günü Kerri yenə şəhərə getdi. Qız əvvəlcə onu maraqlandıran çaya doğru yollandı və sonra oradan hər birinin qabağında yaşıl çəmənlik olan gözəl evlər salınmış (bu çəmənlik sonralar bu yerlərin bulvara çevrilməsinə imkan vermişdi) Cekson-strit küçəsi ilə geri qayıtdı. Kerri bu zənginliyə heyran qalmışdı, halbuki bu küçədə çox guman ki, yüz min dollardan artıq pulu olan bir nəfər də yaşamırdı.

Kerri bacısının evindən çıxmasına sevinirdi. O bu ailənin nə qədər miskin və sönük bir həyat keçirdiyini başa düşmüş, sevincli və maraqlı təəssüratları başqa yerdə axtarmaq lazım olduğunu yəqin etmişdi. Onun beyni indi daha yüngül fikirlərlə məşğul idi, o bir neçə dəfə Druenin bazar ertəsi axşam gəlməyəcəyinə heç cür inanmır və onun gəlməsini fikirləşdikdə bir qədər həyəcanlansa da, qəlbinin dərinliyində bunu dumanlı halda arzu edirdi.

Bazar ertəsi Kerri tezdən durub işə getməyə hazırlaşırdı. O, yaşıl pamazıdan köhnə xal-xal köynəyini, qəhvəyi sarjdan solmuş yubkasını geydi, Kolumbiya-sitidə bütün yay uzunu qoyduğu balaca həsir şlyapasını qoydu. Onun ayaqqabıları olduqca köhnəlmişdi, qalstuku isə bütün çox işlənmiş şeylər kimi əzilmiş və görkəmsiz bir şəkil almışdı. Ümumiyyətlə Kerri fabrikdə işləyən qadına oxşayırdı, ancaq onun gözəl üzünün cizgiləri adi deyildi, o, sevimli, xoş və təmkinli bir qız təsiri buraxırdı.

Öz doğma evlərində saat yeddiyə-səkkizə qədər yatan Kerri kimi adamlar üçün səhər sübhdən qalxmaq asan deyildir. Saat altıda hələ tamamilə yuxulu halda yemək otağına baxarkən səssiz-səmirsiz səhər yeməyini qurtaran Hansonu gördükdə bacısı evindəki həyatın bütün ağırlığını yenidən hiss etdi. Kerri paltarlarını geyinənə qədər Hanson çıxıb getdi. Kerri Minni ilə birlikdə nahar etdi. Uşaq isə stolun arxasında hündür stulun üstündə oturub, sıyığı boşqabın qıraq-bucağına yayırdı.

İndi tanış olmadığı, adət etmədiyi işə başlamaq vaxtı çatdıqda Kerrinin kefi çox pozuldu. Onun bütün gözəl arzularından yalnız bir yığın kül qalmışdı, lakin bu külün altında hələ də ümid qığılcımları közərirdi. Kerri çox əzgin idi, o işləməli olacağı ayaqqabı fabrikində gördüklərini xatırlayaraq səssizcə yeyirdi. Dumanlı fikirlər onun başından çıxmırdı. Ona elə gəlirdi ki, o, böyük fabrik sahibləri ilə görüşəcək və onun işi rütbəli, yaxşı geyinmiş kişilərin hərdənbir nəzər salacaqları yerdə keçəcəkdir.

Kerri çıxmağa hazırlaşdığı zaman Minni dedi:

– Hə, müvəffəqiyyətlər arzu edirəm.

Onlar Kerrinin hər gün piyada gedib gələ biləcəyini müəyyən etmək üçün heç olmasa bu səhər piyada getməsini qərara almışdılar. Həftədə altmış sent konkaya vermək dörd yarım dollar əmək haqqı müqabilində böyük xərcdir.

Kerri:

– İşimin nə cür keçdiyini axşam sənə danışaram, – dedi.

O, günəş şüalarına qərq olmuş küçəyə çıxdı, burada xırda firma qulluqçuları ilə ağzına qədər dolmuş konka vaqonları və fəhlələr hər iki tərəflə hərəkət edirdilər. Adamlar qapılardan çıxıb tələsik müxtəlif tərəflərə dağılırdılar. Kerri özünü bir qədər yüngül hiss etdi. Səhər günəşinin parlaq işığında, mavi səmanın altında, təmiz və saf küləyin qarşısında hansı qorxu uzun müddət davam edə bilər? Gecələr hətta dumanlı günlərdə belə qorxu və uğursuz duyğular artır və möhkəmlənir, amma açıq havada, günəşli gündə insan ölüm qarşısında belə qorxunu itirir.

Kerri getdikcə irəliləyirdi, o körpünü keçib, Beşinci avenüyə döndü. Bu küçə, bozumtul əhəng daşından, tünd qırmızı kərpicdən hündür divarları olan dar dərəni xatırladırdı. Böyük aynalı vitrinlər təmizlikdən parıldayırdı. Gurultulu arabalar küçələri doldurmuşdu. Hər tərəfdə böyüklər və uşaqlar dəstə ilə hərəkət edirdi. Kerrinin qarşısına onunla bir yaşda olan qızlar da çıxırdı və sanki bu qızın cəsarətsizliyini duyaraq onu həqarətlə süzürdülər. Kerri bu şəhərdəki həyatın vüsətinə heyrət edir, onda müəyyən bir rol oynamaq üçün nə qədər çox bilmək lazım olduğunu düşünürdü. O heç bir şeyə yaramayacağından, işi bacarmayacağından, onu tənbəl hesab edəcəklərindən qorxurdu. Onun hər yerdə rədd edilməsi bir iş bilmədiyindən deyildimi? Birdən onu söyüb təhqir etsələr və biabırçılıqla küçəyə atsalar nə edəcək?

Kerri ürək çırpıntısı ilə, nəfəsini çətinliklə alaraq Adams-strit və Beşinci avenü küçələrinin tinində olan böyük ayaqqabı fabrikinə yaxınlaşırdı. Lift onu dördüncü mərtəbəyə qaldırdı, ancaq orada heç kəs yox idi. Yalnız hər tərəfdə tavana qədər qalaqlanmış yeşiklərin arasında uzun keçidlər var idi. O qorxa-qorxa dayanıb birisinin bayıra çıxmasını gözləyirdi.

Çox keçmədən m-r Braun gəldi, ancaq görünür o, Kerrini tanımadı.

– Sizə nə lazımdır? – deyə o soruşdu.

Kerrinin ürəyi düşdü. –

– Siz bu gün gəlməyimi buyurdunuz… Mən iş barəsində…

– Bəli, bəli – deyə o, qızın sözünü kəsdi. – Hm! Sizin adınız nədir?

– Kerri Miber.

– Belə, – deyə o təkrar etdi. – Arxamca gəlin.

Onlar təzə ayaqqabı iyi gələn yeşiklər arasındakı qaranlıq keçidlə gedərək, emalatxananın dəmir qapısına çatdılar. Kerri qolları çırmanmış ağ köynəkli və göy önlüklü kişilərin işlədiyi maşınların gurultu və taqqıltı saldığı alçaq tavanlı geniş emalatxananı gördü. Kerri avtomatların arası ilə utana-utana öz müşayiətçisinin arxasınca gedirdi. Onlar emalatxananın uzaq bir küncündə liftə girib, altıncı mərtəbəyə qalxdılar.

M-r Braun əlinin hərəkətilə ustanı çağırdı, o da maşın və iş stolları labirintindən cəld onun yanına çıxdı.

M-r Braun:

– Bu, sənə söylədiyim qızdır, – dedi və sonra Kerriyə tərəf dönərək əlavə etdi: – Onunla gedin!

Bu sözdən sonra m-r Braun getdi. Kerri isə yeni rəisinin arxasınca, otağın kontor üçün ayrılmış bir küncündə olan balaca stola doğru getdi.

– Siz heç ayaqqabı emalatxanalarında işləmisinizmi? – deyə usta çox ciddi bir tərzdə soruşdu.

– Yox, ser.

Görünür, usta belə işçi ilə məşğul olmaq istəmirdi. Hər halda o, Kerrinin adını yazdı və onu emalatxananın içərilərində şaqqıldayan maşınların önündə, kətillər üzərində cərgə ilə oturan qızların yanına apardı. O, maşınla ayaqqabı üzlüklərini deşən bir qızın çiyninə əlini qoydu.

– Necə işlədiyinizi bu qıza izah edin, – deyə usta Kerrini göstərdi. – Qurtaranda isə mənim yanıma gəlin!

Ustanın müraciət etdiyi qız cəld qalxıb yerini Kerriyə verdi.

– Bu çox asan işdir, – deyə o, Kerriyə tərəf əyildi, – siz ancaq dərini bax belə tutun, buradan sıxın və maşını işə salın.

Qız, kişi ayaqqabısı üzlüyünün sağ tərəfini kiçik saxlayıcılarla bərkitdi və maşının yan tərəfindəki balaca düyməni basdı. Maşın dərhal hərəkətə gəldi və üzlüyün kənarında bağ keçiriləcək deşik açaraq, girdə dəri parçaları tullamağa başladı.

Qız Kerrinin işinə baxıb onun öz vəzifəsinin öhdəsindən yaxşı gəldiyinə əmin olduqdan sonra getdi.

Kerri dəri parçalarını sağ tərəfdəki maşında oturan qızdan alır və sol tərəfdə oturan qonşusuna verirdi. O dərhal başa düşdü ki, müəyyən orta sürət götürmək lazımdır, yoxsa onun yanında üzlüklərdən qalaq əmələ gələcək və beləliklə də onun sol tərəfində oturanların işi ləngiyəcəkdir. Kerrinin ətrafa baxmağa vaxtı yox idi, o səylə işə girişdi.

Qonşuları Kerrinin sıxıldığını, həyəcanlandığını başa düşür və işin sürətini bir qədər azaltmaqla ona bacardıqları qədər kömək etməyə çalışırdılar.

Kerri bir saniyə də maşından ayrılmırdı, onun yeknəsəq işləməsi əsəbləri sakitləşdirir, təsəvvürün doğurmuş olduğu qorxunu qovurdu. O yavaş-yavaş emalatxananın qaranlıq olduğunu hiss etdi. Ağır hava təzə gön iyi ilə dolmuşdu, ancaq bu onu sıxmırdı. Amma ətrafdakıların gözlərini ona dikdiklərini görür və kifayət qədər sürətlə işləmədiyi fikrindən əzab çəkirdi.

Bir dəfə Kerri üzlüyü maşına yanlış qoyub, sıxacla əlləşdiyi zaman onun gözü qarşısında iri bir əl göründü və sıxacı bərkitməkdə ona kömək etdi. Bu, ustanın əli idi. Kerrinin ürəyi elə şiddətlə döyündü ki, dərhal ətrafdakı şeyləri görmək qabiliyyətini itirdi və işi tamam dayandırdı.

Usta:

– Maşını işə salın! – dedi. – Eşitmədiniz, maşını işə salın! Başqalarını ləngitməyin.

Bu səs qızı ayıltdı. O güclə nəfəs ala-ala dəhşətli həyəcan içərisində yenidən işə başladı. Yalnız arxasındakı kölgə yox olandan sonra o, dərindən nəfəs aldı.

Vaxt keçir və getdikcə otağın havası daha da ağırlaşırdı. Kerri boğulduğunu hiss edirdi, o su içmək istəyirdi, lakin yerindən tərpənməyə cəsarət etmirdi. Onun oturduğu kətilin nə söykənəcəyi, nə də ayaq qoymağa yeri var idi, qız bütün bədənində nə isə çox pis bir ağrı hiss etməyə başladı. Bir az sonra onun beli ağrıdı. Kerri tərpənir, çevrilir, tez-tez vəziyyətini dəyişirdi, lakin bunlar çox az kömək edirdi. O yorulmağa başladı.

– Niyə ayaq üstə işləmirsiniz? – deyə qonşusu qısaca ona məsləhət verdi. – Bu qadağan deyildir.

Kerri təşəkkür hissi ilə ona baxdı.

– Mümkünsə mən də elə edərəm, – dedi.

O kətildən qalxaraq bir müddət ayaq üstə işlədi, lakin məlum oldu ki, bu vəziyyətdə işləmək daha pisdir: onun boynu və çiyinləri ağrıdı.

Emalatxanada hökm sürən vəziyyət öz qabalığı ilə Kerrini əzirdi. O ətrafına baxmağa belə cəsarət etmirdi, lakin bəzən kiminsə danışmağı maşınların səsini batıraraq onun qulağına çatır və o, gözünün ucu ilə bəzi şeyləri görürdü.

– Sən dünən Harrini gördün? – deyə Kerrinin sol tərəfində oturan qız qonşusundan soruşdu:

– Yox.

– Sən onu yeni qalstukda bir görəydin! Ah, o nə qədər gözəl idi.

– Sss! – deyə başqa bir qız pıçıldadı və başını daha aşağı saldı.

Onun rəfiqəsi o saat susdu və ciddi bir görkəm aldı.

Usta bütün qadınlara diqqətlə baxa-baxa yavaş-yavaş yanlarından ötüb keçdi. O aralanan kimi söhbət yenidən başlandı.

– Bilirsənmi o nə dedi? – deyə Kerrinin sol tərəfində olan qız yenidən başladı.

– Yox, bilmirəm.

– Deyir ki, guya məni “Martin” yanında Eddi Harri ilə görmüşdür.

– Doğrudanmı?

Qızlar gülüşdülər.

Başı çox tüklü olan gənc, uca boylu, kürən bir oğlan, içərisində dəri qırıntıları olan səbəti qarnına sıxaraq, ayaqlarını sürüyə-sürüyə maşınların arası ilə keçirdi. Kerriyə yaxınlaşarkən o, əlini cəld uzadıb, qızlardan birinin dirsəyindən tutdu.

– Əl çək! – deyə qız hirslə qışqırdı, – axmaq!

Kürən oğlan ancaq dişlərini ağartdı və qız onun arxasınca baxanda:

– Gör necə əzilir! – dedi.

İş o yerə çatdı ki, Kerri artıq otura bilmirdi. Ayaqları sancırdı, o, ayağa qalxıb gərnəşmək istəyirdi. Görəsən heç vaxt günorta olmayacaqmı? Ona elə gəlirdi ki, tam bir gün axşama qədər işləmişdir. O, qətiyyən aclıq hiss etmir, ancaq bütün bədənində dəhşətli bir zəiflik duyurdu. Deşik açanın müəyyən bir nöqtəyə düşməsini gərgin surətdə izləməkdən Kerrinin gözləri yorulmuşdu. Sağda oturmuş qız təzə gələnin əzab çəkdiyini görür və ona yazığı gəlirdi. Kerri həddindən artıq səy edirdi, əslində onun işi çox də zehni və fiziki gərginlik tələb etmirdi. Lakin ona heç nə ilə kömək etmək olmazdı. Çəkmə üzü qalağı getdikcə artırdı. Kerrinin əli əvvəlcə biləyinə, sonra barmaqlarına qədər ağrımağa başladı və nəhayət, onun bütün bədəni ağrıyan əzələ kütləsinə çevrildi, mexaniki olaraq daim eyni hərəkəti təkrar etməkdən əzələlər daha bərk ağrıyır və bu hərəkət qızın ürəyini bulandırırdı. Kerri bu işgəncənin heç bir zaman qurtarmayacağını qət etdiyi və tamam ruhdan düşdüyü zaman haradansa aşağıdan boğuq zəng səsi eşidildi və fasilə başlandığını xəbər verdi. Dərhal səslər ucaldı və vurnuxma başlandı. Bir anda bütün qızlar yerlərindən qalxdılar və qonşu otağa tələsdilər. Sağ tərəfdəki şöbədən kişilər çıxaraq emalatxanadan keçməyə başladılar. Sürətlə hərlənən təkərlərin səsi get-gedə yavaşıdı və nəhayət tamamilə kəsildi. Sakitlik başlandı, bu sükutda səslər adama çox qəribə gəlirdi.

Kerri yerindən qalxıb naharını gətirməyə getdi. Onun bütün bədəni keyləşmişdi, başı hərlənirdi, o susuzluqdan yanırdı. Üst paltarları qoyulan arakəsməyə tərəf gedərkən yolda usta ona rast gəldi. O, Kerrini diqqətlə süzdü və sözə başlayaraq:

– İşin öhdəsindən necə gəlirsiniz? – dedi.

– Bir təhər, – deyə Kerri ehtiramla cavab verdi.

– Hm! – deyə usta mızıldandı və daha nə deyəcəyini bilmədiyi üçün keçib getdi. Başqa şəraitdə bu iş heç də bu qədər ağır olmazdı. Lakin o vaxtlar heç kəs işçilər üçün az-çox dözüləsi əmək şəraiti yaratmaq haqqında düşünmürdü.

Maşınlara çəkilən yağın və təzə dərinin qoxusuna binanın üfunətli qoxusu da qarışırdı, bu isə çox pis qoxu idi. Ancaq axşamlar süpürülən döşəmə zir-zibil ilə dolu idi. Heç kəs işçilərin rahatlığı qayğısına qalmırdı, onlara mümkün qədər az verməyə və onlardan mümkün qədər çox tələb etməyə cəhd edirdilər. Stullarda ayaq qoymağa yer, hərəkət edən söykənəcəklər, işçi qadınlar üçün aşxana, təmiz önlüklər, yararlı paltarasan yer – bütün bunlar o vaxt heç kəsin xəyalına gəlmirdi. Ayaqyolular qaranlıq, çirkli, hətta üfunətli idi. Ətrafda olan hər şey çox miskin görünürdü.

Kerri küncdə qoyulmuş vedrədən bir stəkan su içib nahar etmək üçün yer axtarmaq məqsədilə ətrafı nəzərdən keçirməyə başladı. Başqa işçi qadınlar pəncərə qabaqlarından, emalatxanadan getmiş kişilərin iş stolları arxasında yerləşmişdilər. Təbiətcə çox utancaq olan Kerri bir dənə də olsun boş yer tapmayıb heç kəsə yer üçün əziyyət vermək istəmədiyindən öz maşınının yanına qayıtdı və kətilin üstündə oturdu. O, içərisində nahar olan qutunu dizləri üstünə qoyub açdı və söhbətlərə qulaq asmağa başladı. İşçi qadınların danışdıqlarının əksəriyyəti hər dürlü məzmundan məhrum idi, özləri də pozulmuş dildə danışırdılar. Emalatxanada qalmış kişilərin bəziləri uzaqdan qızlara arabir söz atırdılar.

Onlardan biri pəncərənin yanında balaca bir yerdə valsdan bir neçə tur göstərən qıza müraciət edərək:

– Kitti, mənimlə bala gedərsənmi? – dedi. Bir başqası bağırdı:

– Ehtiyatlı ol, Kitti! Yoxsa saçların açılar.

– Heç olmazsa, sən mumla! – deyə qız səsləndi.

Qızların və kişilərin arasında gedən mənasız danışığı eşidən Kerri bir sövq-təbii ilə susurdu. O belə söhbətlərə alışmamışdı və bunda nə isə bir amansızlıq və qabalıq görürdü. Kerri qorxurdu ki, birdən onlardan biri bu sözlərlə ona müraciət edər. Ona elə gəlirdi ki, Druedən başqa bütün kişilər kimi emalatxanada işləyən gənclər də kobud və gülüncdürlər. O bir qadın kimi insanların varını, tərbiyəsini, yaxşı sifətlərini onların geyimlərinə görə mühakimə etməyə meyl edirdi.

Yarım saatlıq fasilə qurtardıqdan sonra maşın təkərləri yenidən vızıldamağa başlarkən Kerri hətta sevindi. O nə qədər yorulmuş olsa da yenidən işçi qadınlar içərisində işləməyinə razı idi. Lakin bu da onun canını qurtarmadı: bir gənc işçi onun yanından keçərkən laübalı bir görkəmlə barmağını onun böyrünə dürtdü.

Kerri tələsik hərəkətlə geri döndü və gözlərində qəzəb parladı, lakin oğlan keçib getdi və yalnız bir dəfə dönüb baxdı və dişlərini ağartdı. Kerri güclə göz yaşlarını saxladı.

Qonşusu bunu gördü.

– Siz əhəmiyyət verməyin! – dedi. – Bu oğlan çox sırtıqdır.

Kerri heç bir cavab vermədi və maşın üzərinə daha artıq əyildi. Ona elə gəlirdi ki, o belə həyata dözə bilməyəcəkdir. Onun iş haqqındakı təsəvvürü tamamilə başqa idi. O, günün bütün ikinci yarısını emalatxananın divarları arxasında yerləşən şəhər, dəbdəbəli mağaza vitrinləri, insan dəstələri, gözəl evlər haqqında düşündü. Doğma yerlər onun xatirəsində baş qaldırırdı, evdə qoyub gəldiyi bütün yaxşı şeylər gözü önündə canlandı. Saat üçdə ona elə gəldi ki, yəqin saat altıdır, saat dörddə isə düşünməyə başladı ki, müdiriyyət saata baxmır və bütün işçiləri vaxtından artıq işləməyə məcbur edir. Usta tamamilə vəhşiləşmişdi. O, emalatxanada vurnuxur, bu dəhşətli işdən bir dəqiqə ayrılmağa yol vermir, Kerrinin qulaqlarına çatan qırıq-qırıq sözlər onda qızlardan biri ilə dostluq etmək arzusunu öldürürdü. Nəhayət, saat altını vurduqda o cəld yerindən qalxdı və tələsik çıxdı. Onun əlləri ağrıyırdı. Bütün bədəni eyni vəziyyətdə işləməkdən sancırdı.

O, şlyapasını geyib uzun dəhliz ilə gedərkən ondan xoşu gəlmiş bir gənc işçi onu səslədi.

– Dayan, göyçək qız, əgər gözləsən, mən səni ötürərəm!

Aydın idi ki, bu sözlər məhz Kerriyə aiddir, ancaq qız heç dönüb baxmadı.

Ağzına qədər dolmuş liftdə tozlu və çirkli paltar geymiş bir gənc Kerriyə xoş bir təsir bağışlamaq məqsədilə gözlərini ona zillədi.

Küçədə yoldaşını gözləyən bir oğlan Kerrini görərkən dodaqaltı gülümsədi və zarafatyana söz atdı:

– Təsadüfən, yolumuz bir deyil ki?

Kerri yola düşdü. Tini dönərkən böyük aynalı pəncərədən bir neçə vaxt bundan qabaq ilk dəfə iş axtardığı zaman gördüyü stolu tanıdı. Küçədə həmişə olduğu kimi gümrah və qüvvətli, tələsən adamlar səs-küylü izdihamla hərəkət edirdilər. Kerri özünü bir qədər yüngül hiss etdi, lakin bu ancaq emalatxanadan çıxmasının nəticəsi idi. O, yanından keçən yaxşı geyinmiş qızlardan xəcalət çəkirdi. Ona elə gəlirdi ki, o, bunlardan da yaxşı geyinməyə layiqdir.

V FƏSİL
GÖZƏL GECƏ ÇİÇƏYİ. KERRİNİN ADI NECƏ ÇƏKİLDİ

Təyin olunmuş axşam Drue gəlmədi. Kerrinin məktubunu aldıqda, onun haqqında olan bütün fikirlərini müvəqqəti olaraq bir tərəfə qoyub tamamilə əyləncələrə – bu sözü anladığı mənada əyləncələrə – qoşuldu. Bu gün o Klark və Monro-strit küçələrinin tinində, zirzəmidə yerləşən xeyli məşhur “Rektor” restoranında nahar etdi. Nahardan sonra Adams-stritdə şəhər bələdiyyə idarəsinin əzəmətli binası qarşısında olan “Fitscerald və Moy” barına yollandı. Orada zəngin piştaxtanın yanında oturdu, bir qədər xalis viski içdi və iki siqara alıb onlardan birini yandırdı. Druenin təsəvvürünə görə belə hərəkət “yüksək cəmiyyət” həyatının adətlərinə daxil idi və bu həyatın daşıdığı mahiyyətin yəqin ki, bir hissəsini təşkil edirdi.

Drue əyyaş və pullu adam deyildi. O ancaq həyatda olan bütün yaxşı – Druenin təsəvvürünə görə yaxşı – şeylərin həsrətini çəkirdi və belə vaxt keçirmək Drueyə o yaxşı şeyin bir hissəsi kimi görünürdü. Divarları və döşəməsi pardaxlanmış mərmərdən olan, başdan-başa ziyaya qərq olmuş, gümüş və çini qablarla bəzənmiş, ən başlıcası isə artistlərin sevdiyi yığıncaq yeri olan “Rektor” restoranı Drueyə bəxti gətirmiş adamlar üçün daha əlverişli yer kimi görünürdü. Drue yaxşı geyməyi, dadlı şeylər yeməyi sevirdi, ancaq o, yaxşı məclisləri və həyatda müvəffəqiyyət qazanmış adamlarla tanış olmağı daha çox qiymətləndirirdi. Bu restoranda nahar edərkən o, Cozef Ceffersonun burada tez-tez olmasından, o dövrün başqa bir şöhrətli artisti – Henri Diskin ondan bir neçə stol aralıda oturması fikrindən həzz alırdı. Siyasətçilərin, birja dəllallarının, artistlərin, həmçinin bütün şəhərdə məşhur olan varlı avara gənclərin göründüyü boş laqqırtı gurultusu içərisində yeyib-içdikləri “Rektor”da həmişə bu ləzzəti almaq olardı.

– Odur, orada filankəslər oturmuşlar, – bu və ya başqa bir centlmenin, xüsusən yeməyə səxavətlə pul xərcləmək imkanı verən başhərləndirici yüksəkliyə çatmamış, lakin vaxtilə çatmağa ümid edən adamların ağzından tez-tez bu cümləni eşitmək olardı.

– Doğrudanmı? – deyə ona həmişəki kimi sual verilərdi.

– Əlbəttə! Bəs siz bilmirsiniz? O, Böyük operanın direktorudur.

Bu sözlər Druenin qulağına çatdığı zaman o, çiyinlərini düzəldib daha böyük iştahla yeməyə başlayırdı. Əgər onun bunsuz da özünə məxsus bəzi şöhrətpərəstliyi var idisə, belə söhbətlər bu şöhrətpərəstliyi daha da qüvvətləndirirdi, əgər o, məğrur idisə, bu sözlər onun məğrurluğunu daha da alovlandırırdı. Bəli, elə bir gün gələcək ki, o da dəstə-dəstə pullar xərcləyə biləcəkdir. Hələ indi o həmin adamların nahar etdiyi yerdə nahar edə bilir!

Onun Adams-stritdə olan “Fitscerald və Moy” barını üstün tutması da eyni mülahizələrə əsaslanmışdı. Çikaqo üçün bu, zəngin yer idi. “Rektor” restoranı kimi o da yumşaq elektrik işığına qərq olmuşdu, döşəməsinə rəngarəng dördbucaqlı daşlar döşənmişdi. Divarların aşağı hissəsinə vurulmuş tünd rəngli pardaxlanmış ağac gözəl çilçıraqların işığını əks etdirirdi. Divarın yuxarı hissəsinin gözəl naxışları salona fövqəladə zənginlik verirdi. Barın parlaq işığa qərq olmuş uzun piştaxtası da pardaxlanmış ağacla örtülmüşdü. Hər tərəfdə billur qablar, rəngli şüşələr və hər növ qəribə formalı butulkalar parlayırdı. Bura böyük palma ağacları, bahalı şərabları, bol meyvəsi, heç yerdə tapılmayan ən yaxşı konfeti və siqarları olan həqiqətən zəngin bir bar idi.

Drue “Rektor” restoranında m-r Herstvud ilə tanış olmuşdu. O, “Fitscerald və Moy” barının müdiri idi. Onun haqqında şəhərdə yaxşı tanınmış çox bacarıqlı və bəxti gətirən bir adam kimi danışırdılar. Herstvud bu fikri tamamilə doğruldurdu. Onun qırxa yaxın yaşı olardı, o, yaxşı geyinirdi, möhkəm bədəni və nəcib hərəkətləri var idi. Özünü müəyyən mövqe tutmuş və şəxsi ləyaqətini bilən mötəbər bir şəxs kimi aparırdı. Drue dərhal anladı ki, bu adamla dostluq etməyinə dəyər. Buna görə də Herstvud ilə sadə tanışlıqla kifayətlənməyib, hər dəfə bir az vurmaq və siqar çəkmək arzusu olanda Adams-stritə gedirdi.

Herstvud öz-özlüyündə maraqlı bir tip idi. O, zirək və hiyləgər idi, insanlara müsbət təsir bağışlamağı bacarırdı. Təmtəraqlı barın müdiri vəzifəsi çox şərəfli bir vəzifə hesab olunurdu. Herstvud illər boyu canfəşanlıq və inadla qulluq etmək nəticəsində yoxsul bir salonda bufetçilik vəzifəsindən indiki vəzifəyə qalxmışdı. Barda onun pardaxlanmış gilənar ağacı ilə bəzənmiş balaca bir kabineti var idi, o burada stolun gözündə çox da mürəkkəb olmayan mühasibatını yerləşdirmişdi, bunun köməyi ilə o lazım olan, sifariş edilmiş və alınmış malları hesablayırdı. Ümumi rəhbərliyi və maliyyə vəzifələrini bar sahibləri – Fitscerald və Moy və satışdan toplanan pulları idarə edən kassir yerinə yetirirdi.

Herstvud vaxtının çox hissəsini barın ortasında gəzməklə keçirirdi, onun əynində xarici parçadan tikilmiş şıq kostyum, almazdan sancaq, mütləq yeni bir fasonda tikilmiş jilet, ən yaxşı marka hesab olunan ağır qızıl zəncirli, qəribə breloklu saat olardı. O, şəhərdə məşhur olan yüzlərlə aktyorların, tacirlərin və bir çox başqalarının adlarını bilir və onları: “Hə, salam, qoca!” – sözlərilə salamlayırdı. Onun şöhrət və müvəffəqiyyəti qismən də bununla izah olunurdu. Onun həftədə on beş dollar alan kontorçular və xırda xidmətçilər (bara tez-tez gəlmək sayəsində Herstvudun kim olduğunu bilmək şərəfinə çatanlar) üçün “Gündüz xeyir”dən başlamış “Salam, salam! Kefiniz necədir?”ə qədər tədricən yüksələn salam silsiləsi var idi. Son salam onu tanıyan və onunla dostluğa meyil edən şəhərin məşhur adamlarına və yaxud varlılarına məxsus idi. Lakin bir qisim çox zəngin və tanınmış qonaqlar var idi ki, Herstvud onlarla yanaşı durmağa cəhd etməzdi. Belə adamlara o, peşəkar bir nəzakətlə yanaşır, onlara lazımi hörmət göstərirdi. Belə hallarda o, simasına ciddilik və şəxsi ləyaqət ifadəsi verirdi. Beləliklə, Herstvud onların rəğbətini qazanır və bundan onun ləyaqətinə azacıq da olsa zərər toxunmurdu. Nəhayət, buraya kifayət qədər məşhur olan, lakin yüksək şöhrəti olmayan, nə kasıb nə də varlı adamlar da gəlirdi ki, bunlarla Herstvud əsl dostluq əlaqəsi saxlayırdı. Bu təbəqədən olan adamlarla o daha böyük məmnuniyyətlə söhbət edir və onların fikirlərinə ciddi qulaq asırdı. O ara-sıra vaxtını əyləncələrə sərf etməyi də sevirdi, yəni cıdıra, hər hansı bir klubun düzəltdiyi teatra, yaxud idman tamaşalarına gedirdi. Onun gözəl atları və ekipajı var idi; o öz arvadı, iki uşağı ilə Linkoln-parkın yaxınlığında, Şimal tərəfdə olan gözəl evində yaşayırdı.

Bir sözlə, Herstvud bizim Amerikanın, necə deyərlər, “yüksək sinfinin” nümayəndəsi idi. Həyat səviyyəsinə görə isə pullu tuzlardan bir pillə aşağıda dururdu.

Drue Herstvudun çox xoşuna gəlirdi. Onun sadə hərəkətləri də, bəzəkli xarici görünüşü də Herstvudun ürəyindən idi. O, Druenin vur-tut az stajlı bir kommivoyajer olduğunu bilirdi. Lakin “Bartlet Kario və Ko” işləri yaxşı gedən böyük bir firma hesab olunurdu. Drue də orada yaxşı işçi sayılırdı. Herstvud m-r Kario ilə yaxından tanış idi. O, ümumi söhbətin gurultusu altında öz dostları ilə bir stəkan viski içmək üçün dəfələrlə buraya gəlmişdi. Çarlz Drue öz işi üçün çox faydalı olan məzəlilik hissinə malik idi və yeri gəldikdə məharətlə lətifə danışmağı bacarırdı. Herstvudla o, cıdır haqqında danışır, qadınlarla olan macəralarından və həyatında baş vermiş maraqlı hadisələrdən söhbət edir, olduğu şəhərlərdə bazarların vəziyyəti haqqında məlumat verirdi. Bütün bunların sayəsində o, yaxşı bir müsahib olmuşdu. Bu axşam onun halı çox yaxşı idi, çünki onun hesabatı firma tərəfindən təsdiq edilmiş, yeni nümunələr müvəffəqiyyətlə seçilmişdi və o, gələcək altı həftəlik səfəri üçün plan düzəldib qurtarmışdı.

Drue saat səkkizdə bara daxil olarkən:

– A, Çarli, dostum! – deyə Herstvud onu salamladı, – işləriniz necədir?

Bu zaman bar camaatla dolu idi. Drue razılıqla gülümsünərək Herstvudla salamlaşdı və onunla birlikdə piştaxtaya tərəf yollandı.

– Sağ olun, pis deyil, – deyə Drue gedə-gedə cavab verdi.

– Mən sizi ay yarımdır ki, görmürəm. Nə vaxt gəlmisiniz?

– Cümə günü, – deyə Drue cavab verdi. – Səfərim çox müvəffəqiyyətlə keçdi.

– Çox şadam.

Bu sözləri deyən zaman Herstvudun qara gözlərində adi soyuqluğu müvəqqəti olaraq əvəz edən nə isə bir mülayimlik və istilik göründü.

Ağappaq gödəkcə geymiş və eləcə də qalstuk bağlamış bufetçi sifariş qəbul etmək üçün azacıq qabağa əyildiyi zaman Herstvud soruşdu:

– Nə içəcəksiniz?

– Köhnə istiot arağı.

Herstvud:

– Mənə də bir azacıq ondan verin, – deyərək soruşdu: – Siz şəhərdə çoxmu qalacaqsınız?

– Ancaq çərşənbə gününə qədər. Bu dəfə Sen-Pola gedəcəyəm.

– Şənbə günü Corc İvens burada idi. Deyirdi ki, keçən həftə sizi Milokidə görmüşdür.

– Elədir, mən Corcu gördüm, – deyə Drue təsdiq etdi. – Yaxşı oğlandır, deyilmi? Biz onunla yaxşı vaxt keçirtdik.

Bufetçi şüşəni onların qabağına qoydu. Dostlar söhbəti davam etdirərək hərəsi özü üçün araq tökdü. Drue ədəb qaydalarına müvafiq olaraq stəkanının üçdə iki hissəsini doldurdu. Herstvud isə qədəhinə yalnız bir neçə damcı araq töküb selter ilə qarışdırdı.

– Kario harada itib batmışdır? – deyə o soruşdu. – İki həftə olar ki, görünmür.

– Deyirlər, xəstədir. Axı qocanın podaqra xəstəliyi var!

– Vaxtilə az pul qazanmamışdır, eləmi?

– Bəli, onun pulu çoxdur, – deyə Drue razılaşdı. – Lakin o çox yaşamaz. İndi o demək olar ki, heç kontora gəlmir.

– Deyəsən, onun ancaq bir oğlu var? – deyə Herstvud soruşdu.

– Bəli, özü də yaşamaq üçün tələsənlərdəndir, – deyib Drue güldü.

– Güman eləmirəm ki, başqa şəriklər olduğu halda onun işə böyük ziyanı ola bilsin.

– Xeyr, mən də onun zərər verə biləcəyini düşünmürəm.

Herstvud pencəyinin düymələri açılmış halda hər iki əlinin baş barmağını jiletin ciblərinə soxaraq piştaxtaya söykənib durmuşdu. Gur işıq onun bütün simasına xoş bir zəriflik verirdi. O, gözəllik və nəzakət mücəssəməsinə oxşayırdı.

İçməyə və düşünməyə meyil edən üçün gurultulu və səs-küylü camaatla dolu olan bu böyük parıldayan salon anomaliya kimi, təbiətin və həyatın bir növ təhrifi kimi görünə bilərdi. Kəpənəklər parlaq işığın hərarətli şüalarından isinmək üçün ardı-arası kəsilmədən buraya axışırdılar. Burada eşidilən qırıq-qırıq söhbətlərə görə barın müştəriləri haqqında müəyyən fikir yürütmək çətin idi. Hər kəsə aydındır ki, fırıldaqçılar özlərinin iyrənc kələklərinə müzakirə üçün daha xəlvət yer seçər, siyasətçilər isə burada məclis çağırmaz, qulağı iti olan hər kəsin diqqətlə qulaq asacağı bu yerdə mühüm məsələlər haqqında söhbət etməzdilər. Bütün bu adamların buraya toplanmasını onların şəraba olan meyilləri ilə izah etmək çətin idi, çünki bunların çoxu əyyaş deyildilər. Hər halda onları camaatla dolu salonda çənə vurmaq və mühakimə yürütmək üçün toplanmağa nə isə bir şey məcbur edirdi. Şübhəsiz, hansı bir ehtirassa, hansı bir izahedilməz arzu isə bu xüsusi müəssisələrin meydana çıxmasına səbəb olmuşdu – əks-təqdirdə onlar heç olmazdı.

Məsələn, Drueni buraya sövq edən yalnız əyləncə həsrəti, eləcə də varlı adamların arasında olmaq arzusu idi. Onun burada görüşdüyü dostları, ola bilsin özləri belə düşünmədən, burada gördükləri cəmiyyətə, bu xarici parlaqlığa, bu mühitə ehtiyac hiss etdiklərindən buraya gəlirdilər. Nəhayət, bu hadisəyə ictimai adətlərin yaxşılaşması əlaməti kimi də baxmaq olardı, çünki müştəriləri buraya sövq edən ancaq hissi arzular olsa da, bunda heç bir pis şey yox idi. Bara bu cür gəlmək, uzaq başı, həyata kobud materialist nöqteyi-nəzərilə baxan adamda dəbdəbəli yaşamaq, heç nəyə ehtiyac hiss etməmək arzusu doğura bilərdi. Lakin belə olduqda da insan özü və onun şeylərə olan münasibəti müqəssir idi. Etiraza səbəb olan yeganə amili – əyyaşlığı bir tərəfə atın və o zaman şərait gözəlliyi əleyhinə, bara getməkdən doğan xoş duyğuların əleyhinə çıxacaq bir adam da tapılmaz. Bizim ən yaxşı restoranlarımızın şöhrəti bu nöqteyi-nəzərin doğruluğunu təsdiq edir.

Bununla belə bu işıqlı salon, fikirlərin məqsədsiz qarmaqarışıq axınına qapılaraq, xırda və mənasız laqqırtı ilə məşğul olan bərli-bəzəkli, acgöz izdiham, bütün bu zahiri gözəllik və modabazlıq qarşısında əyilən adamlar bu divarlardan kənarda əbədi ulduzların təmiz parıltısı altında olan adama nədənsə heyrətli və qəribə görünərdi. Bəli soyuq külək dolaşan bir gecədə ulduzlar altında durub bu çıraqban edilmiş bara tamaşa etdikdə, o, yəqin sirli, şən əyləncələrdən başhərləndirici lətafət saçan, pərvanələr dəstəsi ilə əhatə olunmuş qırmızı gecə çiçəyi kimi görünür.

– Siz indicə buraya girən adamı görürsünüzmü? – deyə Herstvud silindrli və sürtuklu centlmenə baxıb soruşdu. Bu adamın kök yanaqları yaxşı yeməkdən sonra olduğu kimi qırmızı idi.

– Yox. Hanı? – deyə Drue soruşdu:

Herstvud gözləri ilə silindrli centlmeni göstərib dedi:

– Odur, orada!

Drue göstərilən tərəfə baxdığını bildirmədən:

– Hə, hə, görürəm, – dedi. – O kimdir?

– Məşhur sprit Jül Uollesdir.

Drue maraqlandı və:

– Mən deməzdim ki, o, ruhlarla işi olan adama oxşayır, – dedi.

– Doğrusu, mən onun onlarla əlaqədə olub-olmadığını deyə bilmərəm, lakin onun həmişə pulu var, – deyə Herstvud səsləndi və onun gözlərində tamahkarlıq alovu parladı.

Drue dedi:

– Mən şəxsən belə şeylərə o qədər inanmıram. Siz necə?

– Necə deyim, – deyə Herstvud cavab verdi. – Bəlkə də bütün bunların arxasında bir şey var. Hər halda, mən şəxsən bu məsələ üzərində başımı yormazdım. Yeri gəlmişkən, – deyə o əlavə etdi, – sizin bu gün gedəcək yeriniz varmı?

– Bəli, “Torpaqda deşik” pyesinə baxmağa gedəcəyəm, – deyə Drue o zaman şöhrət tapmış komediyanın adını çəkdi. Herstvud saata baxıb:

– Elə isə sizin getmək vaxtınızdır, doqquzun yarısıdır, – dedi.

Barda adamlar seyrəkləşirdi. Müştərilər dağılmağa başlamışdılar. Bəziləri teatra, başqaları öz klublarına, bir qismi də ən cazibədar əyləncə mənbəyi olan (hər halda bura gələn müştərilər kimi adamlar üçün) qadınların yanına gedirdilər. Drue dedi:

– Bəli, vaxtdır.

– Tamaşadan sonra gəlin, – deyə Herstvud təklif etdi. – Mən sizə bəzi şeylər göstərmək istəyirəm.

Drue sevinərək:

– Məmnuniyyətlə gələrəm, – dedi.

– Ancaq bəlkə bu gün işiniz var? – deyə bar müdiri soruşdu.

– Yox, heç bir işim yoxdur.

– Onda teatrdan sonra gəlin!

Drue vidalaşarkən dedi:

– Cümə günü səfərdən qayıdarkən yolda çox gözəl bir qızla tanış olmuşam. Lənət şeytana, yeni səfərə qədər mütləq onunla görüşmək lazımdır.

– O sizin nəyinizə lazımdır? – deyə Herstvud zarafat etdi.

Drue dostunu mümkün qədər çox maraqlandırmaq məqsədilə böyük bir inamla dedi:

– Onun nə qədər gözəl olduğunu bilmirsiniz.

– Demək, saat 12-də, – deyə Herstvud bir daha xatırlatdı.

Drue bardan çıxa-çıxa:

– Bəli, bəli, – dedi.

Beləliklə, Kerrinin adı bu axmaq kef yerində bu cür xatırlandı, balaca işçi isə bu zaman ilk vaxtlarda onun üçün demək olar ki, labüd olan miskin taleyinə acı-acı ağlayırdı.

VI FƏSİL
MAŞIN VƏ QIZ. ZƏMANƏMİZİN CƏNGAVƏRİ

Kerri, axşam bacısıgildə indiyə kimi nəzərinə çarpmayan bəzi şeylər də gördü. Otaqda heç bir dəyişiklik olmamışdı, lakin Kerri özü dəyişilmişdi və bu, Kerriyə hər şeydən yaxşı baş çıxarmağa imkan verirdi. Kerri dünən kefi kök gəldikdən sonra, Minni ondan işi haqqında xoş bir şey eşidəcəyini gözləyirdi. Hanson da elə zənn edirdi ki, Kerri tamamilə razı olacaqdır.

O, iş paltarında dəhlizdə görünüb Kerrinin olduğu yemək otağının qapısından baxaraq soruşdu:

– İşiniz necədir?

– Çox ağırdır, – deyə qız cavab verdi. – Ora mənim xoşuma gəlmir.

Onun simasındakı ifadə, yorğunluğunu və peşmanlığını sözdən daha aydın bildirirdi.

Hanson vanna otağına getməzdən əvvəl bir anlığa ayaq saxlayıb:

– Axı nə cür işdir? – deyə soruşdu.

– Maşında işləyirəm, – deyə qız cavab verdi.

Hiss olunurdu ki, Hansonun bu məsələ ilə maraqlanması, onun şəxsi ailə həyatına dair hər hansı bir münasibətindən irəli gəlirdi. Hanson bir qədər acıqlanmışdı: axı nə üçün hər şey elə düzəlməmişdir ki, Kerri öz taleyindən razı qalsın?

Minninin də qanı qaralmışdı: o indi Kerri gəlməmişdən qabaqkına nisbətən daha həvəssiz işləyirdi. İndi bacısının şikayətindən sonra, tavada qızardılan ətin cızıltısı ona ləzzət vermirdi.

Halbuki belə bir gündən sonra Kerrini yalnız o sevindirə bilərdi ki, qayıtdıqda şən və mehriban adamlar, onu gözləyən yaxşı düzəldilmiş süfrə görsün, biri ona desin ki: “Bütün bunlar boş şeydir! Bir az səbir elə. Sən bundan da yaxşı iş tapacaqsan!”

Lakin, indi onun bütün ümidləri puça çıxmışdı. Kerriyə aydın oldu ki, onun şikayətlənməsi ər-arvada əsassız görünür, o işləməli və susmalıdır.

Kerri öz yeməyi üçün onlara həftədə dörd dollar verməli olduğunu bilir və bu adamlarla yaşamağın kədərdən başqa heç bir şey vəd etmədiyini başa düşürdü.

Minni ona yoldaş ola bilməzdi. Bunun üçün o çox yaşlı idi. Onun hər şeyə öz həyat şəraitinə müvafiq olaraq yaranmış xüsusi görüşləri var idi. Hanson isə ara-sıra onda şən fikirlər əmələ gəlirsə və yaxud xoş duyğular olurdusa da, o bunları bildirməyi sevmirdi. O, kimsəsiz ev kimi dinməz idi.

Kerridə isə gəncliyin hərarətli qanı coşurdu və o, təxəyyüldən məhrum deyildi. Onun üçün hər şey: nəvaziş də, məhəbbət və onun sirləri də hələ irəlidə idi. Etmək istədiyi şeylər, geymək istədiyi paltarlar, getmək istədiyi yerlər haqqında düşünmək ona xoş gəlirdi. Onun bütün fikirləri bu şeylərin ətrafında hərlənirdi və bacısının evində onun dərdinə şərik olan bir nəfərin tapılmasını o, özünün hər bir addımına qarşı bir maneə kimi qəbul edirdi.

Kerri günün hadisələrini götür-qoy edərək Druenin gələ biləcəyini tamamilə unutmuşdu. İndi, bir dam altında yaşadığı adamların ona nə qədər az ürək yandırdıqlarına əmin olduqdan sonra, o hətta Drue ilə burada görüşməməyi daha üstün tuturdu. O, birdən Drue gələrsə, onunla nə edəcəyini və necə danışacağını qətiyyən bilmirdi.

Kerri axşam yeməyindən sonra paltarını dəyişdi və dərhal qəşəngləşdi. Bəzək-düzəkdən sonra iri gözlü və ağzının yanında kədərli qırışlar olan bu qız həmişə çox gözəl görünürdü. Keçirdiyi bütün hisslər: ümid, narazılıq, ürək sıxıntısı onun üzərində əks olunurdu. Stol üzərindəki qablar yığışdırıldıqdan sonra Kerri otaqda gəzişdi. Minni ilə bir qədər söhbət etdi və sonra aşağı düşüb qapıda durmağı və əgər Drue gələrsə onu orada qarşılamağı qət etdi və cəld şlyapasını geyib pilləkənlərlə aşağı endi.

Hanson bir neçə dəqiqə yemək otağında oturmaq üçün əlində qəzet daxil olduğu zaman Minni ərinə müraciətlə:

– Görünür, Kerri öz işindən o qədər də razı deyildir, – dedi.

– Hər halda o bir müddət dözməlidir, – deyə Hanson cavab verdi. – O, aşağıya düşdü?

– Bəli.

– Sən ona bir qədər dözməyi məsləhət gör, – deyə Hanson təkrar etdi. – Başqa bir iş tapana qədər ola bilsin ki, bir neçə həftə boş gəzməli olacaqdır.

Minni belə edəcəyini bildirdi. Hanson yenidən qəzetini oxumağa girişdi. Bir qədər keçdikdən sonra o əlavə etdi:

– Mən sənin yerinə olsaydım, onun aşağıda, qapıda durmasına icazə verməzdim. Bu heç də yaxşı deyildir.

– Yaxşı, mən on deyərəm, – deyə Minni söz verdi.

Küçədəki həyat Kerrini daim maraqlandırırdı. Bütün bu adamların ekipajlarda haraya getdikləri və nə kimi əyləncələrlə məşğul olduqları haqqında fikirləşməkdən o heç vaxt yorulmurdu. Onun xəyal dairəsi çox dar idi: onu ancaq pul, xarici görünüş, bəzək, zövq aləmi maraqlandırırdı. Hərdənbir bir anlığa Kolumbiya-sitini xatırlayır, bəzən isə bir gün içərisində çəkdiyi bütün əzab haqqında fikirləşərkən hirslənirdi. Lakin ümumiyyətlə, onun ətrafındakı bu kiçik aləm onun nəzərini özünə cəlb edirdi.

Minninin yaşadığı evin birinci mərtəbəsində çörəkxana var idi. Kerri qapıda durduğu zaman Hanson çörək almağa getmişdi. Qız bunu ancaq Hansonu öz yanında gördüyü zaman bildi.

Hanson qızın yanından keçərkən ancaq:

– Mən çörək almağa gedirəm, – dedi.

Bir adamın fikrini başqası necə də tez və asan başa düşür. Hanson doğrudan da çörək almaq üçün çıxmışdı, lakin o eyni zamanda Kerrinin nə ilə məşğul olduğunu də bilmək istəyirdi. O hələ Kerriyə yaxınlaşmamışdı ki, qız onun niyyətini duydu. Kerri, bu fikrin onun ağlına necə gəldiyini deyə bilməzdi, ancaq hər halda Hansonun bu hərəkəti qızda ona qarşı həqiqi bir kin doğurdu. İndi qız ondan bu cür şübhələnən adamdan acığı gəldiyini başa düşdü.

Bəzən xırda bir şey ətrafda olan hər şeyi tamamilə başqa cür aydınlaşdıra bilir. Kerrinin sakit axan fikirləri pozuldu və Hanson evə qayıtdıqdan sonra Kerri dərhal onun arxasınca qayıtdı. Yarım saat keçdikdən sonra Kerri Druenin gəlməyəcəyini anladı və özünü bir qədər incimiş hiss etdi. Ona elə gəldi ki, Drue onu atmışdır və görünür ki o, Drueyə o qədər də yaraşmır. Bacısının evi sakitlik idi. Minni stolun arxasında oturub lampa işığında tikiş tikirdi. Hanson artıq yatağına uzanmışdı. Yorulmuş və ümidi üzülmüş Kerri də yatağına getdiyini bildirdi.

Minni dedi:

– Hə, yatsan yaxşıdır, axı sən erkən durmalısan.

Açılan səhər heç bir sevinc gətirmədi. Kerri otağının qapısını açarkən Hanson artıq evdən çıxırdı. Səhər yeməyi zamanı Minni bacısını söhbətə tutmaq istədi, lakin onların heç bir ümumi maraqları yox idi.

Dünən olduğu kimi bu gün də Kerri piyada yola düşdü, çünki o artıq başa düşmüşdü ki, onun həftədə alacağı dörd yarım dollar yemək və ev kirayəsi xərcini çıxdıqdan sonra konkaya belə çatmaz. O, bilaixtiyar düşündü ki, qazancının bu cür bölünməsi onun üçün o qədər də əlverişli deyildir. Lakin küçəyə çıxan kimi səhər günəşi onun bütün ağır düşüncələrini dağıtdı. Səhər günəşinin belə bir qəribə xüsusiyyəti vardır!

Kerri ayaqqabı fabrikində canüzücü uzun bir gün keçirtdi. İş onun üçün birinci gün olduğundan asan idisə də qızın təəssüratında yenilik daha az idi. Baş usta emalatxananı gəzdiyi zaman onun maşınının yanında durdu və soruşdu:

– Siz haradan gəlib bura çıxmısınız?

– Məni m-r Braun işə götürmüşdür, – deyə Kerri cavab verdi.

– Bəs belə! Yaxşı! Ancaq baxın ha, işi ləngitməyin.

Kerri ilə bir yerdə işləyən qızlar ona birinci gündə olduğundan daha az müsbət təsir bağışladılar.

Onlar elə bil öz qismətlərindən razı idilər. Kerrinin təxəyyülü onlarınkından çox-çox artıq inkişaf etmişdi. O, onların danışıq ləhcəsinə alışa bilmirdi, həm də Kerri onlardan daha yaxşı geyinirdi. Həyat mübarizəsindən cana doymuş bir qızın danışığı xüsusən ağır təsir edirdi.

O qız bir dəfə yoldaşına müraciət edərək:

– Mən buradan gedəcəyəm, – dedi. – Qəpik-quruş alıb uzun günü işləmək mənim səhhətim üçün ziyandır.

Kerri gördü ki, qızlar istər gənc, istərsə də yaşlı kişilərlə özlərini çox sərbəst aparır, onlarla çox kobud surətdə sözləşirdilər. Bu, ona əvvəllər ağır gəlirdi, şübhəsiz, onu da belə rəftar gözləyirdi.

Nahar fasiləsi zamanı işçilərindən biri:

– Salam, gözəl qız! – deyə səsləndi. – Nə qəşəngsən!

Bu sözlər heç də qəlbə dəyən ahənglə deyilməmişdi və oğlan həmişə olduğu kimi: “Açıl başımdan” sözlərini eşitməyi nəzərdə tutmuşdu. O, Kerrinin bir söz demədən üzünü çevirdiyini görərkən çox təəccüb etdi və pərt halda dodaqaltı gülümsəyərək getməyə tələsdi.

Evdə isə onu dərhal kədərli bir axşam gözləyirdi. Bu sönük həyat ona getdikcə daha ağır gəlirdi. O, bir şey də öyrəndi ki, Hansongilə heç vaxt qonaq gəlmir. Kerri aşağı düşüb qapıda bir az dayandı və sonra cəsarətini toplayaraq bir az gəzmək qərarına gəldi. Onun sakit yerişi və boş-boş gəzməsi müəyyən kişilərin nəzərini cəlb edirdi. Otuza qədər yaşı olan bir kişinin Kerrinin yanından keçərkən ona diqqətlə baxması və sonra ayaq saxlayaraq ona tərəf dönüb:

– Gəzməyəmi çıxmışsınız? – deməsi qızı çaşdırdı.

Kerri heyrətlə ona baxaraq, geri çəkildi və özünü toplayaraq:

– Mən sizi qətiyyən tanımıram, – dedi.

– Bunun bir əhəmiyyəti yoxdur! – deyə yoldan keçən təbəssümlə səsləndi.

Kerri onunla danışmadı, tələsik uzaqlaşdı və tənginəfəs halda öz evlərinin qapısına çatdı. Bu kişinin baxışında nə isə onu qorxudan bir şey var idi.

Bütün həftə belə keçdi. Kerri bir-iki dəfə işdən evə gedərkən özünü çox yorğun hiss etdiyindən konkaya mindi. Kerri bədəncə o qədər möhkəm deyildi. Buna görə də bütün günü bir yerdə oturmaqdan onun beli qırılırdı. Bir dəfə o, Hansondan da qabaq yatağa uzandı.

Çiçəklər və qızlar yeni torpağa və mühitə düşməyə həmişə yaxşı davam gətirmirlər. Bəzən təbii inkişafın davamı üçün torpağın daha artıq zəngin, mühitin daha artıq əlverişli olması tələb olunur. Kerri üçün keçid dövrü bu qədər kəskin olmasaydı, o, tədricən mühitə uyğunlaşa bilsə idi, yaxşı olardı. Əgər o, bu tezliklə iş tapmasaydı və daim onu maraqlandıran şəhərlə əməlli-başlı tanış olsaydı, bu, onun üçün daha əlverişli olardı.

Elə birinci yağışlı gündə məlum oldu ki, Kerrinin çətiri yoxdur. Minni köhnə və solmuş çətirini ona verdi. Kerrinin mənliyi həyəcana gəldi. O, universal mağazaya gedərək öz cüzi maaşının dörddə birini təşkil edən bir dollara çətir aldı.

– Bunu sən nə üçün etdin? – deyə Minni dəhşətə gəldi.

– Axı, mənə çətir lazımdır! – deyə Kerri cavab verdi.

– Sarsaq qız!

Bu söz Kerrini hiddətləndirdisə də o, bir söz demədi. Doğrudanmı onlar fabrikdə işləyən qadının hər növ cır-cındırla kifayətlənəcəyini düşünürlər!

Kerri elə birinci şənbə günü işdən qayıdan kimi yemək xərci və ev kirayəsi olaraq bacısına dörd dollar verdi. Minni pulu alarkən bir qədər vicdan əzabı hiss etdi – lakin o, bacısından az alarsa, Hansona nə deyəcəyini bilmirdi. Bu ləyaqətli centlmen razılıqla gülümsəyərək arvadına xərclik üçün həmişəkindən dörd dollar əskik verdi. Beləliklə, o, öz torpaq sahəsi üçün hər ay verəcəyi haqqı artırmaq istəyirdi.

Kerri isə həftədə əlli sent ilə necə geyinmək və vaxt keçirmək üzərində başını sındırırdı. O, bu məsələ haqqında o qədər düşündü ki, axırda hirsləndi.

Şamdan sonra Kerri dedi:

– Mən bir az küçədə gəzmək istəyirəm.

– Yəqin ki, tək yox? – deyə Hanson soruşdu.

– Yox, tək gəzəcəyəm.

– Nahaq yerə, – deyə Minni söhbətə qarışdı.

Kerri:

– Axı mən də bir şey görmək istəyirəm, – dedi.

Son sözlər elə bir ahənglə deyildi ki, Hansonlar qızın onlardan narazı olduğunu ilk dəfə anladılar.

Kerri şlyapasını geymək üçün çıxdığı zaman Hanson soruşdu:

– Ona nə olub?

– Doğrusu, bilmirəm, – deyə Minni cavab verdi.

– Hm… o anlamalıdır ki, axşamlar küçəyə tək çıxmaq onun üçün yaxşı deyil.

Lakin Kerri uzağa getmədi, tezliklə qayıdıb qapının ağzında durdu.

Ertəsi gün hamı birlikdə Harfild-parka getdi. Pis geyinmiş olduğu üçün gəzinti Kerriyə heç bir ləzzət vermədi. Ertəsi gün isə o, işdə başqa qızların əslində çox miskin olan əyləncələri haqqında hərarətlə danışdıqlarını eşitdi. Onlar xoşbəxt idilər. Bir neçə gün arası kəsilmədən yağış yağdı və Kerri də evə konkada qayıdırdı. O bir dəfə axşam Van-Büren-stritdəki dayanacağa gedərkən bərk islandı. Həmin gün bütün axşamı Kerri qonaq otağında pəncərənin qabağında fikirli halda tək-tənha oturub fənərlərin işığını əks edən nəm küçəyə baxdı. O, kifayət qədər tez mütəəssir olan bir qız olduğundan qanı bərk qaralmışdı.

O biri şənbə günü yenə bacısına dörd dollar verdi və qalan əlli sentini kədər hissilə gizlətdi. O, fabrikin bəzi işçi qadınları ilə tanış olmuş və öyrənmişdi ki, onların qazandığı puldan öz xüsusi ehtiyacları üçün daha artıq qalır. Bundan başqa onların tanış gəncləri vardı ki, əyləncə xərcini onlar çəkirdilər. Lakin Drue ilə görüşdən sonra emalatxanada gördüyü yelbeyin gənclər Kerrinin xoşuna gəlmirdi. Onlar Kerriyə qaba görünürdülər. Doğrudur, Kerri onları ancaq iş vaxtında görürdü.

Yaxınlaşan qışın ilk carçısı olan soyuq küləyin şəhərin küçələrini dolaşdığı gün gəlib çatdı. Bu külək səmada buludları bir-birinin üzərinə qalayır, fabrik borularından çıxan tüstü zolağını ətrafa yayır, küçə və yol ayrıclarından böyük sürətlə keçirdi. Kerri qış paltarı barəsində düşüncəyə daldı. O nə etməli idi? Onun nə isti koftası, nə şlyapası, nə də ayaqqabısı var idi. Bu barədə Minni ilə danışmağa o çox çətinlik çəkirdi. Nəhayət, o cəsarətini toplayıb, bir axşam tək olduqları zaman dedi:

– Doğrusu, bilmirəm mən qışda nə geyəcəyəm. Mənim isti paltarım yoxdur. Bundan başqa, mənə şlyapa da lazımdır.

Minninin sifəti qayğılı bir ifadə aldı.

– Sən qazancından bir hissəsini özündə saxla və şlyapa al – deyə o bacısına təklif etdi, ürəyində isə Kerrinin növbəti haqqını azaltmasından doğan çətinliklərdən həyəcan hiss etdi.

Cəsarətlənmiş Kerri:

– Sən icazə versəydin, bu çox yaxşı olardı, – dedi. – Sən bir, yaxud iki həftənin pulunu mənə ver.

– Sən iki dollar verə bilərsənmi? – deyə Minni soruşdu. Kerri ağır vəziyyətdən çıxdığına sevindi və dərhal səxavətlənərək məmnuniyyətlə razılıq verdi. O çox sevinirdi və dərhal haqq-hesab etməyə başladı. Hər şeydən əvvəl ona şlyapa lazım idi. Bacısının Hansona necə izahat verdiyindən onun xəbəri olmadı. Hanson isə baldızına heç nə demədi, ancaq evdə gizli bir narazılıq yarandı.

Xəstəlik mane olmasaydı, yəqin ki, Kerri planını yerinə yetirəcəkdi. Növbəti yağışların birindən sonra birdən soyuqlar düşdü. Kerrinin isə hələ isti koftası yox idi. O axşam saat 6-da boğuq fabrik havasından çıxarkən dərhal soyuq küləyin pəncəsinə düşdü. Onu titrətmə tutdu. Səhər onda zökəm başlandı. Ancaq o yenə də işə getdi. Fabrikdə bütün gün onun sümükləri ağrıyırdı, başında nə isə bir boşluq var idi. Axşamüstü o özünü tamamilə xəstə hiss etdi və evə qayıdarkən heç bir şey yemədi. Minni onun yorğun hərəkətlərini görüb nə olduğunu soruşdu.

– Özüm də bilmirəm, – deyə Kerri cavab verdi. – Nədənsə özümü pis hiss edirəm.

O, sobanın yanından ayrılmır və soyuqdan dişləri bir-birinə dəyirdi.

O, tamamilə xəstə bir halda yatağa uzandı və səhəri məlum oldu ki, qızdırması qalxmışdır.

Minni çox təşvişə düşdü və bacısına mehribanlıqla yanaşdı. Hanson isə dedi ki, Kerri bir müddət evlərində qayıtsa yaxşıdır.

Üç gündən sonra Kerri yataqdan durarkən onun fabrikdəki yerini itirdiyinə şübhə etmək olmazdı. Qış qapını döyürdü. Kerrinin isə isti paltarı yox idi, bir tərəfdən də işi əlindən çıxmışdı.

Kerri:

– Doğrusu, nə edəcəyimi bilmirəm, – dedi. – Bazar ertəsi şəhərə gedib axtararam, bəlkə bir iş tapdım.

Bu dəfə Kerrinin səyi daha az müvəffəqiyyətlə nəticələndi. Onun paltarı payızın son ayı üçün nazik idi. O axırıncı puluna şlyapa almışdı. Qız üç gün şəhəri dolandı, getdikcə daha da ruhdan düşürdü. Hansonlarla münasibət getdikcə gərginləşirdi. O, axşamlar onların evinə ürək ağrısı ilə qayıdırdı. Hanson buz kimi soyuq idi. Kerri başa düşürdü ki, uzun müddət belə davam edə bilməz. Tezliklə o, özünü məğlub hesab etməli və evlərinə qayıtmalıdır.

O, nahar üçün Minnidən on sent borc alıb bütün dördüncü günü də iş axtarmaqla keçirdi. O, ən aşağı əmək haqqı veriləcək bir işə belə razı idi. O hətta pəncərəsində xidmətçi tələb olunduğunu bildirən elan yapışdırılmış balaca bir restorana da müraciət etdi, lakin ona təcrübəli qız lazım olduğunu bildirdilər.

Kerri məhzun halda yad adamların sıx izdihamı içərisində dolaşırdı. Birdən kimsə onun dirsəyindən yapışdı və özünə tərəf çevirdi. Kerri:

– Bah, bah! – sözlərini eşitdi.

Kerri Drueni dərhal tanıdı. O gümrah idi. Sifəti sağlamlıqdan parıldayırdı. Sanki o, günəş şüalarından və mərhəmətindən yoğrulmuşdu.

– Necəsiniz, Kerri? – deyə o soruşdu. – Siz qiyamətsiniz! Bütün bu vaxtı harada idiniz?

Bu söz axınından mütəəssir olmuş Kerri ixtiyarsız olaraq gülümsədi.

– Mən evdə idim, – deyə o cavab verdi.

– Bilirsinizmi, mən hələ uzaqdan, küçənin o tərəfindən sizi gördüm və fikirləşdim ki, bu yəqin sizsiniz. Mən elə indi sizə gəlmək üçün hazırlaşırdım. Hə, necə yaşayırsınız?

– Pis deyil, – deyə Kerri təbəssümlə cavab verdi.

Drue onu başdan-ayağa qədər süzdü və cavabdan əks-nəticə çıxartdı.

– Mən çox istərdim ki, sizinlə söhbət edəm, – dedi. – Siz bir yana tələsmirsiniz ki?

– Yox, indi tələsmirəm, – deyə Kerri cavab verdi.

– Elə isə gedək bir yerdə çörək yeyək. Aman allah, siz inanmazsınız ki, sizi yenidən gördüyüm üçün nə qədər şadam!

Bu gülər üzlü adamın onun yanında olması və həmçinin ona açıq maraq göstərməsi nəticəsində üzərindən ağır bir yükün götürüldüyünü hiss edən Kerri bir qədər tərəddüdlə olsa da məmnuniyyətlə razılıq verdi. Drue onun qoluna girib:

– Hə? – dedi, onun səsinin ahəngində o qədər sadə yoldaşlıq hissi var idi ki, qızın qəlbi dərhal isindi.

Onlar Monro-striti keçib o zaman gözəl mətbəxi və nümunəvi xidməti ilə şöhrət tapmış geniş və səliqəli “Vindzor” restoranına tərəf yollandılar. Drue küçədən gedən adamların hərəkətini görmək üçün lap pəncərənin yanında stol seçdi. O, küçə həyatının dəyişən mənzərəsini, başqalarına tamaşa etməyi və burada nahar edərkən göz qabağında olmağı xoşlayırdı.

Onlar hər ikisi rahat oturduqdan sonra Drue :

– Siz nə yeyəcəksiniz? – dedi.

Kerri nə oxuduğunu belə anlamadan ofisiantın verdiyi menyuya nəzər saldı. O çox acmışdı, xörəklərin adları isə onun iştahını daha da artırırdı. Ancaq xörəklərin baha qiyməti onu qorxudurdu.

Şişdə qızardılmış cücə – yetmiş beş sent.

Göbələkli bifşteks-file – bir dollar iyirmi beş sent.

Kerri belə yeməklər haqqında dumanlı təsəvvürə malik idi, lakin özünün bu xörəkləri sifariş etməli olduğu fikri nədənsə heç onun beyninə yerləşmirdi.

– Gəlin belə edək, – deyə Drue dilləndi. – Ey, xidmətçi!

Enlikürək, girdəsifət zənci onlara yanaşdı və ehtiramla baş əydi.

– Göbələkli bifşteks və pomidor dolması.

Zənci baş əyərək:

– Baş üstə, ser! – dedi.

– Qızardılmış kartof.

– Baş üstə, ser!

– Quşqonmaz.

– Baş üstə, ser!

– Bir də qəhvə.

Xidmətçi getdikdən sonra Drue Kerriyə tərəf çevrildi.

– Səhərdən dilimə bir şey dəyməmişdir. Mən indicə Rok-aylenddən gəlmişəm. Sizi görən zaman nahara getmək istəyirdim.

Kerri cavabında ancaq gülümsədi.

– Siz bütün bu vaxtı nə edirdiniz? – deyə Drue sözünə davam etdi. – Özünüz haqqında müfəssəl danışın. Bacınız necədir?

– O sağ-salamatdır, – deyə Kerri ancaq axırıncı suala cavab verdi.

Drue diqqətlə ona baxdı.

– Bura baxın, – dedi, – siz özünüz xəstə deyildiniz ki?

Kerri başının hərəkəti ilə təsdiq etdi.

– Nə pis olub! – deyə o həyəcanlandı. – İndi də sizin rənginiz üstünüzdə deyil. Mən dərhal hiss etdim ki, sizin rənginiz qaçmışdır. Bütün bu vaxtda siz nə edirdiniz?

– İşləyirdim.

– Eləmi? Harada?

Kerri nağıl etdi.

– “Rods, Morkentau və Skott?” Tanıyıram, tanıyıram! Bu, Beşinci avenüdədir, elə deyilmi? Oh, onlar xəsis adamlardır. Sizi oraya getməyə nə məcbur etdi?

– Mən ondan yaxşısını tapa bilmədim, – deyə Kerri açıq etiraf etdi.

Drue:

– Bu lap adamı ələ salmaqdır, – dedi. – Siz gərək o cənabların yanında işləməyəydiniz. Onların emalatxanası lap mağazanın arxasındadır. Doğrudurmu?

– Bəli, – deyə Kerri təsdiq etdi.

– Bu, o qədər də yaxşı firma deyil. Sizə belə iş yaramaz.

Xidmətçi isti və dadlı yeməklərlə doldurulmuş yekə məcməini gətirənə qədər o, arası kəsilmədən danışır, suallar verir, özü haqqında nağıl edirdi. “Vindzor” restoranı haqqında izahat verirdi. Druenin üzü gülürdü, o, Kerriyə qulluq etməyə çalışırdı. Qar kimi ağ aşxana süfrələri və gümüş qablar arasında o daha da xoş görünürdü. O, bıçaq və çəngəli əlinə alıb, yağda qızardılmış əti kəsərkən barmağındakı üzük adam kimi danışırdı. Hər dəfə əlini hər hansı bir xörək üçün uzatdığı, çörək verdiyi və yaxud qəhvə tökdüyü zaman onun təzə kostyumu xışıldayırdı. Kerrinin ürəyi və canı qızışmışdı, o tamam dəyişilirdi. Drue meşşanlıq nöqteyi-nəzərindən çox yaxşı bir oğlan idi, o, qızı tamamilə məftun etmişdi.

Kerri bəxt təkərlərinin gözlənilmədən çevrilişini heç bir heyrət etmədən qəbul etdi. O, özünü bir qədər narahat hiss edirdi, lakin salonun gözəlliyi ona sakitləşdirici təsir edir, küçədən keçən yaxşı geyinmiş izdihamı seyr etmək onu heyrətə salırdı.

Varlı olmaq nə yaxşı şeydir! – fikri onun beynindən keçdi. Buraya nahara gəlmək nə qədər xoşdur! Drue nə qədər xoşbəxtdir! O çoxlu səfərlərə çıxır, yaxşı geyinir, nə qədər də qüvvətlidir! O həmişə bu gözəl restoranlarda nahar edə bilər! Drue indi onun nəzərində əhəmiyyətli şəxsiyyət idi və Kerri bilaixtiyar özündən soruşurdu ki, Druenin dostluğunu və ona qarşı diqqətini nə ilə izah etmək olar.

– Deməli, siz işi xəstəlik üzündən itirdiniz? – deyə Drue soruşdu. – İndi siz nə etmək fikrindəsiniz?

– İş axtarmaqda davam edəcəyəm, – deyə Kerri cavab verdi.

Lakin bu gözəl restorandan kənarda ehtiyacın ac bir it kimi hər addımda onu izlədiyini xatırlayarkən gözlərində qorxu qığılcımları parladı.

Drue:

– Yox, bu heç nəyə yaramaz, – dedi. – Çoxdanmı siz iş axtarırsınız?

– Dörd gündür.

Drue sanki gözə görünməyən üçüncü adama müraciət edirmiş kimi həyəcanla:

– Bircə təsəvvür edin! – dedi. – Yox, bunlar sizə heç yaraşmır. Bu qızlar, – o, bütün satıcı və fabrikdə işləyən qadınları göstərirmiş kimi qollarını geniş açdı, – öz əməkləri müqabilində heç nə almırlar. Məgər bu pula yaşamaq olar?

Drue özünü Kerri ilə tamamilə yoldaşcasına aparırdı. Axırda Kerrinin belə yerlərdə işləməsinin mümkün olması fikrini də tənqid edərək o, başqa məsələyə keçdi. Kerri doğrudan da məlahətli idi. Hətta indi, bu saat, bu köhnə paltarda belə şübhəsiz gözəl görünürdü, onun gözləri isə necə iri və sevimli idi.

Drue qıza diqqətlə baxdı və Kerri onun nə barədə fikirləşdiyini anladı. O, Druenin səxavəti, sadədilliyi və şən təbiəti ilə daha qabarıq nəzərə çarpan həyəcanının səbəbini başa düşürdü. Kerri həmçinin başa düşürdü ki, Drue də onun xoşuna gəlir və həmişə də xoşuna gələ bilər. Lakin onun fikirlərinin cərəyanına başqa bir şey, nə isə gizli və daha isti bir axın da qarışırdı. Onların gözləri demək olar ki, hər dəqiqə bir-birinə sataşır və nəzərləri hisslərinin bir-birinə qarşı hərəkət etdiyi bir dairədə birləşirdi.

– Şəhərdə qalıb axşam mənimlə teatra getsəniz nə olar? – deyə Drue qıza yaxın oturdu, stol o qədər də böyük deyildi.

Kerri qorxaraq:

– Yox, mən bunu edə bilmərəm, – dedi.

– Siz bu gün nə etmək istəyirsiniz?

– Heç bir şey, – deyə Kerri məyusluqla cavab verdi.

– Görünür ki, yaşadığınız yer sizə o qədərdə xoş gəlmir?

– Necə deyim…

– İş tapmasanız, nə edəcəksiniz?

– Çox ehtimal ki, evə qayıdacağam.

Bu sözləri deyərkən Kerrinin səsi yavaşca titrədi. Drue böyük cazibə qüvvəsinə malik idi. Onlar bir-birini sözsüz başa düşməyə başladılar. Kerrinin nə vəziyyətdə olduğu Drueyə aydın oldu. Kerri isə başa düşdü ki, Drue bunu bilir.

– Yox, bu yaramaz! – deyə Drue bu dəqiqə səmimi ürək yanğısı ilə dilləndi. – Sizə yardım etməyə icazə verin, məndən bir qədər pul götürün.

– Yox! Yox! – deyə Kerri səsləndi və hətta ondan kənara çəkildi.

– Bəs siz nə edəcəksiniz?

Qız susur və fikirli halda başını bulayırdı.

Drue nəvazişlə ona baxdı. Jiletinin cibində bir neçə əsginaz var idi. Onlar yumşaq idilər. Drue onları barmaqları ilə səssizcə çəkib bürmələdi və əlində sıxdı.

– Qulaq asın, Kerri, – deyə o yenidən başladı, – mən mütləq sizi çətinlikdən qurtarmaq istəyirəm. Özünüzə bir az paltar alın.

O, ilk dəfə olaraq bu mövzuya toxunurdu. Kerri dərhal özünün nə qədər pis geyinmiş olduğunu xatırladı. Drue bu məsələyə çox kobud yanaşdı, lakin düz yerinə düşdü. Kerrinin dodaqları titrədi.

Qızın bir əli stolun üstündə idi. Onlar oturduqları küncdə tək idilər. Drue iri və kobudlaşmış əli ilə qızın barmaqlarını örtdü.

– Di bəsdir, Kerri! – deyə dilləndi. – Bir fikirləşin, siz tək nə edə bilərsiniz? İcazə verin, sizə kömək edim.

Bu sözləri deyərkən o, Kerrinin barmaqlarını yüngülcə sıxdı. Kerri əlini çəkmək istərkən o, qızın əlini daha bərk sıxdı və qız artıq müqavimət göstərmədi.

Bu zaman Drue göy əsginazları onun əlinə soxdu və Kerrinin etirazını kəsərək yavaşca dedi:

– Mən bunları sizə borc verirəm, yaxşımı? Ancaq borc.

O, Kerrini pulu götürməyə məcbur etdi. Hərarətli minnətdarlıq hissi Kerrini bürüdü və o, özünün bu adama nə isə qəribə bir şeylə bağlandığını hiss etdi.

Onlar söhbət edə-edə restorandan çıxdılar. Drue cənub istiqaməti ilə onu xeyli uzağa, Polk-stritə qədər ötürdü.

O sanki sözarası olaraq soruşdu:

– Siz görünür qohumlarınızla yaşamaq istəmirsiniz?

Kerri sualı eşitmiş olsa da ona o qədər əhəmiyyət vermədi.

– Sabah buraya bir az tez gəlin, biz birlikdə gündüz tamaşasına gedərik, – deyə Drue davam etdi. – Yaxşımı?

Kerri etiraz etmək istədi, lakin sonra razılıq verdi.

– Siz ki, indi bir şeylə məşğul deyilsiniz. Özünüzə yaxşı ayaqqabı və isti kofta alın, – deyə Drue məsləhət verdi.

Kerri güman etmirdi ki, Drue gedəndən sonra onu nə kimi mürəkkəb təzadlı fikirlər həyəcanlandıracaqdır. İndi o, burada ikən, qız bu adamın fərəhli, qayğısız əhval-ruhiyyəsinə şərik olurdu.

O vidalaşarkən əlavə etdi:

– Siz yaşadığınız adamlar haqqında fikirləşməyi unudun, mən sizə kömək edərəm.

Kerridə elə bir hiss var idi ki, sanki təşviş və qayğı yükünü onun çiynindən götürmək üçün kiminsə əli ona doğru uzanmışdır. Onun əlində yumşaq və qəşəng iki göy ondollarlıq əsginaz vardı.

VII FƏSİL
DÜNYA NEMƏTLƏRİNİN BÖYÜK CAZİBƏDARLIĞI. GÖZƏLLİYİN ÖZ DİLİ VARDIR

Hələ indiyə qədər heç kəs pulun əsl əhəmiyyətini lazımınca izah etməmiş və lazımınca anlamamışdır. Pulun adamlara onların xidmətinə görə, onun qanunsuz olaraq ələ keçirilmiş imtiyaz deyil, vicdanla toplanmış enerji haqqı kimi verilməli olduğuna hər birimizdə inam yarandığı zaman, bir çox ictimai, dini və siyasi çəkişmələrimizdən yalnız bir xatirə qalacaqdır. Kerri Miber də pula əksəriyyətin baxdığı kimi baxırdı. Keçmişdə deyərdilər “Pul – başqalarında olan bir şeydir və bunu əldə etmək mənə də lazımdır”. Bu sözlər onun pul haqqındakı təsəvvürünü gözəl ifadə edə bilərdi. Budur, indi o, əlində iki yumşaq göy əsginaz tutmuşdur. O, bunlara sahib olduğundan özünü müqayisəsiz dərəcədə yaxşı hiss edirdi. Bu kağızlarda nə isə xüsusi bir qüvvə vardır. Ağlı Kerri qədər inkişaf etmiş bir adam insan yaşamayan bir adaya düşdükdə orada böyük bir pul kisəsi tapsa sevinər və yalnız uzun müddət ac qaldıqdan sonra bəlkə anlaya bilər ki, pulun heç bir qiyməti olmur. Lakin hətta o zaman da pulun qiymətinin nisbiliyini anlamaz və şübhəsiz yalnız onu düşünərdi ki, belə bir qüvvənin sahibi olmaq və ondan istifadə etməyə imkan tapmamaq nə qədər acınacaqlıdır.

Zavallı qız Druedən ayrılıb küçə ilə gedərkən tamam əsirdi. O, zəiflik göstərib pulu götürdüyünü başa düşdüyü üçün bir qədər utanırdı. Lakin qız o qədər ehtiyac içində idi ki, köməkdən sevinməyə bilməzdi. Nəhayət, onun gözəl təzə jaketi olacaqdır. Nəhayət, o, özünə qəşəng düyməli ayaqqabı alacaqdır. Onun corabları və təzə yubkası olacaqdır… O, özünün gələcək alıcılıq iqtidarını iki dəfə artıq qiymətləndirirdi.

Drue məsələsinə gəldikdə onun haqqında Kerridə tamamilə düzgün fikir əmələ gəlmişdi. Kerrinin gözlərində, həmçinin bütün dünyanın gözündə, o, yaxşı və çox ürəyiaçıq adam idi. Bu adamda heç bir pis cəhət yox idi. O, pulu ancaq rəhmdilliyindən, yalnız onun ehtiyac içində olduğunu anladığı üçün vermişdi. Doğrusu, o, bu qədər pulu ehtiyacı olan bir kişiyə verməzdi, lakin yadda saxlamaq lazımdır ki, ehtiyac içində olan kişi onu bir gənc qız qədər mütəəssir edə bilməzdi. Qadınlar həmişə ona qüvvətli təsir edirdilər. O, qadına etinasız baxa bilməzdi. Eyni zamanda ona bir dilənçi rast gəlib “Mister, mən acından ölürəm” desəydi, o, dilənçiyə məmnuniyyətlə onun zənnincə verilməli olan pulu verər və dərhal bunu unudardı. O, xəyala dalmaz, filosofluq etməzdi. Onun ağlında elə proseslər əmələ gəlməzdi ki, onu bu məfhumların birilə adlandırmaq mümkün olsun. Bəzəkli və gümrah Drue qayğısız pərvanəyə bənzəyirdi. Onu tutduğu mövqedən məhrum etsə idilər, əgər tale ona insanlara çox tez-tez nəsib olan bir sıra ağır zərbələr endirsə idi, o da Kerri kimi köməksiz olar, o da mərhəmətə layiq olar, o da ətrafda olan hadisələrdən bir şey başa düşməzdi.

Druenin qadınlara olan meylinə gəldikdə isə onun heç bir pis niyyəti yox idi, çünki onlarla yaxınlığa cəhd edərkən o, bunda heç bir pis cəhət görmürdü. O, qadınlara ehtiram göstərməyi, öz kişilik cazibəsi ilə onları özünə tabe etməyi sevərdi, lakin o, soyuqqanlı, vicdansız bir yaramaz deyildi, sadəcə olaraq təbii meyil onu həyatda ən yüksək bir zövq kimi buna sövq edirdi. Drue şöhrətpərəst və lovğa idi, gözəl geyim yelbeyin qızlar kimi onun da başını gicəlləndirirdi. O, gözəl fabrik işçisinin başını hiylə ilə tovlaya bildiyi kimi, əsl fırıldaqçı adam da onu asanlıqla aldada bilərdi. Onun bir kommivoyajer kimi sözsüz müvəffəqiyyəti qismən açıqürəkli və şən olmasından, qismən də firmanın şöhrətinin yayılmasından irəli gəlirdi. O, insanlar arasında hərlənən qayğısız və şən pərvanələr kimi idi, onda ağıl adlandırıla biləcək mənəvi bir qüvvə yox idi, elə bir fikir yox idi ki, “alicənablıq” epitetinə layiq görülsün. Elə bir hiss yox idi ki, onu uzun müddət həyəcanlandıra bilsin. Safo onu “donuz” adlandırar, Şekspir onun haqqında “mənim oynaq uşağım” deyər, köhnə əyyaş Kario isə onu ağıllı, istedadlı gənc saya bilərdi. Sözün qısası təbiət onu necə yaratmışdısa, elə idi.

Şübhəsiz bu adamda səmimi və rəğbət oyadan cəhətlər var idi: Kerrinin ondan pul qəbul etməsi də buna ən gözəl bir sübut idi. Onu pis niyyətdə olan əxlaqsız adam dostluq pərdəsi altında heç olmasa bir neçə sent belə qəbul etməyə məcbur edə bilməzdi. Böyük ağıla malik olmayan adamlar heç də köməksiz deyillər. Təbiət heyvanlara gizli təhlükəni hiss edən kimi qaçmağı öyrətmişdir. Təbiət sarsaq, balaca dələyə zəhər qarşısında izah edilməz bir qorxu təlqin etmişdir. Kerrinin təcrübəsi yox idi, lakin bunun əvəzində məsum quzu kimi instinktə malik idi. Ancaq Druenin ona mehribançılıq etməsi bu cür müstəqil təbiətlərdə çox qüvvətli olan özünü mühafizə instinktini Kerridə demək olar ki, oyatmadı.

Drue Kerridən ayrılarkən ona yaxşı təsir edə bildiyi üçün sevinirdi. Lənət şeytana, gənc qızların vəziyyətinin bu cür ağır keçməsi adamı hiddətləndirir! Soyuqlar yaxınlaşır, onun isə geyməyə bir şeyi yoxdur. Bu dəhşətdir! “Fitscerald və Moy”a girib bir siqar çəkmək lazımdır. Kerri haqqında fikirlər onu qanadlandırırdı.

Kerri evə kefi saz qayıtdı, o, bunu heç cür gizlədə bilmirdi. Eyni zamanda aldığı pul onu ciddi surətdə pərt etmişdi. Minni onun bir senti belə olmadığını bildiyi halda o nə ala bilər? Evə girməmişdən qabaq o, müəyyən qərara gəldi: şey almaq mümkün deyildir. Bunları almaq üçün heç bir izahat düşünmək olmazdı.

– Nə oldu? – deyə Minni soruşdu.

Kerri aldatmaq, bir şey düşünüb başqa şey demək istedadına malik deyildi. Əgər bəzən həqiqətdən kənara çıxırdısa, bu da hər halda zəruri hesab etdiyi hallarda olurdu.

Özünü bu qədər yaxşı hiss etdiyi üçün, müvəffəqiyyətsizliyindən şikayətlənmək əvəzinə o cavab verdi:

– Mənə bəzi şeylər vəd etdilər.

– Harada?

– “Boston” universal mağazada.

– Bu yəqindirmi? – deyə Minni əslini bilmək istədi.

Lazım gəldiyindən artıq yalan danışmaq istəməyən Kerri:

– Sabah öyrənəcəyəm, – deyə cavab verdi.

Minni dərhal Kerrinin kefinin saz olduğunu hiss etdi və onun Çikaqoya gəlməsi haqqında Hansonun rəyi barəsində bacısı ilə danışmaq üçün vaxtın çox münasib olduğunu qət etdi:

– Əgər sən bu yerə düzəlməsən…

Müvafiq söz tapmadığı üçün onun dili dolaşdı.

– Əgər mən ən yaxın vaxtlarda bir iş tapmasam, ehtimal ki, evə qayıdacağam, – deyə Kerri cavab verdi.

Minni bu fikri bəyəndi.

– Sven də belə fikirdədir ki, bu ən doğru yoldur. Heç olmazsa qış qurtarana kimi…

Kerri dərhal hər şeyi anladı: onlar işsiz qohumlarını saxlamaq istəmirdilər. O, Minnini heç də məzəmmət etmir və Hansona o qədər acığı tutmurdu. Lakin bacısı ilə yanaşı oturaraq, onun sözlərini götür-qoy edir və onda Druenin pulu olduğuna sevinirdi. Bir qədər sükutdan sonra o:

– Bəli, mən də bu barədə fikirləşmişəm, – dedi.

Kerri, Kolumbiya-sitiyə qayıtmaq fikrinin onda şiddətli həyəcan oyandırdığını əlavə etməyi lazım bilmədi. Kolumbiya-siti! Onu orada bir yaxşı şey gözləyirmi? O, oradakı məhdud cansıxıcı həyata yaxşı bələd idi. Burada isə hələ də onu özünə maqnit kimi çəkən əsrarəngiz şəhər var idi. Onun görə bildiyi şeylər hədsiz imkanların olduğunu göstərirdi. Belə çıxır ki, o, yenə əvvəlki kimi sürünməlidir. Kerri təkcə bu fikrin doğurduğu qəzəbdən bağırmağa hazır idi.

O, pəncərənin qabağında oturub fikirləşmək üçün qonaq otağına getdi. O, indi nə etsin? O, təzə çəkmə alıb burada geyə bilməzdi. Hər halda bu iyirmi dolların bir hissəsini o, geri qayıtmaq üçün yol xərci saxlamalı idi. O, yol üçün Minnidən borc almağa utanırdı. Bununla belə bu pulları necə əldə etdiyini nə ilə izah edə bilərdi? Əgər az-maz qazanıb bu çətin vəziyyətdən çıxa bilsə idi!

Kerri beynindəki bu dolaşıq kələfi açmaq haqqında dəfələrlə fikirləşdi. Sabah səhər Drue onun təzə jaketində gələcəyini gözləyəcəkdi. Ancaq bu mümkün deyildi. Hansonların onun gedəcəyi günü gözləməkdən səbirləri tükənmişdi. O, özü də onlardan ayrılmağa sevinərdi. Eyni zamanda evə qayıtmaq istəmirdi. Onun işləmədən pul qazanmasına adamların necə baxacağını düşünərkən Kerri özü də öz hərəkətindən dəhşətlənməyə başladı. Onu xəcalət bürüdü. Əmələ gəlmiş vəziyyət onu əzirdi. Drue onun yanında ikən hər şey nə qədər aydın idi. İndi isə hər şey o qədər dolaşıq, o qədər ümidsiz idi ki, – vəziyyət əvvəlkindən daha pis idi. Onun əli altında kömək vardır, lakin o, bundan istifadə edə bilmir!

Kerri ruhdan düşdü və nahar zamanı Minni belə nəticəyə gəldi ki, bacısı bu gün də heç bir şey tapa bilməmişdir. Nəhayət, Kerri pulu Drueyə qaytarmaq qərarına gəldi. O, pulu götürməkdə böyük səhv etmişdi. Sabah səhər o, şəhərə iş axtarmağa gedər, şərtləşdikləri kimi günorta Drue ilə görüşər və onunla danışar. Burada onun ürəyi qopdu və o, yenidən özünü son dərəcə bədbəxt hesab etdi.

Nə qədər qəribə olsa belə Kerri əsginaza toxunan kimi ağırlığın üzərindən götürüldüyünü duyurdu. Əvvəllər üzüntülü xəyallara dalan Kerri, sonra bütün təşvişi bir kənara qovdu, o zaman bu iyirmi dollar ona əcayib və həyəcanlandırıcı bir şey kimi göründü. Ah, pul, pul! Pulu olmaq nə yaxşıdır! Onun çoxlu pulu olsaydı, bütün qayğıları tüstü kimi dağılardı.

Kerri səhər evdən tez çıxdı. Onun iş axtarması qərarı o qədər də möhkəm deyildi, lakin onu bu qədər yüngülləşdirirdi. Kerri yenidən toplu satış firmaları rayonuna getdi, lakin bir yerə öz xidmətini təklif etmək niyyətinə gələn kimi dərhal ürəyi donurdu. “Bu nə qorxaqlıqdır” – deyə o, heyrətə gəlirdi. Axı, o, neçə dəfə iş üçün müraciət etmişdi. İndi yəqin ki, yenə də köhnə əhvalat təkrar olacaqdı. Uzun müddət dolaşdıqdan sonra bir firmaya girməyi qət etdi və həmişəki kimi rədd cavabı ilə qarşılandı, oradan da çıxdı və elə hesab etdi ki, xoşbəxtlik onun əleyhinədir. Bütün səyləri əbəsdir!

Demək olar ki, o, özü hiss etmədən Dirbori-stritə çatdı. Burada aldadıcı vitrinlərı, dəstə-dəstə alıcıları, alınan şeyləri daşımaq üçün çoxlu furqonları olan “Bazar” deyilən məşhur universal mağaza yerləşmişdi. Bu mənzərə Kerrinin düşüncələrinin istiqamətini tezliklə dəyişdi. Bir də ki, bu fikirlər onu xeyli darıxdırmışdı. O, elə əvvəldə lazım olan şeyləri buradan almağı nəzərdə tutmuşdu. Hər halda az da olsa fikrini dağıtmaq üçün buraya girə bilərdi. O, yalnız jaketlərə baxacaqdır.

Bir şey əldə etmək arzusu və bunun üçün lazım olan vəsait olduğu halda ya vicdan əzabından və yaxud kifayət qədər qətiyyətsizlikdən ləngiməyimizin yaratdığı mütərəddid vəziyyətdən xoş bir şey yoxdur. mağazaya daxil olduğu və hər addımda qarşısına çıxan gözəl şeylər arasında dolaşdığı zaman Kerrinin ruhi vəziyyəti belə idi. İş axtarmaq üçün bura gəldiyi gün aldığı təəssüratın təsiri altında bu mağaza haqqında onda çox yüksək fikir əmələ gəlmişdi. İndi Kerri o zaman tələsik keçdiyi nəzərini cəlb edən hər vitrinın qarşısında dururdu. Onun qadın ürəyi bütün bu gözəlliklərə sahib olmaq arzusu ilə çırpınırdı. Bax bu, ona necə yaraşar, o birisini geyərsə o, nə qədər cazibədar olardı. O, korsetlər olan piştaxta qarşısında dayandı, əlvan parça və qurcuvadan qayırılmış zərif şeyləri görərkən xəyala daldı. O istəsəydi onlardan birini ala bilərdi. O, sırğa, boyunbağı, sancaq, zəncirlərə baxa-baxa uzun müddət qızıl-gümüş şöbəsində dolaşdı. Burada olan şeylərə sahib olmaq üçün o, heç nəyi əsirgəməzdi. O bilirdi ki, bu bəzəklərdə o hamını heyran edə bilər.

Lakin onu başdan edən əsas şey jaketlər idi. O, mağazaya girərkən bu payızda son moda olan qəhvəyi rəngli və böyük sədəf düyməli jaketə baxdı. Kerri jaketə baxır və bundan yaxşısını tapa bilməyəcəyini düşünürdü. O, içərisində ən müxtəlif zinətlər yerləşdirilmiş şüşəli şkafların arası ilə dolaşır və bu tezliklə ən yaxşı şey seçdiyi üçün sevinirdi. Bütün bu müddət ərzində o, tərəddüdlərdən yaxasını qurtara bilmirdi. Gah özünü inandırmağa çalışırdı ki, istədiyi yeni şeyi ala bilər, gah da əsl vəziyyətini xatırlayırdı. Lakin günorta vaxtı yaxınlaşırdı. O hələ heç bir şey almamışdı. Yox, gedib pulu geri qaytarmaq lazımdır.

Drue onu tində şərtləşdikləri yerdə gözləyirdi. O:

– A! – deyə qızı salamladı və soruşdu. – Bəs jaket hanı? – Sonra ayaqqabılarına baxaraq əlavə etdi: – Bəs ayaqqabılar?

Kerri öz qərarına əsaslı surətdə ona izah etmək istəyirdi, lakin onun başında bütün fikirlər bir-birinə qarışdı. O, artıq əvvəlcədən hazırladığı cümlələrdən birini də xatırlamırdı.

– Mən gəldim sizə deyim ki… mən sizin pulunuzu götürə bilməyəcəyəm.

– Bəs belə! – deyə Drue səsləndi. – Yaxşı mənimlə gedək, bir Partricə baxaq.

Kerri onunla getdi. Şübhə və tərəddüdlərdən yaranmış mürəkkəb hörümçək toru dərhal dağıldı.

Kerri özünə bu qədər ciddi görünən səbəbləri ona izah etmək istədiyi vəziyyəti heç vəchlə izah edə bilmədi.

– Siz nahar etmişsinizmi? – deyə Drue birdən soruşdu. – Yəqin ki, yox! Gəlin, bura gedək.

O, Kerri ilə Steyt-strit yaxınlığında Monro-stritdəki qəşəng restorana daxil oldu.

Rahat bir küncdə yerləşdikdən və Drue nahar sifariş etdikdən sonra Kerri təkrar etdi:

– Mən sizdən pul götürməməliyəm. Mən ki, alacağım şeyləri orada geyə bilmərəm. Mənim qohumlarım… onlar mənim bunları haradan aldığımı bilmək istəyəcəklər.

– Siz nə etmək fikrindəsiniz? – deyə Drue təbəssümlə soruşdu. – Tam çılpaqmı gəzmək istəyirsiniz?

– Mən evimizə qayıdacağam – deyə Kerri məyuscasına cavab verdi.

– Bəsdir, bəsdir! Siz bu barədə çox fikirləşirsiniz. Nə etmək lazım olduğunu mən sizə deyim. Siz deyirsiniz ki, alacağınız təzə şeyləri bacınızın evində geyə bilməzsiniz? Nə üçün siz mebelli bir otaq tutub bu şeyləri, tutalım bir həftəliyə, orada qoymayasınız?

Kerri başını buladı. Başqa qadınlar kimi o da sonradan təkidlərə təslim olmaq üçün etiraz etməli idi.

Drue Kerrinin şübhələrini dağıtmalı və imkan daxilində başqa fikirlərə yol açmalı oldu.

– Nə üçün evə qayıdırsınız? – deyə o soruşdu.

– Ona görə ki, mən burada iş tapa bilmirəm.

– Qohumlarınız sizi saxlamaq istəmirlər? – deyə o, işin nə yerdə olduğunu başa düşdü.

– Onların qüvvəsi çatmır.

– Mən sizə nə etmək lazım olduğunu deyərəm! – deyə Drue dilləndi. – Məndən ayrılmayın. Mən sizin qayğınıza qalaram.

Kerri itaətlə onu dinləyirdi. O, elə bir vəziyyətdə idi ki, Druenin sözləri ona açılmamış qapıdan gələn sərin bir meh kimi təsir edirdi. Elə bil Drue onu tamamilə anlayırdı. O, çox mehriban idi… O, səliqəli, gözəl, yaxşı geyinmiş və qayğıkeş idi. Onun səsi dost səsi idi.

– Siz Kolumbiya-sitidə nə edəcəksiniz? – deyə o soruşdu. Onun sözləri Kerrinin təsəvvüründə vaxtilə qaçdığı nəşəsiz həyatı canlandırdı. – Orada heç bir yaxşı şey yoxdur. Yaşamaq üçün əsl yer Çikaqodur. Yaxşıca bir otaq tutun, əməlli-başlı geyinin, onda iş taparsınız.

Kerri pəncərədən küçədə vurnuxan izdihama baxır və düşünürdü:

“Bu gözəl, böyük şəhərə bax, pulu olanlar üçün o, necə cazibəlidir!” Bir cüt kəhər at qoşulmuş ekipaj keçib getdi, onun içərisində yumşaq balınclar arasında gənc bir qadın oturmuşdu.

– Siz Kolumbiya-sitiyə qayıtsanız orada sizi nə gözləyir? – deyə Drue yenidən soruşdu.

Sual başqa bir məqsəd güdmədən, çox səmimi verilmişdi. Drue sadəcə olaraq fikirləşirdi ki, Kerri evlərinə qayıdarsa, həyatda nəyin xatirinə yaşadığını bilməkdən məhrum olacaqdır.

Kerri hərəkətsiz halda oturub küçəyə baxırdı. O, necə hərəkət etmək barəsində gərgin surətdə fikirləşirdi. Axı Hansonlar onun bu həftə evə qayıdacağını gözləyirdilər.

Drue yenidən paltar məsələsinə qayıtdı:

– Siz nə üçün özünüzə qəşəng isti jaket almırsınız? Axı bu zəruridir. Siz narahat olmayın, mən sizə yenə də pul verərəm. Özünüzə yaxşı bir otaq axtarın ki, orada tamamilə tək yaşayasınız. Siz məndən ehtiyat eləməyin.

Kerri söhbətin nəyə doğru yönəldiyini yaxşı anlayırdı, lakin fikrində olanları danışa bilmirdi. O, nə kimi çıxılmaz vəziyyətdə olduğunu həmişəkindən daha artıq hiss edirdi.

– Əgər bir iş tapa bilsəydim! – deyə Kerri pıçıldadı.

– Burada qalsanız, bəlkə də taparsınız, – deyə Drue cavab verdi. – Amma getsəniz, əlbəttə, bir şey əldə etməzsiniz. Qohumlarınız onlarla qalmağınızı istəmirlər, elə deyilmi? Bəs siz nə üçün balaca bir otaq tutmağa mənə icazə vermirsiniz? Mən sizi narahat etmərəm, qorxmayın! Siz özünüzü yaxşı düzəldəndən sonra ola bilsin ki, iş də taparsınız.

Qızla söhbət edə-edə Drue onun sevimli üzünə baxır və bu onu ruhlandırırdı. Kerri şübhəsiz Druedən daha qüvvətli bir təxəyyülə malik idi və daha incə zövqü var idi. Əzab çəkməsinin və kədərinin səbəbi də ruh zərifliyi idi. O, nə qədər pis geyinmiş olsa də cəlbedici bir görkəmi var idi və özü belə hiss etmədən başını çox gözəl tuturdu.

– Demək, sizin fikrinizcə mən bir şey tapa bilərəm? – deyə Kerri şübhə ilə soruşdu.

– Əlbəttə ki, – deyə Drue ona çay süzmək üçün əyildi. – Mən sizə kömək edərəm.

Kerri ona baxdı, o da qıza ürək verməyə çalışaraq laübalı güldü.

– Gəlin biz belə edək. Partricin mağazasına gedib sizə lazım olan şeyləri seçək. Sonra otaq taparıq, siz öz şeylərinizi orada qoyarsınız. Axşam isə birlikdə teatra gedərik!

Kerri başını buladı.

– Hə, yaxşı, siz sonra bacınızın evinə qayıdarsınız. Deyəsən, bu daha yaxşıdır. Sizin yeni otaqda qalmağınız heç də lazım deyil. Siz ancaq onu tutun və şeylərinizi orada qoyun.

Kerri heç bir cavab vermədi və naharın axırına qədər şübhələr içində əzab çəkdi.

Nəhayət Drue:

– Gedək, jaket seçək, – dedi.

Onlar hər cür yeni şeylərlə xışıldayan və parlayan mağazaya birlikdə yollandılar və söz yox ki, Kerri dərhal bu şeylərin cazibə qüvvəsinin əsiri oldu. Şən Drue ilə nahar etdikdən sonra Kerri onun planını tamamilə mümkün hesab edirdi. O, şeylərə baxmağa başladı və eynilə “Bazar”da görüb bəyəndiyi bir jaketi seçdi. Kerri jaketi əlinə aldıqda, o, qıza daha gözəl görünürdü.

Satıcı qadın jaketi yoxlamaq üçün onun geyinməsinə kömək etdi. Jaket sanki onun əyninə biçilmişdi. Bu paltarı görən Drue tamamilə şənlənmişdi. Kerri dərhal qəşəngləşdi.

– Lap elə sizin malınızdır! – deyə Drue səsləndi.

Kerri ayna qarşısında hərlənir və sevinclə hər tərəfdən özünə baxırdı. Onun yanaqları lalə kimi qızarmışdı.

– Lap elə sizin malınızdır! – deyə Drue təkrar etdi. – İndi isə pulunu verin.

– Doqquz dollar! – deyə Kerri dəhşətə gəldi.

Drue:

– Eybi yoxdur, – dedi.

Kerri pul kisəsini qurdalayaraq əsginazların birini çıxartdı. Satıcı qadın paltarı geyib-geyməyəcəyini soruşdu. Təsdiq cavabı aldıqda o getdi və bir dəqiqə sonra pulun qalanını qaytardı.

Onlar Partricin mağazasından çıxaraq, ayaqqabı mağazasına getdilər, burada Kerri ayaqqabılarını ölçməyə başladı. Drue buradaca ona yeni çanta və bir cüt əlcək aldı, sonra corab almağı təklif etdi.

– Sabah yenidən mağazaları gəzib özünüzə yubka alarsınız, – dedi.

Kerri bütün bunlarla razılaşarkən yaxşı hərəkət etmədiyini hiss edirdi. O, nə qədər artıq tora düşürdüsə, bir o qədər də özünü inandırmağa çalışırdı ki, hər şey onun hələ etmədiyi şeydən asılı olacaqdır. O hələ filan, filan şeyləri etməyibsə, geri çəkilmək mümkündür.

Drue Bobeş avenüdə kirayə verilən mebelli otaqlar olan bir evi tanıyırdı. Onlar getdikləri yerə yaxınlaşarkən o, Kerriyə evi göstərdi və:

– İndi yadınızda saxlayın ki, mənim bacımsınız! – dedi.

O, ev sahibəsi ilə şən və sərbəst danışır, hər şeyə baxır, seçir, tənqid edir və öz fikrini deyirdi. O, kirayənişindən çox razı olan ev sahibəsinə:

– Bacımın şeyləri bir-iki gündən sonra gətiriləcəkdir, – dedi.

Onlar otaqda tək qaldıqları zaman Drue öz rəftarını azacıq da olsa dəyişmədi. O, eləcə laqqırtı vurmaqda davam edirdi, sanki onlar əvvəlki kimi küçədə idilər. Kerri alınmış şeyləri yeni otağa qoyub, qapını bağladı.

Drue soruşdu:

– Nə üçün siz bu gün köçməyəsiniz?

– Yox mən bunu edə bilmərəm, – deyə Kerri cavab verdi.

– Nə üçün?

– Mən bizimkilərdən bu cür ayrılmaq istəmirəm.

Küçədə Drue yenə həmin mövzuya qayıtdı. Gün aydın və isti idi. Günəş buludlar arxasından çıxmış, külək isə tamam sakitləşmişdi. Drue Kerri ilə söhbətindən onun bacısı evində nə kimi bir vəziyyətin hökm sürdüyünü çox aydın başa düşmüşdü.

– Tezliklə oradan çıxın, – deyə o, qıza məsləhət gördü, – Onlar heç də heyifsilənməyəcəklər. Mən sizə hər şeyi yoluna qoymağa kömək edərəm.

Kerri onu dinləyir və ürəyindəki ağır duyğuları tədricən tüstü kimi dağılırdı. Drue söz arası dedi ki, o, əvvəl Kerrini şəhərlə tanış edər və sonra iş tapmaq üçün kömək edər. O, dediklərinə özü də inanırdı. O, tezliklə iş səfərinə çıxacaqdır. Kerri isə burada qalar və işləyər.

– Siz belə də edin, – deyə Drue sözünə davam etdi. – Bacınızgilə gedin, sizə nə lazımsa götürün və sonra çıxın.

Kerri bu sözlər üzərində çox düşündü. Nəhayət, onun məsləhətlərilə razılaşdı. Onlar şərtləşdilər ki, Drue onu axşam saat doqquzda Peoriya-stritin tinində gözləsin.

Kerri altının yarısında evə qayıtdı və altıya qədər onun qərarı tamamilə möhkəmləndi.

– Sən vəd edilmiş işə girdinmi? – deyə Minni soruşdu.

Minni bunu soruşduqda Kerrinin dediyi “Boston” universal mağazasında vəd edilmiş yeri nəzərdə tuturdu.

Kerri?

– Yox, – deyə bacısına çəpəki bir nəzər saldı.

Bacısı:

–Yaxşı olar ki, sən heç bu payızda iş axtarmayasan, – dedi.

Kerri heç nə cavab vermədi.

Hanson evə qayıtdıqda onun simasında həmişəki kimi anlaşılmaz bir ifadə var idi. O, səssizcə yuyundu və qəzet oxumağa oturdu.

Kerri xörək yeyən zaman bir az əsəbi idi. Tutacağı iş onu hədsiz dərəcədə həyəcanlandırır, arzuedilməz qonaq vəziyyətində olması ona çox ağır gəlirdi.

– Bir iş tapmadınız? – deyə Hanson soruşdu.

– Yox.

Baldızının necə də xoşa gəlməyən bir yük olduğunu düşünərək o, yenidən yeməyə girişdi. O, evlərinə qayıtmalıdır, vəssalam! Əgər o getsə, Hanson yazda onun bir daha qayıtmasına yol verməz.

Tutacağı iş Kerrini çox qorxudurdu. Lakin ağır vəziyyətin axıra çatmaqda olduğu fikri ona təsəlli verirdi. Axı bu adamlar üçün heç fərqi yoxdur. Onun getməyinə, xüsusilə, Hanson sevinəcəkdir, azacıq belə onun haqqında təşvişə düşməyəcəkdir.

Kerri xörəkdən sonra heç kəsin mane ola bilməyəcəyi vanna otağına getdi və kiçik bir kağız yazdı:

– “Əlvida, Minni! Mən evə qayıtmıram. Mən Çikaqoda qalıb iş axtaracağam. Mənim haqqımda narahat olmayın, hər şey düzələcək”.

Hanson qonaq otağında oturub qəzet oxuyurdu. Kerri adəti üzrə qabları yumaq, stolu yığışdırmaq və evi qaydaya salmaqda bacısına kömək etdi və sonra dedi:

– Mən aşağı düşüb bir qədər qapıda durmaq istəyirəm.

Bu sözləri deyərkən o, səsindəki titrəyişi güclə saxlayırdı.

Minni ərinin narazılığını xatırlayaraq dedi:

– Sven deyir ki, qapıda durmaq heç də yaxşı deyil.

– Eləmi? – deyə Kerri təəccüb etdi. – Yaxşı, bu axırıncı dəfə olacaqdır.

O, şlyapasını geyindi, tamamilə çaşmış halda bacısının yataq otağındakı stola yanaşdı: məktubu hara qoyacağını bilmirdi. Nəhayət, Minninin baş şotkasının altına soxdu.

Evdən çıxıb arxasınca qapını örtdüyü zaman qız bir dəqiqə ayaq saxladı, bacısının və yeznəsinin onun haqqında nə düşünəcəklərini öz-özündən soruşdu. Öz hərəkətinin qeyri-adiliyi onu birdən-birə lərzəyə saldı. Kerri pilləkənləri yavaş-yavaş endi. İşıqlandırılmış qapıda ətrafa baxıb, özünü gəzinirmiş kimi göstərərək yola düşdü. Yaxınlıqda tinə çatdıqda addımlarını sürətləndirdi.

Kerri sürətlə evdən uzaqlaşdığı zaman Hanson qonaq otağından çıxaraq arvadını səslədi və soruşdu:

– Kerri yenə də aşağıdadır?

– Bəli, – deyə Minni cavab verdi, – ancaq o vəd etdi ki, bu axırıncı dəfə olacaqdır.

Hanson döşəmədə oynayan uşağa yanaşdı, barmağı ilə onu qıdıqlayaraq əyləndirməyə başladı.

Bu vaxt Drue kefi saz halda Kerrini tində gözləyirdi.

Kerri ona yüngülcə addımlarla yaxınlaşan zaman o:

– Nə oldu, Kerri? Ümidvaram ki, salamat gəlib çıxdınız. İndi isə gəlin keb tutaq.

VIII FƏSİL
QIŞ ÖZÜNÜ XATIRLADIR. TALE ELÇİ GÖNDƏRİR

Həyat təcrübəsi olmayan adam kainatda coşan küləyin apardığı zəif bir ot kimidir. Bizim mədəniyyət hələ öz yolunun yarısındadır. Biz artıq vəhşi deyilik, – çünki biz öz hərəkətlərimizdə yalnız instinktlərə əsaslanmırıq, lakin hələ kamil insanlar da deyilik, – çünki biz yalnız ağılla iş görmürük. Pələng öz hərəkətləri üçün cavabdeh deyil. Təbiət ona yaşamaq üçün lazım olan bütün şeyləri bəxş etmişdir – o anadangəlmə instinktlərə tabe olur və şüursuz olaraq bu instinktlərlə özünü müdafiə edir. İndi insanı götürək: o, cəngəlliklərdəki mağarasından uzaqlaşmışdır, şəxsi iradənin əmələ gəlməsilə onun instinktləri kütləşmişdir. Lakin bu iradə hələ o qədər inkişaf etməmişdir ki, onun instinktlərinin yerini tutsun və hərəkətlərini düzgün idarə edə bilsin. İnsan instinktlərinin və arzularının səsini eşitmək üçün çox ağıllanmışdı, lakin bunlara həmişə qalib gəlmək üçün hələ çox zəifdir. Nə qədər ki, insan vəhşi idi onu təbii qüvvələr öz arxasınca çəkib aparırdı, lakin o, bir insan kimi onları özünə tabe etməyi hələ tamamilə öyrənməmişdir. Bu keçid mərhələsində olan insan artıq kor instinktlərə tabe olmur və təbiətlə həmahəng hərəkət etmir, lakin o hələ öz iradəsi ilə ağıllı surətdə bu ahəngi yaratmağı da bacarmır. Bax, buna görə də insan küləklə aparılan ota bənzəyir: ehtiraslara qapılaraq o gah iradəsinin, gah da instinktlərinin təsiri altında hərəkət edərək gah səhv edir, gah da səhvlərini düzəldir, yıxılır, yenidən qalxır, o, necə hərəkət edəcəyi qabaqcadan müəyyən edilməyən bir varlıqdır. Biz özümüzə ancaq bir fikirlə: inkişaf heç bir zaman qurtarmayacaqdır, ideal heç bir zaman sönməyəcək bir məşəldir, – fikri ilə təskinlik verməyə məcbur oluruq. İnsan xeyirlə şər arasında həmişə tərəddüd etməyəcəkdir. Şəxsi iradə ilə instinkt arasındakı ədavət qurtardığı zaman, həyatın dərindən dərk edilməsi bu qüvvələrdən birincisinin ikincisini tamamilə əvəz etməsinə imkan verəcəyi zaman insan mütərəddidlikdən xilas olacaqdır. O zaman ağıl əqrəbi möhkəm və tərəddüdsüz olaraq həqiqətin uzaq qütbünə çevriləcəkdir.

Bütün insanlarda olduğu kimi, Kerridə də arzu ilə ağıl arasında gedən mübarizə bir dəqiqə belə kəsilmirdi. Kerri öz arzularına tabe olaraq, qəti müəyyən edilmiş bir yolla getmir, daha doğrusu axın üzrə hərəkət edirdi.

Gecəni həyəcan içərisində keçirmiş Minni (bu həyəcanı hər halda qəm, dərd, yaxud məhəbbətlə izah etmək çətin idi) səhər ertə məktubu tapdıqda qışqırdı:

– İndi buna nə deyəsən?

Hanson:

– Nə olub? – deyə soruşdu.

– Kerri başqa yerdə yaşamağa gedib.

Hanson hələ indiyə kimi onda görünməmiş bir cəldliklə yatağından sıçradı və tələsik məktubu oxudu. Onun nə barədə isə düşündüyünü bildirən yeganə əlamət – dilini yüngülcə şappıldatması idi. Bu at sürən zaman çıxarılan səsə bənzəyirdi.

– Sən necə bilirsən, o hara gedə bilər? – deyə narahat olmuş Minni soruşdu.

– Mən nə bilim? – deyə əri cavab verdi və onun gözlərində xoşagəlməz bir qığılcım parladı. – Gedib, indi qoy özündən küssün.

Minni heyrətlə başını buladı və köksünü ötürərək dedi:

– Ox! Kerri nə etdiyini anlamır.

Hanson gərnəşərək əsnədi və dedi:

– Nə olsun, indi sən nə edə bilərsən?

Ancaq Minni bir qadın kimi ondan daha nəcib idi. Həm də belə bir hərəkətin nə ilə nəticələnə biləcəyini daha yaxşı bilirdi.

– Ox! – deyə o yenidən ah çəkdi. – Yazıq bacım Kerri!

Burada bu söhbət gedən zaman səhər saat beşdə bizim balaca səadət axtaranımız özünün yeni otağında səksəkəli halda tək yatmışdı.

Düşdüyü vəziyyət Kerrini sevindirirdi, ona elə gəlirdi ki, bu vəziyyət onun qarşısında böyük imkanlar açır. Kerri heç də hər şeyi unudub xarici rahatlıqdan qayğısızcasına həzz alan adamlardan deyildi. O öz cəsarətindən qorxmuş və azad olunmasından sevincək halda yatağında o tərəf-bu tərəfə çevrilir və Druenin ona iş tapıb-tapmayacağı barədə düşünürdü. Bu ləyaqətli centlmen isə öz gələcəyini elə bir dəqiqliklə müəyyən etmişdi ki, burada təsadüfə heç bir yer ola bilməzdi. O getdiyi məqsədə doğru getməyə bilməzdi. O, həyat hadisələrindən o qədər də aydın baş çıxara bilmirdi ki, heç olmazsa başqa cür etmək üçün səy göstərməyə qadir olaydı. Yaxşı nahardan imtina edə bilmədiyi kimi Kerridən zövq almaqdan da imtina edə bilməzdi. Əgər o, vicdan əzabı çəkməyə qabil idisə də, bu əzabı çox ötəri olurdu.

Ertəsi gün o, Kerrinin yanına gəldi. Kerri onu öz otağında qəbul etdi. Drue yenə həmişəki kimi şən və gülər üzlü idi.

– Burnunuzu niyə sallamısınız? – deyə o soruşdu. – Hər şeydən əvvəl nahar etməyə gedək. Siz bu gün hələ bəzi paltarlar da almalısınız.

Kerri onun üzünə baxdı, qızın geniş açılmamış gözlərində ona əzab verən şübhələr əks olunurdu. O dedi:

– Mən bir iş tapmaq istəyirəm.

– Yaxşı, vaxt gələr, taparsınız, – deyə Drue cavab verdi. – İndi, bu barədə düşünmək nəyə lazım? Əvvəlcə özünüzü bir qaydaya salın, şəhərlə tanış olun. Məndən sizə heç bir pislik dəyməz.

– Mən bilirəm ki, dəyməz – deyə Kerri o qədər də səmimi olmayaraq razılaşdı.

– Siz təzə ayaqqabınızı geymisiniz? – deyə Drue qeyd etdi. – Bir göstərin görüm! Lap qiyamətdir! İndi jaketinizi geyin.

Kerri geyindi. Drue:

– Çox yaxşıdır, sizi yaman tutur, elə deyilmi? – dedi və sanki jaketin onun əynində yaxşı oturduğunu bilmək istəyirmiş kimi əlini qızın belinə toxunurdu. Sonra bir addım geri çəkildi və heyrətlə Kerriyə baxaraq dedi:

– İndi sizə təzə yubka lazımdır. Hələlik isə nahara gedək!

Kerri şlyapasını geydi.

– Bəs əlcəkləriniz? – deyə Drue ona xatırlatdı.

– Buradadır, – deyə Kerri onları tualet stolunun yeşiyindən çıxartdı.

– İndi gedək! – deyən Druenin bu sözləri Kerrinin əmələ gəlmiş şübhələrinə son qoydu. Hər dəfə bu şübhələr baş qaldıranda belə olurdu. Drue onu uzun zaman tək qalmağa qoymurdu. Kerrinin təkcə gəzməyə kifayət qədər vaxtı var idi, lakin boş vaxtının çox hissəsini Drue müxtəlif əyləncələrlə doldururdu. O, Karson və Payri mağazalarından ona qəşəng yubka və köynək aldı. Onun pulu ilə Kerri müxtəlif xırda tualet şeyləri düzəltdi. Nəhayət, Kerrinin görkəmi tamamilə dəyişdi. Güzgü Kerrinin qəlbinin dərinliyində çoxdan bəri olan inamı bir daha təsdiq etdi. O, gözəl idi, şübhəsiz gözəl idi! Bu şlyapa ona necə də yaxşı yaraşırdı! Onun gözləri qəşəng deyildimi? O, qırmızı alt dodağını dişləyərək öz əksinə baxırdı. Həyatında ilk dəfə olaraq həyəcanla öz gözəlliyinin gücünü hiss edirdi. Drue isə ona qarşı nə qədər mərhəmətli idi!

Bir dəfə axşam onlar, o vaxtlar böyük müvəffəqiyyət qazanmış “Mikado” operettasına baxmağa getdilər. Onlar əvvəlcə Kerrinin indi yaşadığı evdən nisbətən uzaqda olan Dirbori-strit küçəsindəki “Vindzor” restoranına girməyi qət etdilər. Soyuq külək əsirdi. Kerri pəncərədən qərb tərəfdə hələ də qızaran, lakin yuxarıda göyümtül polad rəngində olan səmanı görürdü, orada artıq gecə hökm sürürdü. Ucsuz-bucaqsız okeandakı boş adaya bənzəyən uzun, seyrək bulud azca qızarırdı. Küçənin o biri tərəfində çılpaq budaqları tərpənən ağaclar qıza onun dekabr günlərində öz doğma evlərinin pəncərələrində tez-tez seyr etdiyi mənzərəni xatırlatdı.

Kerri birdən balaca əllərini ovuşdurmağa başladı.

– Nə olub? – deyə Drue soruşdu.

– Ah, heç özüm də bilmirəm! – deyə Kerri cavab verdi.

Dodaqları titrədi.

Drue onun fikrini duymuş kimi nəvazişlə onun əlinə toxundu və mehribancasına dedi:

– Bəsdir! Hər şey düzələcək.

Kerri üzünü yana çevirib, jaketini geyməyə başladı.

Drue dedi:

– Mən sizə bu gün xəz salmağı məsləhət görərdim.

Onlar Vodeş küçəsi ilə gedib Adams-stritə çatdıqdan sonra qərbə tərəf döndülər. Vitrinlərdan ətrafa qızıla çalan işıq seli yayılırdı. Qövs fənərləri adamların başı üstündə fışıldayır, nəhəng kontor binalarının çox hündürdə olan pəncərələri işıq saçırdı. Arabir şiddətlənən dondurucu külək əsirdi. Bu zaman işdən qayıdan minlərlə qulluqçular bir-birinə toxunur və tələsirdilər. Nazik palto geymiş adamlar yaxalıqlarını qulaqlarına qədər qaldırır, şlyapalarını alınlarına kimi aşağı basırdılar. Gah ikibir, gah da dördbir tələsik onların yanından ötüb keçən gənc işçi qadınlar şirin-şirin söhbət edir, gülüşürdülər. Bunlar damarlarında isti qan qaynayan zəhmətkeşlər idi.

Kerri birdən kiminsə tanış nəzərlərinin ona dikildiyini gördü. Bu gözlər pis geyimli başqa işçi qadınlarla birlikdə onların yanlarından ötən bir qızın gözləri idi. Bu adamların paltarları solmuşdu və əyinlərindən torba kimi sallanırdı. Ümumi görkəmi acınacaqlı və yaraşıqsız idi.

Kerri bu gözləri və qızı dərhal tanıdı. O, ayaqqabı emalatxanasının işçilərindən biri idi. Görünür, o da Kerrini tanımışdı. Kerri onların yanından ötüb keçən zaman qız geri çevrilib onun dalınca baxdı. Kerriyə elə gəldi ki, guya nəhəng bir dalğa onların arasından keçdi və hərəsini bir tərəfə atdı. Köhnə paltar, ağır əmək, maşınlar yenə onun yadına düşdü. Onun bütün vücudu birdən titrədi.

Kerri qarşıdan gələn bir adamla toqquşana qədər Drue heç bir şey hiss etməmişdi.

– Görünür, siz fikirlisiniz! – deyə Drue dilləndi.

Onlar nahar edib teatra getdilər. Tamaşa Kerrinin çox xoşuna gəldi. Zəngin boyalar, artistlərin oyunu ona dərin təsir bağışladı. Xəyalı onu qüdrətli adamların hakimiyyət uğrunda mübarizə etdikləri naməlum ölkələrə aparırdı.

Tamaşa qurtardıqdan və Drue ilə küçəyə çıxdıqdan sonra qız ekipajlardan və gözəl geyinmiş camaatdan gözünü çəkə bilmirdi. Bundan əvvəl Drue:

– Bir dəqiqə dayanaq, – deyə onu təmtəraqla vestibüldə saxladı.

Qadınlar və centlmenlər burada gur izdihamla hərəkət edir, qadın paltarları xışıldayır, qurcuva şərf örtülmüş qadın başları bir-birini salamlayır, yarıaçılmış dodaqlar arasında ağappaq dişlər parıldayırdı.

– Altmış yeddi! – deyə qapıçı ucadan ekipajı nömrəsilə çağırdı və onun səsi teatrın qübbəsi altında cingildədi. – Altmış yeddi!

Kerri:

– Nə gözəldir! – dedi.

– Çox gözəldir! – deyə Drue təsdiq etdi.

Bu bəzəkli, şən izdihamın görünüşü ona Kerridən az təsir etməmişdi. O, Kerrinin əlini yavaşca sıxdı. Bir anlığa Kerri başını qaldırıb ona baxdı, onun baxışında bir parıltı var idi. Kerri gülümsünür və onun inci kimi düzülmüş dişləri par-par parıldayırdı.

Onlar irəliyə doğru hərəkət etdikləri zaman Drue Kerriyə doğru əyilərək onun qulağına pıçıldadı:

– Siz nə qədər gözəlsiniz!

Bu zaman onlar ekipajın qapısını geniş açıb iki qadının oturmasına kömək edən qapıçıya yanaşmışdılar.

Drue gülərək dedi:

– Məndən ayrılmayın, bizim də özümüzün ekipajımız olacaqdır.

Bu həyat burulğanının onda əmələ gətirdiyi baş gicəllənmədən Kerri ehtimal ki, onun dediklərini eşitmədi.

Onlar teatrdan sonra qəlyanaltı etmək üçün restorana girdilər. Kerri birdən gecədən xeyli keçdiyini xatırlayıb bir anlığa fikrə getdi, lakin indi o, heç bir ev qayda-qanununa tabe deyildi, hərgah onda bəzi adətlər əmələ gəlmiş olsaydı, indi onlar özlərini büruzə verərdi. Adət qəribə şeydir! Yalnız adət dinsiz adamı səhər tezdən yataqdan qalxmağa, özünün heç də inanmadığı duaları oxumağa məcbur edə bilər. Adət qurbanları hər gün etməyə adət etdiklərini etməyəndə qəribə narahatlıq duyurlar, sanki bir səs onları səhvlərini düzəltməyə tələsdirir. Əgər bu səhv çox ciddidirsə, tezliklə adətin qüvvəsi müti qurbanı lazım olanı etməyə və sonra “nəhayət mən öz borcumu yerinə yetirdim” deməyə məcbur edir. Əslində isə o yalnız min dəfələrlə etdiyini təkrar edir.

Əgər Kerrinin ailəsində yüksək əxlaq prinsipləri kök salmış olsaydı, o, indikindən daha çox vicdan əzabı çəkərdi. Şam yeməyi ruh yüksəkliyi ilə keçirdi. Yeni təəssüratın, ləzzətli yeməklərin, onun hələ adət etmədiyi restoran şəraitinin, Druenin gözlərindən süzülən ehtirasın təsiri altında özünü dəqiqənin hökmünə vermiş Kerri iradəsiz olaraq müsahibinin hər bir sözünü diqqətlə dinləyirdi. O, yenidən böyük şəhərin hipnozunun qurbanı oldu.

Nəhayət, Drue dedi:

– Deyəsən, bizim getmək vaxtımız çatmışdır.

Onların qabağındakı qablar çoxdan boşalmışdı, gözləri tez-tez bir-birinə sataşırdı. Kerri Druenin baxışlarından saçılan qüvvəni hiss etməyə bilməzdi. Bəzən o, Kerriyə bir şeyi izah edərkən sözlərinə qüvvət verirmiş kimi onun əlinə toxunurdu. İndi də getmək vaxtımdır dedikdə onun barmaqlarına toxundu.

Onlar qalxıb küçəyə çıxdılar. Şəhərin ticarət hissəsi boşalmışdı, yolda onlar hərdənbir fit çala-çala keçən adamlara, gecə konkası vaqonuna, yaxud hələ də açıq olan gur işıqlı restoranlara rast gəlirdilər. Onlar Vobeş avenü ilə gedirdilər. Drue Çikaqo haqqında bildiklərinin qalanını yağdırmaqda davam edirdi. O, Kerrinin qoluna girmişdi və onun dirsəyini özünə tərəf bərk sıxırdı. O, məzəli bir söz dedikdə Kerriyə nəzər salır və bu zaman onların gözləri bir-birinə sataşırdı.

Nəhayət, onlar Kerrinin yaşadığı evə çatdılar. Kerri evin baş qapısının birinci pilləkəninə qalxdı, bu zaman Kerrinin başı Druenin başı ilə bərabərləşdi. Drue qızın əlini əlinə aldı, diqqətlə onun gözünə baxaraq, əlini sığallamağa başladı. Qız isə fikri dağınıq halda ətrafa baxır və nə barədə isə düşünürdü.

Təqribən elə bu zaman Minni həyəcanlı fikirlərlə keçmiş axşamdan sonra dərin yuxuya getmişdi. O, qolu altında narahat bir vəziyyətdə uzanmışdı və gördüyü dəhşətli yuxudan əzab çəkirdi.

O, yuxuda görürdü ki, Kerri ilə harada isə köhnə kömür qazması yaxınlığındadırlar. O, üstündən yol keçən hündür torpaq təpəsini, tullantı və kömür topalarını görürdü. Onların ikisi də dayanıb qaralan şaxtaya baxırdılar. Onlar alaqaranlıqda gözdən itən nəm daş divarları görürdülər. Sürtülüb yeyilmiş ipdən aşağı düşmək üçün köhnə zənbil asılmışdı.

– Gəl aşağı düşək, – deyə Kerri təklif etdi.

– Yox, yox, lazım deyil, – deyə Minni etiraz etdi.

Kiçik bacı isə inadla:

– Gəl düşək! – deyə israr edirdi.

O, zənbili özünə tərəf çəkdi və Minninin etirazına baxmayaraq, düşməyə başladı.

– Kerri, geri qayıt! – deyə Minni bağırdı, lakin Kerri daha irəli getdi. Sanki Kerrini hara isə apardılar, Minninin səsi ona çatmırdı.

– Kerri! – deyə böyük bacı çığırırdı. – Kerri!..

Lakin onun öz səsi sanki uzaqdan gəlirdi, qəribə su artıq hər tərəfi basırdı. Minni qəlbində böyük bir ağrı ilə getdi, sanki o ən əziz bir şeyi itirmişdi. O, ömründə heç bir zaman bu qədər kədərli olmamışdı.

Minninin yorğun beynində hadisələr bir-birini əvəz edirdi. Birdən o, vəhşicəsinə bağırdı: Kerri onun gözünün qabağında qayaya dırmaşırdı, birdən o sürüşdü, əlini heç bir şeyə ilişdirə bilməyib uçuruma yuvarlandı.

– Minni! Sənə nə olub? Ayıl!

Minninin bağırmasından həyəcanlanmış Hanson arvadını silkələməyə başladı.

– Nə olub? – deyə Minni yuxulu halda soruşdu.

Hanson:

– Ayıl… – deyə təkrar etdi. – O biri yana çevril, yuxuda danışırsan!

Bir həftədən sonra Drue gözəl geyinmiş, kefi kök halda “Fitscerald və Moy” barına daxil oldu.

– Aha, Çarli! – deyə balaca kabinetinin qapısında görünən Herstvud onu salamladı.

Drue salondan keçərək yenidən öz yazı stolu arxasında oturmuş bar müdirinin yanına getdi.

– Yenə nə vaxt yola düşürsünüz? – deyə Herstvud soruşdu.

– Bu yaxında gedəcəyəm.

– Bu gəlişinizdə demək olar ki, mən sizi heç görmədim.

– Bəli, mən çox məşğul idim, – deyə Drue izah etdi.

Dostlar bir neçə dəqiqə ümumi mövzudan danışdılar. Birdən yadına dahiyanə bir fikir düşmüş kimi Drue dedi:

– Qulaq asın, mən istəyirəm sizi bir axşam buradan çəkib aparım.

– Hara belə? – deyə Herstvud təəccüblə soruşdu.

Drue gülərək:

– Aydın məsələdir ki, mənim evimə, – deyə cavab verdi.

Herstvudun dodaqlarından yüngül bir təbəssüm keçdi. O, diqqətlə Drueyə baxdı, sonra centlmenə məxsus bir əda ilə:

– Təşəkkür edirəm! Məmnuniyyətlə gələrəm, – dedi.

– Bir yaxşıca kart oynarıq.

– Mən özümlə bir şüşə şampan gətirə bilərəmmi? – deyə Herstvud soruşdu.

– İltifatınız olarsa! Gəlin, mən sizi bəzi adamlarla tanış edim.

IX FƏSİL
ŞƏRTİLİK DÜNYASINDA. QİBTƏNİN YAŞIL GÖZLƏRİ

Herstvudun şimal tərəfdə, Linkoln-parkın yaxınlığında yaşadığı ev o vaxtlar adi olan üçmərtəbəli daş bir bina idi. Birinci mərtəbə küçədən azacıq aşağı idi. İkinci mərtəbənin fasadının iyirmi beş fut eni və on fut uzunluğu olan yaşıl çəmənliyə çıxan böyük pəncərəli bir çıxıntı var idi. Evin arxa tərəfindəki həyətdə tövlə yerləşirdi ki, burada Herstvud öz atını saxlayırdı.

Evin on otağı var idi. Bunlarda Herstvud özü, onun arvadı Culiya, oğlu Corc, qızı Cessika və missis Herstvudla yola getmək çətin olduğundan tez-tez dəyişilən qulluqçu yaşayırdı.

– Corc, mən dünən Merini yola saldım.

Yemək stolu arxasında söhbət çox vaxt bu sözlərlə başlayırdı. Bu məsələni müzakirə etməkdən çoxdan təngə gəlmiş Herstvud belə hallarda:

– Yaxşı! – deyə cavab verərdi.

Ev rahatlığı qiymətli çiçəkdir və dünyada bundan daha zərif, daha incə, körpəlikdən ev rahatlığına adət etmiş insanlarda möhkəm əxlaqi qanunların meydana gəlməsi üçün daha əlverişli bir şey yoxdur. Onun gözəl təsirini özündə sınaqdan keçirməyənlər, gözəl musiqinin, xüsusən yumşaq notlarını eşidərkən bəzi adamların gözlərinin nə üçün yaşardığını başa düşməzlər. Onlar insanların ürəyində səslənən və onları bərabər çırpınmağa məcbur edən əsrarəngiz tellərdən xəbərsizdirlər.

Herstvudun evində xoş ailə şəraiti hiss olunmurdu. Onların arasında güzəştə getmək və qarşılıqlı hörmət yox idi, bunlarsız isə ailə heç bir şeydir. Otaqlar sakinlərin zövqünə uyğun olaraq gözəl döşənmişdi. Burada yumşaq xalçalar, təmtəraqlı kürsülər və divanlar, Veneranın naməlum bir heykəltəraşı tərəfindən yaradılmış mərmər heykəli, Allah bilir haradansa toplanmış çoxlu balaca, tunc heykəllər var idi. Bu şeyləri böyük mebel firmaları başqa şeylərlə bir yerdə satır və alıcıları inandırırdılar ki, onların hər birinin “yaxşı” evdə olması zəruridir.

Yemək otağındakı bufetdə qrafinlər və başqa büllur qablar parıldayırdı. Burada hər şey heç bir o yan-bu yanlığa yol verilmədən ən ciddi qaydada qoyulmuşdu: Herstvud bu işin ustası idi. O, bunu illərlə öz işində öyrənmişdi. Hər gələn yeni “Meriyə” evə girəndən sonra dərhal bufetdə olan şeylərin işlədilməsi haqqında izahat vermək Herstvuda az ləzzət verməzdi. Herstvudu heç də boşboğaz adlandırmaq olmazdı. Əksinə, onun bütün ev adamlarına qarşı olan əlaqəsində centlmenə layiq bir təmkinlik var idi. O, heç vaxt artıq söz danışmazdı və bir qədər də pedant idi. O dəyişə və düzəldə bilmədiyi şeylərə fikir verməz, qeyri-mümkün hesab etdiyi hər şeydən uzaqda durmağı üstün tutardı.

Bir zamanlar, xüsusən daha gənc olduğu və işlərdə hələ müvəffəqiyyət qazanmadığı vaxtlarda o, öz qızı Cessikanı sevərdi. Lakin indi, həyatının 17-ci ilində Cessikanın xasiyyətində xeyli qaradinməzlik və müstəqillik əmələ gəlmişdi. Bunların heç biri atalıq nəvazişini ifadə etməyə imkan vermirdi. O, orta məktəbdə oxuyurdu və həyat arzusu əsl zadəgan qadın olmaq idi. Cessika gözəl paltarları sevir və təzə-təzə şeylər tələb etməkdən yorulmurdu. O, sevgi haqqında düşünür və özünün zəngin evi olmasını arzulayırdı. O, məktəblə iri müəssisə sahibləri və yaxud onların şərikləri olan çox varlı adamların qızları ilə tanış olurdu, bu qızlar isə özlərini mühitlərinin tələb etdiyi kimi aparırdılar. Cessika ancaq belə yoldaşlarla maraqlanırdı.

İyirmi yaşlı Corc isə iri mülk satışı agentliyində yaxşı vəzifədə işləyirdi. O, özü üçün evə heç bir xərclik vermirdi, elə hesab edilirdi ki, bir vaxt torpaq almaq üçün pul yığır. Corc bacarıqlı və şöhrətpərəst bir gənc idi, onun kef çəkmək meyli hələlik qulluq tapşırıqlarını yerinə yetirməsinə o qədər də mane olmurdu. O, hara istəsə və nə vaxt istəsə gedib gəlirdi. O ancaq hərdənbir bir neçə sözlə anasına müraciət edir, yaxud atasına məzəli bir hadisə danışır, əksər hallarda isə ümumi sözlərlə kifayətlənirdi. Gənc oğlan öz arzularını heç kəsə açmırdı. Həm də evdə heç kəs onunla o qədər maraqlanmırdı.

Missis Herstvud bütün həyatı boyu cəmiyyətdə parlamaq arzusunda olan qadınlara mənsub idi, o, bu sahədə başqa birisinin ondan artıq müvəffəq olmasını hiss etdikdə doğrudanda çox kədərlənirdi.

O, həyata indi buraxılmadığı, lakin bir vaxt düşəcəyi xəyalında olduğu “seçilmiş” cəmiyyət adamlarının gözü ilə baxırdı. O, artıq bu cəmiyyətə düşə bilməyəcəyini anlamağa başlamışdı, lakin qızının bəxtinin gətirəcəyinə ümid edirdi. O düşünürdü ki, Cessikanın səbəbinə o da bu cəmiyyətdə bəlkə görkəmli bir yer tuta bildi. Bəlkə də oğlunun müvəffəqiyyəti bir zaman ona nümunəvi ana kimi öyünmək hüququ verəcəkdi. Onun əri də az-çox öz işinin öhdəsindən gəlirdi, buna görə də missiz Herstvud belə hesab edirdi ki, Herstvudun mülk işindəki bir qədər qorxulu fırıldaqları da yaxşı nəticələr verəcəkdir. Hələlik onun gəliri az olsa da pis deyildi. “Fitscerald və Moy” barının müdiri vəzifəsi etibarlı idi. Barın hər iki sahibi onunla yaxşı və tamamilə qeyri-rəsmi münasibətdə idilər.

Belə bir ailə üzvlərinin nə cür atmosfer yarada biləcəyi aydındır. Bu atmosfer iki damcı su kimi bir-birinə oxşayan minlərlə kiçik söhbətlərdən yaranırdı.

Cümə günü nahar zamanı kiçik Corc:

– Mən sabah Foxs-Leykə gedəcəyəm, – deyə xəbər verdi.

– Orada nə var? – deyə missis Herstvud soruşdu:

– Eddi Faruey yeni buxar gəmisi alıb, məni də ona baxmağa dəvət edir.

– Gəmi ona neçəyə oturub?

– İki min dollardan artıq verib. Lakin deyir ki, verdiyi pula dəyər.

– Görünür ki, qoca Faruey yaxşı qazanır, – deyə Herstvud əlavə etdi.

– Bəs necə! Cek mənə danışırdı ki, Avstraliyaya siqar göndərməyə başlamışlar. Keçən həftə isə böyük bir hissə Kapştadta göndərilmişdir.

– Bir görürsən! – deyə missis Herstvud heyrətə gəldi.

– Cəmi dörd il bundan qabaq onlar Medison-stritdə balaca bir çaxır anbarı icarə edirdilər.

– Cek deyirdi ki, onlar yazda altımərtəbəli ev tikdirəcəklər.

Cessika da:

– Bir işə bax! – sözlərini əlavə etməyi özünə borc bildi. Bu söhbət gedən axşam Herstvud evdən tez getmək fikrində idi.

O, stulu bir tərəfə çəkərək:

– Mən bu gün şəhərə getməliyəm, – dedi.

M-s Herstvud yerindən qalxmadan soruşdu:

– Biz bazar ertəsi Mak-Viger teatrına gedəcəyikmi?

Əri:

– Bəli, – deyə laqeyd bir tərzdə cavab verdi.

Ailə yeməyini davam etdirirdi. Herstvud isə palto və şlyapasını götürmək üçün yuxarı qalxdı.

Bir az sonra aşağıda qapı örtüldü. Cessika:

– Yəqin atam getdi, – dedi.

Cessikanın məktəb yenilikləri xüsusi xarakter daşıyırdı.

Bir dəfə o dedi:

– Bizimkilər litseydə tamaşa verməyə hazırlaşırlar. Mən da orada iştirak edəcəyəm.

– Eləmi? – deyə missis Herstvud təkrar etdi.

– Bilirsinizmi, onlar yenə bu Marta Qrizvolu dəvət etmişlər. O qız lovğalanır ki, guya oynamağı bacarır.

M-s Herstvud maraqla soruşdu:

– Onun ailəsi, deyəsən, bir şey deyildir, eləmi? Mən eşitmişəm ki, onların heç bir şeyi yoxdur.

– Əlbəttə yoxdur. Onlar kilsə siçanları kimi acdırlar.

Cessika onun gözəlliyinə məftun olmuş gənclərin içərisindən çox böyük diqqətlə özünə tanış seçirdi.

Bir dəfə axşam o, çox hiddətlənmiş halda anasına dedi:

– Bu Herbert Kreyni görürsənmi? Mənimlə dost olmağa çalışır.

– O kimdir, əzizim? – deyə m-s Herstvud soruşdu.

– Tam mənasilə heç kim! – deyə Cessika cavab verdi və gözəl dodaqlarını büzdü. – Tələbənin biri, özünün də bir senti belə yoxdur!

Sabun fabrikantı Blayfordun oğlunun onu bir dəfə evə müşayiət etməsi isə tamam başqa cür oldu. Bu vaxt m-s Herstvud yuxarı otaqların birində pəncərə qarşısında yüyürükdə oturub kitab oxuyurdu. Təsadüfən o, küçəyə baxdı və oğlanla qızını gördü. Qız onun yanına çıxan kimi m-s Herstvud:

– O kimdi? – deyə soruşdu.

– Blayfordun oğludur, ana!

M-s Herstvud yalnız:

– Doğrudanmı? – deyə bildi.

– O məni parka getməyə dəvət edir, – deyə pilləkənləri sürətlə çıxdığından yanaqları qızarmış Cessika əlavə etdi.

M-s Herstvud:

– Yaxşı, əzizim, get, – dedi. – Ancaq parkda çox qalma.

Gənclər küçəyə çıxarkən m-s Herstvud fövqəladə bir maraqla yenidən küçəyə baxdı. Bu doğrudan da çox xoş bir mənzərə idi.

Herstvud heç bir zaman öz ailə həyatı haqqında düşünmək zəhmətini çəkmədən uzun illər bu şəraitdə yaşadı. O daha yaxşı həyata, – hətta bu yaxşı həyat indikindən o qədər də kəskin fərqlənməsə belə – can atan adamlardan deyildi. Bəzən ailəsindəki xırda xudpəsəndlik və etinasızlıq təzahürləri onu əsəbiləşdirir, bəzən də arvadının və qızının yeni paltarlarını gördükdə həzz alır və belə hesab edirdi ki, onların gözəl geyinməsi onun nüfuzunu qaldırır. Əslində isə o idarə etdiyi bar həyatı ilə yaşayırdı, o, vaxtının çoxunu orada keçirirdi. Evə qayıtdıqda isə əməlli-başlı bir qayda görürdü. Xörəklər çox nadir hallarda müstəsna olmaqla, orta təcrübəli bir aşpazın hazırlaya biləcəyi kimi xeyli dadlı olurdu. Yemək zamanı oğlunun və qızının söhbətləri onu müəyyən dərəcədə maraqlandırırdı. Onlar həmişə nəzakətli görünürdülər. M-s Herstvud şöhrətpərəstlikdən hətta evdə də çox dəbdəbəli geyinirdi. Lakin Herstvuda görə, səliqəsiz geyinməkdənsə bu cür geyinmək yaxşı idi. Ər-arvad arasındakı məhəbbət haqqında danışmağa dəyməz, bununla belə aralarında əhəmiyyətli bir inciklik də yox idi. M-s Herstvudun heç vaxt bu və ya başqa adi bir fikri olmazdı. Bundan başqa onlar o qədər az danışırdılar ki, aralarında narazılıq törəyə də bilməzdi. Necə deyərlər, kişinin öz anlayışı, arvadın da öz anlayışı var idi. Bəzən Herstvud özü hər hansı bir zirək, hazırcavab, gənc bir qadına təsadüf edir və öz arvadı bu qadınla müqayisədə çox itirirdi. Herstvudun görkəmli ictimai mövqeyə malik olduğunu dərk etməsi və özünü ələ ala bilməsi belə görüşlərdən əmələ gəlmiş keçici narazılıq hissini boğurdu. Qulluqdakı mövqeyini təhlükə altında qoymağa dəyərmi? Axı, onun ailə narazılıqları bar sahibləri ilə münasibətinə təsir edə bilərdi. Onlar davaya dözə bilməzdilər. Belə bir yeri tutmaq üçün adam özünü ləyaqətlə aparmağı bacarmalı, hörmətli ailə və ləkələnməmiş əxlaq sahibi olmalı idi. Məhz buna görə də Herstvud hər yerdə ehtiyatla hərəkət edir və ictimai yerlərə həmişə öz arvadı, uşaqları ilə gedirdi. Onlar istirahət etmək üçün yerli kurortlara və yaxud yaxın olan Viskonsin ştatına gedir, orada bir neçə gün təkəbbürlü və darıxdırıcı həyat keçirir, getmək lazım gələn yerlərə gedir, görülməli işləri görürdülər. M-r Herstvud bilirdi ki, bunlar zəruridir.

Onun varlı tanışlarından biri layiqsiz bir iş gördükdə Herstvud başını kədərlə bulardı. Belə şeylər haqqında danışmaq belə lazım deyildi. Əgər yaxın dost hesab etdiyi adamlar arasında bu mövzuda söhbət getsəydi, o, günahkarı ürəkdən mühakimə edərdi.

– Bədbəxtlik bunda deyil ki, o, bunu etmişdir, bütün kişilər belə işlər edirlər, lakin niyə o, kifayət qədər ehtiyatlı olmayıb? Ehtiyatlılığın heç vaxt ziyanı yoxdur.

Herstvud cinayət etdiyi yerdə tutulan adama qarşı dərhal hüsn-rəğbətini itirərdi.

Bütün bu mülahizələr Herstvudu arvadına əvvəlki kimi müəyyən diqqət göstərməyə və onu hər yerə özü ilə aparmağa məcbur edirdi. Əlbəttə, belə hallarda o, tanışlarına rast gəlib onlarla yolüstü əylənməsəydi, bu onun üçün çox ağır olardı. Bəzi hallarda o, açıqca öz arvadına diqqət yetirərdi, çünki m-s Herstvud əslində hələ gözəl qadın idi və kişilər çox vaxt ona nəzər salırdılar. O, hamının dilini bilən, şöhrətpərəst, yaltaqlığa uyan bir qadın idi. Herstvud başa düşürdü ki, bu xasiyyət arvadını çox asanlıqla faciəyə sala bilər. Herstvud öz düşüncəsinə görə qadın möhkəmliyinə o qədər də inanmazdı, onun arvadı isə elə də əməli-saleh deyildi ki, onda hörmət və ehtiram doğura bilsin. Nə qədər ki, arvadı Herstvudu ehtirasla sevirdi, o, hələ ona inana bilərdi. Lakin onları bir-birinə bağlayan zəncir qırıldıqdan sonra kim bilir, nələr ola bilərdi.

Son bir-iki ilin ərzində ailənin xərci çox artmışdı. Cessika yeni bəzək-düzəklər tələb etməkdən yorulmurdu. Bir tərəfdən də qızının həyatda onu kölgədə qoymasını istəməyən m-s Herstvud öz paltarlarını tez-tez təzələyirdi. Herstvud uzun müddət bir söz demədi, lakin sonra deyinməyə başladı.

Bir dəfə səhər m-s Herstvud dedi:

– Cessikaya yeni kostyum lazımdır.

Bu zaman m-r Herstvud aynanın qabağında durub ağıl aparan jiletlərindən birini geyirdi. O:

– Mənə elə gəlir ki, o, bu yaxınlarda nə isə tikdirmişdi, – dedi.

– Tamamilə doğrudur, – deyə m-s Herstvud sakitcəsinə təsdiq etdi. – Lakin o, axşam paltarı idi.

M-r Herstvud:

– Cessika son zamanlar pal-paltara çox pul xərcləyir – dedi.

– Nə olsun ki, indi o, cəmiyyətə daha tez-tez çıxır, – deyə m-s Herstvud etidalını pozmadan cavab verdi.

Lakin o, ərinin səsində əvvəllər heç bir zaman eşitmədiyi bir ahəng sezdi.

Herstvud gəzməyə də o qədər çox getməzdi, ancaq bir yerə getmək lazım gələndə o, arvadını mütləq özü ilə aparardı. Bir dəfə şəhər təsərrüfat idarəsi üzvləri ongünlük gəzinti düzəltmək fikrinə düşdülər və Herstvuda onlarla getməyi təklif etdilər.

– Filadelfiyada bizi heç kəs tanımır. Biz orada yaxşıca kef edə bilərik, – deyə gəzinti iştirakçılarından biri Herstvuda müraciət etdi, onun sifəti qarazehinliyini və şöhrətpərəstliyini açıqca göstərirdi.

Bu sözləri dedikdən sonra o, sol gözünü azacıq hiss ediləcək dərəcədə qıydı və əla ipək silindr qoyulmuş başını azca yana əydi.

– Mütləq bizimlə gedək, Corc, – deyə o əlavə etdi.

Ertəsi gün Herstvud öz fikrini arvadına bildirdi.

– Culiya, mən bir neçə günlüyə gedirəm.

– Haraya? – deyə m-s Herstvud cəld ona baxdı.

– Filadelfiyaya… işim var.

M-s Herstvud daha nə isə gözləyirmiş kimi düz ərinin üzünə baxmaqda davam etdi.

– Bu dəfə səni özümlə apara bilməyəcəyəm – deyə m-r Herstvud əlavə etdi.

Lakin o bildirdi ki, onun hərəkəti arvadına qəribə gəlir. Herstvud getməmişdən qabaq arvadı ona bir neçə sual verdi, bu isə Herstvudu çox acıqlandırdı. O, belə bir nəticəyə gəlirdi ki, onun arvadı xoşa gəlməyən bir yükdür.

M-r Herstvud Filadelfiya səfərindən böyük həzz aldı və qayıtmaq vaxtı çatarkən buna çox-çox heyifsiləndi. O, yalan deməyi sevmirdi və uydurma izahatlar ona iyrənc görünürdü. Söhbət nəzərə alınmış ümumi çərçivədən kənara çıxmadı, lakin m-s Herstvud uzun müddət bu barədə götür-qoy elədi. O, bu incikliyin əvəzini çıxarmaq üçün çox gəzməyə, yaxşı geyinməyə, tez-tez teatrlara getməyə başladı.

Bu vəziyyəti çətin ki, xoşa gələn ailə həyatı adlandırmaq olsun. Burada həyat birdəfəlik və həmişəlik müəyyən edilmiş adi qayda və şərtlərin gücünə tabe olaraq davam edirdi. Lakin bununla yanaşı, zaman keçdikcə münasibətlər daha da rəsmiləşirdi. Tez-gec partlayış olmalı, hər şeyi havaya sovurmalı idi.

X FƏSİL
QIŞ MƏSLƏHƏTÇİ ROLUNDA. TALEYİN ELÇİSİ

Cəmiyyət içərisində qadına və onun vəzifələrinə olan münasibət nöqteyi-nəzərindən Kerrinin əhval-ruhiyyəsi qismən izaha layiqdir. Cəmiyyətdə bütün hərəkətlər üçün müəyyən edilmiş bir ölçü vardır. Bütün kişilər namuslu, qadınlar isə əməli-saleh olmalıdırlar. Buna görə də ey cinayətkar qadın, sən çərçivədən kənara çıxmağa necə cəsarət etdin?

Spenserin və bizim müasir naturalist filosofların geniş şərhinə baxmayaraq, biz hələ də əxlaq məsələsində tam uşaq anlayışı səviyyəsindəyik. Bu, inkişaf qanunlarına sadəcə tabe olmaqdan bir qədər artıq deməkdir. Bu, həm də yalnız yer üzündə hökm sürən qanunlara sadəcə tabe olmaqdan bir az genişdir.

Məsələn, deyin görək, ürək nə üçün titrəyir? İzah edin görək, nə üçün bəzən birisinin iniltisi bütün dünyaya yayılır? Tapın görək nə üçün yağış və işığın nazik əlkimyəvi təsiri altında qızılgül al məşəl kimi açılır? Əxlaqın ilk əsasları da bütün bu faktların mahiyyətində gizlənir.

“Uf, mənim qalibiyyətim nə qədər də şirindir!” – deyə Drue düşünürdü.

Ürəyinə dammış qara fikirlərin pəncəsində çapalayan Kerri isə:

Əslində baxanda mən nə itirmişəm ki? – deyə düşünürdü.

Budur, qarşımızda dünya kimi köhnə bir problem durmuşdur. Biz də ciddiyyətlə, maraq və heyrətlə əxlaqın əsl prinsiplərini müəyyən etməyə cəhd edir, xeyir nədir sualına həqiqi cavab tapmağa çalışırıq.

Cəmiyyətin bəzi təbəqələrinin nöqteyi-nəzərincə Kerrinin işi indi pis deyildi. Acından ölənlərin, şiddətli soyuq küləklərdən əzab çəkənlərin, yağış altında islananların nöqteyi-nəzərincə Kerri indi sakit bir limanda daldalanmışdı. Drue onun üçün Qərb tərəfdə, Oqden-skver küçəsində, düz Yunion-parkın qarşısında mebelli üç otaqdan ibarət bir mənzil tutmuşdur. Çikaqoda indi gözəlliyinin tayı-bərabəri olmayan bu meydan hələ də o zaman başdan-başa yaşıllığa qərq olmuşdu, burada basırıq məhəllələrdən daha asan nəfəs almaq olurdu. Pəncərədən gözəl mənzərə görünürdü, balaca gölməçənin olduğu geniş park çəmənliyinə açılırdı. Qış küləyinin təzyiqi altında yırğalanan ağacların çılpaq budaqları üzərində konqreqasionalistlər kilsəsinin sivri mili yüksəlirdi. Uzaqlarda isə başqa kilsələrin zəng qüllələri görünürdü.

Otaqlar yaxşı döşənmişdi. Qonaq otağının döşəməsinə tünd qırmızı və sarı rəngdə bahalı xalça salınmışdı, onun üzərində çox iri çiçəklər qoyulmuş gül səbətləri təsvir edilmişdi. İki pəncərə arasında trümo parıldayırdı. Bir küncdə enli yumşaq məxmər divan qoyulmuşdu, ətrafda bir neçə yelləncək var idi. İki-üç şəkil, balaca xalçalar, bəzi xırda bəzək-düzək şeyləri bu otağın bəzəyini tamamlayırdı.

Yataq otağına Druenin Kerriyə bağışladığı sandıq qoyulmuşdu. Divar içərisində qayırılmış paltar şkafında nə isə gözəl paltarlar asılmışdı. Onlar Kerriyə çox yaraşırdı və o qədər çox idi ki, Kerrinin ömründə heç vaxt bu qədər paltarı olmamışdı. Üçüncü otaqdan mətbəx kimi istifadə etmək olardı, çünki Drue oraya, özünün sevdiyi yüngül xörəkləri və qəlyanaltı hazırlamaq üçün kiçik bir qaz plitəsi qoymuşdu. Nəhayət, mənzildə hamam da var idi. Bütün otaqlar ürəkaçan idi, onlar qazla işıqlandırılmışdır. Mərkəzi qızdırılma sistemindən başqa burada otağa xeyli yaraşıq verən balaca buxarı da vardı. Kerrinin çalışqanlığı, səliqəyə olan təbii meyili sayəsində ev çox gözəl bir görkəm almışdı. Kerri burada əvvəllər hər addımda onun qarşısına çıxan çətinlikləri hiss etmədən yaşayırdı, lakin bunun əvəzinə o, yeni əxlaqi çətinliklərə məruz qalmışdı. Qızın onu əhatə edən aləmlə münasibəti o qədər dəyişmişdi ki, özü də sanki başqa bir adam olmuşdu. O, güzgüyə baxır və orada əvvəlkindən daha gözəl olan başqa bir Kerri görürdü. O, öz qəlbinə (özünün və özgələrinin təsəvvürlərindən yaranmış güzgüyə) baxır və orada əvvəlkindən pis olan bir Kerri görürdü. Həqiqi Kerri isə bu iki obraz arasında tərəddüd edir, bunların hansının doğru olduğunu bilmirdi.

– Sən nə qədər gözəlsən! – deyə Drue dəfələrlə ona deyirdi. Kerri bu sözlərdən hədsiz dərəcədə razı qalaraq, gözlərini geniş açıb onun üzünə baxırdı.

– Yəqin ki, bunu sən özün də bilirsən, – deyə Drue davam edirdi.

Kerri adətən:

– Yox, mən heç bir şey bilmirəm! – deyə cavab verirdi.

Kerri onun belə fikirdə olmasından sevinir, inanmaq istəməsə də inanır və onun təriflərindən sərməst olurdu.

Lakin öz xeyri üçün ona yaltaqlıq edən Drue Kerrinin vicdanı ola bilməzdi.

Kerri öz ürəyində tamamilə başqa bir səs eşidirdi. Kerri bu səslə mübahisə edir, onun qarşısında özünə bəraət qazandırır, onu öz tərəfinə çəkmək istəyirdi. Onun vicdanı nəticə etibarilə günahsız və ağıllı məsləhətçi deyildi. Bu, dünya haqqında, əvvəllər təsadüf etdiyi adamlar haqqında, əmələ gəlmiş adətlər və şərait haqqında bir yığın qarma-qarışıq təsəvvürə malik adi bir adamın vicdanı idi.

Eh, uğursuz! – deyə bir səs ona pıçıldayırdı.

Nə üçün? – deyə Kerri soruşurdu.

O səs cavabında deyirdi:

“Ətrafdakı adamlara bax. Namuslu adamlara bax. Sənə etdiklərini onlara təklif etsəydilər, onlar nə qədər qəzəblə üzlərini çevirib gedərdilər. Namuslu qızlara bax! Onlar sənin bu qədər zəif olduğunu bilsə idilər, hamısı sənə nifrət edərdilər. Sən heç müqavimət də göstərmədin və dərhal özünü məğlub hesab etdin”.

Kerri evdə tək qalıb pəncərənin yanında oturaraq küçəyə baxdığı saatlarda bu səs daha aydın eşidilirdi. Bu səs çox tez-tez deyil, yalnız Drue evdə olmayanda, Kerrinin həyatının xoş cəhəti bir o qədər də açıq nəzərə çarpmayan zamanlar özünü xatırladırdı.

Əvvəllər bu səs tamam inandırıcı olmasa da, olduqca kəskin səslənirdi. Kerrinin cavabı həmişə hazır idi. Qabaqda qış gəlirdi, o tamamilə tək idi, onun ürəyi arzularla dolu idi. O, küləyin vıyıltısından qorxurdu. Kerrinin əvəzinə ehtiyacın səsi cavab verirdi…

Aydın yay günləri bir azacıq uzaqlaşan kimi şəhər tutqun boz plaşa bürünür və bütün qışı bu paltarda keçirirdi… Nəhayətsiz sıralarla düzülmüş binalar boz görünür, göyün üzü və küçələr qurğuşun rənginə çalır, çılpaq ağaclar, soyuq küləyin qaldırdığı toz, havada uçan kağız parçaları – bütün bunlar kədərli və tutqun mənzərəni daha da ağırlaşdırırdı. Meydanda və yol ayrıclarında əsən soyuq külək adamı ağır düşüncələrə sövq edirdi. Bu dəyişikliyi yalnız xüsusi həssas qəlbə malik olan şairlər, rəssamlar deyil, bütün insanlar, hətta heyvanlar belə hiss edirlər. Adi adamlar şairlər kimi söz qabiliyyətinə malik olmasalar da, bunu onlardan pis hiss etmirlər. Teleqraf telləri üzərinə qonmuş qarğalar da, ev qapılarında gizlənmiş pişiklər də, yükünü böyük çətinliklə çəkib aparan araba atı da – bunların hamısı qışın dondurucu nəfəsilə tanışdırlar. Qış hər cür: canlı və cansız həyatın ürəyinə zərbə endirir. Əgər süni şadlıq işıqları, həyatın şiddətli arzu və əyləncələrindən doğan vurnuxma, alverçilərin mağazaların xaricində və daxilində düzəltdikləri dəbdəbəli vitrinlər, küçələri doldurmuş geniş məlumatlı parlaq reklamlar, orada-burada vurnuxan piyadalar olmasaydı, biz qışın soyuq əlinin ürəyimiz üzərinə necə ağır yatdığını, sıxıcı, uzun günləri, günəşin kifayət qədər isti və işıq vermədiyini tez hiss edərdik. Bütün bu hadisələrdən nə dərəcədə asılı olduğumuzu biz özümüz başa düşmürük. Əslində biz istidən törəmiş və onsuz tələf olan həşəratıq.

Bu cansıxıcı, boz günlərdə əsrarəngiz səs Kerrinin qulağında səslənirdisə də, getdikcə daha zəif eşidilirdi.

Kerri öz ruhi iztirablarına bütünlüklə qapılmamışdı. Onu heç vaxt qaraqabaq adam adlandırmaq olmazdı. Bundan əlavə, onda kifayət qədər inad da yox idi ki, o ağlı ilə həqiqəti dərk etsin. Bir məsələ ətrafında yaranmış dolaşıqlıqdan çıxış yolu tapmadıqda o, bu məsələni başından tamamilə çıxarırdı.

Drue isə özü kimi adamlara görə özünü qüsursuz aparırdı. O, Kerrini hər cür əyləndirir, ona çox pul xərcləyir, iş barəsində səfərə çıxanda onu özü ilə bərabər aparırdı. Bəzən də elə hallar olurdu ki, o, yaxın şəhərlərdə fırlanana qədər Kerri iki-üç günlüyə tək qalırdı, lakin ümumiyyətlə, Kerri onunla birlikdə xeyli vaxt keçirirdi.

Onlar yeni evə köçəndən bir az sonra bir dəfə səhər o, Kerriyə dedi:

– Kerri, mən dostum Herstvudu bu axşamı bizimlə keçirməyə dəvət etmişəm.

– O kimdir? – deyə Kerri diqqətini topladı.

– Ah, o, çox yaxşı adamdır. “Fitscerald və Moy” barının müdiridir.

– O nədir?

– Çox gözəl bardır. Şəhərdəki ən yaxşı barlardan biridir.

Kerri bir qədər tutuldu. Onu bir şey düşündürürdü: görəsən Drue onun haqqında dostuna nə demişdir və o, özünü bu adamın yanında necə aparmalıdır?

Drue onun fikrini oxuyurmuş kimi:

– Sən narahat olma, – dedi – o heç nə bilmir. Sən indi missis Druesən.

Onun sözləri Kerriyə tamam yersiz göründü. Ona aydın oldu ki, Drue həssaslıqdan məhrumdur.

Kerri onun çoxlu vədlərini xatırlayaraq:

– Bəs nə üçün biz evlənmirik? – deyə soruşdu.

– Səbir elə, evlənərik, – deyə Drue cavab verdi. – Mənə imkan ver, bu balaca işimi qurtarım.

Drue mövcud olmayan bir mirası nəzərdə tuturdu. Guya bu iş çox çalışmaq tələb edirdi, iş o qədər çox diqqət tələb edirdi ki, onun istədiyi kimi hərəkət etməsinə mane olurdu.

–Yanvarda Denverdən qayıdan kimi evlənərik.

Kerri onun vicdanına təsəlli verən, vəziyyətdən tam əlverişli çıxış yolu açan bu sözlərə qismən ümid bağlayırdı. Hələ hər şey düzələ bilərdi. Onun hərəkəti bəraət qazanacaqdı.

Kerri Drueni ürəkdən sevmirdi. Kerri ondan çox ağıllı idi və dumanlı surətdə olsa da anlayırdı ki, Druenin çatışmayan cəhətləri çoxdur. Əgər bu vəziyyət olmasaydı, Kerri ona laqeyd baxa bilməsə idi, Druenin necə adam olduğunu başa düşməsəydi, onun vəziyyəti daha pis olardı. Əgər Kerri onu sevsəydi, onun məhəbbətini qazana bilməyəcəyi, onda Kerriyə qarşı məhəbbətin sönüb gedə biləcəyi, onu atacağı və hər cür ümiddən məhrum olacağı qorxusundan o özünü ən bədbəxt adam hiss edərdi. Hazırkı vəziyyətdə isə Kerri əvvəldə öz gələcək taleyindən bir qədər narahat olduğu üçün Druenin tamamilə ələ almağa cəhd etdi, lakin sonra sakitcə gözləməyə başladı. Kerri Drue haqqında olan fikirlərinin doğruluğuna inanmır və özünün nə istədiyini bilmirdi.

Herstvud gəldiyi zaman Kerri öz qarşısında Druedən min qat ağıllı bir adam gördü. O, qadınlara xüsusi bir hörmətlə yanaşırdı ki, onlar da bunu çox qiymətləndirirdilər. O nə həddən artıq məcburiyyət, nə də həddən artıq cəsarət göstərirdi. Onun cazibəsi həddindən çox hörmətcil olmasında idi. O, barda görüşdüyü varlı adamların hüsn-rəğbətini qazanmaq üçün yaxşı məktəb keçmişdi, ona lazım olan və xoşladığı adama yaxşı təsir bağışlamaq üçün özünü çox nəzakətlə aparırdı. O, gözəl qadınlardan incə, zərif hissə malik olanlarını daha çox xoşlayırdı. Herstvud mülayim, sakit və inamlı görünürdü. Adama elə gəlirdi ki, onun yeganə arzusu qadının istədiyi kimi davranmaq, onun xoşuna gələn bir şey etməkdən ibarət idi.

Lazım olanda Drue də özünü belə aparırdı. Lakin Herstvudda olan zərifliyə malik olmaq üçün o özü haqqında olduqca yüksək fikirdə idi. Drue həddən artıq şən və qaynar idi, özünə həddindən artıq inanırdı. Onun məhəbbət sahəsində o qədər mahir olmayan qadınlar arasında müvəffəqiyyəti vardı. Ax-çox təcrübəli olan, təbii zərifliyə malik qadınlara rast gəldiyi zaman o, həmişə məğlubiyyətə uğrayırdı.

Drue Kerridə bir çox incəliklər görür, lakin onun sevgi sənətində azacıq da olsa təcrübəsi olmadığını hiss edirdi. Onun bəxti gətirmişdi: necə deyərlər, təsadüf Kerrini özü onun yanına gətirmişdi. Bir neçə il sonra, Kerri həyatı bir az öyrəndikdə, heç olmazsa azacıq müvəffəqiyyət əldə etdikdən sonra Drue heç vaxt ona yaxın da gələ bilməzdi.

Herstvud onlara gələndən sonra:

– Drue, sizə royal almaq lazımdır, – dedi və gülümsünərək Kerriyə baxdı. – O zaman sizin arvadınız çala bilərdi.

Bu fikir Druenin heç ağlına gəlməmişdi.

– Siz doğru deyirsiniz, – deyə Drue razılaşdı.

Kerri isə:

– Ancaq mən çala bilmirəm, – sözlərini deməyə cəsarət etdi.

– Bu o qədər də çətin deyil. Bir neçə həftədə öyrənərsiniz.

Herstvud axşam özünü çox xoşsöhbət bir müsahib kimi göstərdi.

Əynindəki kostyum lap təzə və zərif idi. Pencəyinin yaxası ütülənmişdi. Gözəl Şotlandiya parçasından tikilmiş jiletində iki sıra girdə sədəf düymələr parıldayırdı. Müxtəlif rəngə çalan qalstuku gözə çarpmasa da, eyni zamanda diqqətsiz qalmırdı. Ümumiyyətlə, Herstvudda olan bütün şeylər Druedə olduğu kimi kəskin nəzərə çarpmırsa da, Kerri dərhal materialın rəngini və keyfiyyətini qiymətləndirə bildi. Herstvudun yumşaq qara şevrodan olan ayaqqabıları parıldayana qədər təmizlənmişdi, lakin işıldamırdı. Druenin lak ayaqqabı geyməsinə baxmayaraq, Kerri hiss etdi ki, yumşaq dəri zərif kostyuma daha yaxşı yaraşır. Kerri demək olar ki, bu xırda şeylərin hamısını tamamilə qeyri-şüuru olaraq görürdü. Ümumiyyətlə, bu təbii idi, çünki o, Druenin xarici görünüşünə artıq alışmışdı.

Söhbətdən sonra Herstvud:

– Bir az kart oynayaqmı? – deyə təklif etdi.

O, Kerrinin keçmişi haqqında bir şey bildiyini büruzə verə biləcək hər şeydən diplomatik surətdə çəkinirdi. O, ümumiyyətlə şəxsiyyətə toxunmadan ümumi mövzuda danışırdı. Bunun üçün də Kerri özünü tamamilə sərbəst hiss edirdi. O, öz nəzakəti və ədəbli zarafatları ilə Kerrini çox məşğul etdi. Həm də o, özünü elə göstərirdi ki, guya Kerrinin bütün dedikləri onu çox maraqlandırır.

Kerri dedi:

– Axı mən oyunun qaydalarını bilmirəm.

– Çarli, siz öz vəzifələrinizi yerinə yetirmirsiniz, – deyə Herstvud zarafatla Drueyə müraciət etdi. – Eybi yoxdur, biz sizi öyrədərik, – deyə əlavə etdi.

Herstvud özünəməxsus nəzakətlə Drueyə onun seçdiyi qızdan heyrətləndiyini anlatdı. Onun bütün hərəkətləri bu evə gəlməkdən həzz aldığını göstərirdi. Drue hiss etdi ki, onlar Herstvudla nədənsə yaxınlaşmışlar. İndi o, Kerriyə daha artıq hörmət göstərməyə başladı. Herstvudun bəyənməsindən Kerri onun gözlərində yeni bir şəkil aldı. Bütün bu kələk onun nəzərində xüsusi bir şıqlıq kəsb etməyə başladı.

– Görüm sizə hansı kartlar düşmüşdür? – deyə Herstvud ehtiramla Kerrinin çiyninin üstündən onun kartlarına baxdı.

Bir neçə saniyə onun kartlarını öyrəndikdən sonra, nəhayət dedi:

– Yaxşı kartlardır. Sizinki gətirir. İndi mən sizə ərinizi necə udmağı öyrədərəm. Siz ancaq mənə qulaq asın!

– Bağışlayınız, – deyə Drue etiraz etdi. – Əgər siz mənim əleyhimə sui-qəsd hazırlamaq istəyirsinizsə, o zaman mən sizin qarşınızda dura bilməyəcəyəm. Herstvud kart oynamağın ustasıdır.

– Yox, yox, bu ancaq sizin arvadınızın xidmətidir. O, mənə də xoşbəxtlik gətirər. Nə üçün də o udmasın?

Kerri təşəkkür hissi ilə Herstvuda baxdı və Drueyə gülümsədi. Birinci yenə simasına ən adi dostluq hissini göstərən bir ifadə verdi. O, buraya axşamı xoş keçirmək üçün gəlmişdi. Kerri nə edirdisə, o bundan ləzzət alırdı. Vəssalam! Herstvud fikirli halda:

– Belə, belə, – dedi və bir yaxşı kart saxlamaqla Kerriyə yenidən artıq kart almağa imkan verdi. – Mənə elə gəlir ki, təzə başlayan adama nisbətən pis oynamırsınız, – deyə əlavə etdi.

Kerri həmişə udduğunu görüb sevinclə qəhqəhə çəkirdi. Sanki Herstvudun köməyi onu məğlubedilməz etmişdi.

O isə hərdənbir Kerriyə baxırdı. Bu zaman onun gözlərində yumşaq bir işıq alovlanırdı. Bu gözlərdə səmimi və əsl yoldaşlıq münasibətindən başqa heç bir şey yox idi. O, gözlərinin hiyləgər parıltısını dərinlərdə gizlədirdi. Onun baxışlarında məsum heyrətdən başqa bir şey görünmürdü. Kerri ancaq onun cəmiyyətinin Herstvuda böyük ləzzət verdiyini güman edə bilərdi. O, hiss edirdi ki, Herstvud onun haqqında yaxşı fikirdədir.

Herstvud:

– Belə bir oyunu mukafatsız qoymaq ədalətsizlikdir, – dedi və bu sözlərlə o, əlini jiletinin xırda pullar olan balaca cibinə atıb əlavə etdi:

– Gəlin on sentdən oynayaq.

– Yaxşı, – deyə Drue razılıq verdi və əlini cibinə saldı. Lakin Herstvud onu qabaqladı. Onun əlində bir yığın təzə on sentlik var idi.

– Buyurun, – deyə o, oynayanların hər birinə bir qədər pul verdi.

Kerri təbəssümlə:

– İndi qumar başlanacaq! – dedi, – bu heç yaxşı deyil.

– Yox, burada heç bir pis şey yoxdur, – deyə Drue etiraz etdi. – Bu sadəcə əyləncədir. Əgər sən heç vaxt böyük məbləğə oynamasan, bir baş cənnətə gedərsən.

Herstvud Kerriyə müraciət edərək nəvazişlə:

– Pulların necə olacağını bilmədən öyüd verməyə dəyməz, – dedi.

Drue gülümsədi.

Herstvud davam etdi:

– Əgər pullar sizin ərinizə çatsa, o, sizə oyunun pis, yaxud yaxşı olduğunu söylər.

Drue ucadan qəhqəhə çəkdi.

Herstvudun səsi çox cazibəli idi. Onun hazırcavablığı isə o qədər sadə idi ki, Kerri gülməkdən özünü saxlaya bilmirdi.

– Siz nə vaxt yola düşürsunüz? – deyə Herstvud dostundan soruşdu.

– Çərşənbə günü, – deyə Drue cavab verdi.

Herstvud Kerriyə baxaraq dedi:

– Yəqin ki, ərinizin həmişə səyahətdə olması sizə ağır tamam olur.

Drue:

– Bu dəfə biz bir yerdə səfərə gedəcəyik, – dedi.

Herstvud dedi:

– Səfərə qədər mütləq siz mənimlə teatra getməlisiniz.

– Çox yaxşı, – deyə Drue razılaşdı. – Sən necə bilirsən, Kerri?

– Mən məmnuniyyətlə gedərəm.

Herstvud Kerrinin udması üçün əlindən gələn hər şeyi etdi. O, Kerrinin müvəffəqiyyətilə şadlanır, onun udduğunu hesablayırdı, nəhayət pulları toplayıb onun ovcuna qoyurdu.

Oyun qurtarandan sonra Kerri süfrəni hazırladı. Herstvudun gətirdiyi şərabla yüngül bir qəlyanaltı gətirdi. Herstvud çox oturmadı.

– Yadınızda saxlayın ki, – deyə o, əvvəl Kerriyə müraciət etdi, sonra nəzərlərini Drueyə çevirdi, – səkkizin yarısı üçün hazır olmalısınız. Mən sizi aparmaq üçün gələcəyəm.

Drue və Kerri qonağı küçə qapısına qədər ötürdülər. Küçədə onu gözləyən kebin qırmızı fənəri xəfif işıq verirdi.

– Qulaq asın, siz gedən zaman arvadınız tək qaldıqda, – deyə Herstvud yaxşı dairələrdən olan adamlara məxsus bir ahənglə Drueyə müraciət etdi, – darıxmaması üçün onu əyləndirməyə mənə icazə verin.

Onun hörmətindən çox xoşhal olmuş Drue:

– Əlbəttə, əlbəttə, – dedi.

– Siz çox mərhəmətlisiniz! – deyə Kerri öz tərəfindən əlavə etdi.

– Heç vaxt. Sizin əriniz mənim yerimə olsaydı şübhəsiz o da bu cür edərdi.

O gülümsəyərək pilləkənləri düşməyə başladı.

Qonaq Kerriyə çox güclü bir təsir bağışlamışdı. O, heç vaxt bu qədər sevimli adama rast gəlməmişdi.

Drueyə gəldikdə o, çox razı idi.

Onlar öz səliqəli qonaq otaqlarına girdikləri vaxt Drue dedi:

– Çox sevimli adamdır. Bundan əlavə yaxşı da dostdur.

– Görünür, – deyə Kerri razılaşdı.

XI FƏSİL
ALDADICI SƏS. HİSSİN MÜHAFİZƏSİ ALTINDA

Kerri həyat ilə, daha doğrusu onun xarici formaları ilə sürətlə tanış olurdu. Hər nə görürdüsə özünə dərhal belə bir sual verirdi: “Bu şey ona yaraşarmı?” Məlumdur ki, bu tərzdə düşünmək nə müdriklik, nə də hissin incəliyi ilə izah olunur. Lakin Kerri üçün gözəl paltar həmişə olduqca inandırıcı idi, – belə paltar riyakar kimi yumşaqlıqla və yaltaqcasına öz xeyrinə danışırdı. Gözəl paltara malik olmaq arzusu hər hansı bir paltarın yalvarışını məmnuniyyətlə dinləməyə Kerrini məcbur edirdi. Cansız deyilən şeyin səsi! Qiymətli daşların gözəl danışdığını bizim dilimizə çevirməyi kim bacara bilər?

Onun Partricdən aldığı qurjuva yaxalıq ona: “Mənim əzizim, – deyirdi, – gör mən sənə necə yaraşıram! Heç bir vəchlə sən məni rədd etmə!”

Yeni çəkmələrin yumşaq dərisi deyirdi: “Ah, nə gözəl ayaqlardır. Mən onları necə qəşəng bürüyürəm. Mən bu ayaqlarda olmasam, çox heyif!”

Bu şeylər Kerrinin əlinə keçən kimi və ya bunları əyninə geyən kimi onun fikrinə gəlirdi ki, bu şeylərdən imtina etmək lazımdır… Yeni şeylərin ona nə kimi qiymətə başa gəldiyi fikri Kerriyə çox əzab verirdi. Lakin o, şübhələri bütün qüvvəsilə bir tərəfə atmağa çalışırdı, çünki bu şeylərdən əl çəkə bilmirdi.

Vicdan səsi isə nahaq yerə ona yalvarırdı: “Köhnə paltarlarını, tapdanmış başmaqlarını gey!”

Ola bilsin, Kerri özünün aclıq qarşısındakı qorxusuna qalib gəlib, köhnəyə qayıda bilərdi. Vicdanın təzyiqi altında o, əməyin əzabı, həyatın acınacaqlığı, məhrumiyyətləri haqqında təkrar səsə qulaq asa bilərdi. Lakin öz xarici görünüşünü pozmaq? Cır-cındır geymək? Yenidən acınacaqlı şəklə düşmək? Heç vaxt!

Drue Kerrinin hərəkətlərinin, mühakiməsinin doğru olduğu fikrini hər vasitə ilə möhkəmləndirir, beləliklə, hər növ cəzbedici şeylərə olan müqavimət iqtidarını zəiflədirdi. Buna müvəffəq olmaq heç də çətin deyildir. Xüsusən fikrimiz arzumuzla düz gəldiyi zaman Drue özünə məxsus mehribanlıqla Kerrinin qəşəng olduğunu yorulmadan təkrar edir və ona məftun nəzərlərlə baxırdı. Kerri isə bütün bunları bir həqiqət kimi qəbul edirdi. O, hələ naz satmaq sənətində təcrübəli deyildi, ancaq bu dərsi sürətlə mənimsəyirdi. Druedə özü kimi adamlara məxsus bir adət vardı: o, küçədə zərif və yaxşı geyinmiş qadınları nəzərdən keçirər və onlar barəsində fikir yürüdərdi. Onda gözəl geyimə qarşı əsl qadın ehtirası var idi. Bunun sayəsində o, qadınların ağıllarından olmasa da geyimlərindən yaxşı baş çıxarırdı. Drue bəzəkli qadınların nə cür yeridiklərinə, ayaqlarını nə cür qoyduqlarına, başlarını nə cür tutduqlarına, sağrılarını nə cür yırğaladıqlarına diqqətlə nəzər salardı. Qadınların yüngül elastik hərəkəti əyyaşın bir stəkan şərab fikrindən coşması kimi onu coşdurardı. O, qadınlarda özlərinin ən çox sevdikləri və qiymətləndirdikləri zərifliyi fövqəladə qiymətləndirər və sevərdi. Zəriflik mehrabı qarşısında o, qadınlarla birlikdə hərarətli etiqad sahibi kimi diz çökərdi.

Birlikdə gəzməyə çıxdıqları ilk gündə o, Kerridən soruşdu:

– Bu saat ötüb gedən qadına fikir verdinmi? Onun nə gözəl yerişi vardır!

Kerri yerişi Druenin tərifini qazanmış olan qadına diqqətlə baxdı və:

– Düzdür, sən haqlısan, – dedi.

Onun ağlına gəldi ki, ola bilsin, onun özündə məhz bu cəhət çatışmır. Onda sövq-təbii olaraq özünü belə qadınlara oxşatmaq arzusu doğdu. Şübhəsiz, o da belə yeriyə bilərdi!

Kerri ağılda olan qadınlar başqalarının onların diqqətini daim cəlb etdikləri, daim heyran qaldıqları şeyləri görəndə bundan məntiqi nəticə çıxarır və sonra onu həyata keçirirlər. Drue o qədər fərasətli deyildi ki, öz müşahidəsinin yersiz olduğunu anlasın. O, başa düşmürdü ki, Kerriyə ondan guya yaxşı olan başqa qadınlara deyil, öz-özü ilə rəqabət fikrini aşılamaq qat-qat yaxşıdır. Daha artıq yetkin və daha artıq təcrübəli olan qadınla o, belə rəftar etməzdi. Kerrini isə o, hələ uşaq hesab edirdi. Kerridən az ağıllı olan Drue təbii ki, onu incitdiyini başa düşə bilməzdi. O, Kerriyə yaralar vurmaqla onu tərbiyə etməkdə davam edirdi. Bu isə öz şagirdinə və qurbanına məftuniyyəti durmadan artan bir adam tərəfindən ağılsızlıq idi.

Kerri onun göstəriş və nəsihətlərini sözsüz dinləyirdi. O, Drueyə məhz nəyin xoş gəldiyini görür və onun zəifliyini tutqun surətdə anlayırdı. Kişi başqa qadınlardan vəcdə gəldiyini açıq-aşkar büruzə verdikdə özünü qadının gözündən salır. Qadının gözündə ancaq bir şey yüksək tərifə layiqdir: bu da qadının özüdür. Çoxlu qadınlar yanında müvəffəqiyyət qazanmaq üçün özünü ayrı-ayrılıqda hər qadına tamamilə həsr etməlisən.

Kerri öz evində də bu sahədən az məlumat almırdı. Onunla bir binada “Standart” teatrının direktoru Frenk Heyl adlı birisi öz qadını ilə yaşayırdı. M-s Heyl 35 yaşlı, incə, qara saçlı bir qadın idi. O və onun kişisi müasir Amerikada ən çox olan, heç bir şeyləri olmadığı halda güzəranları yaxşı keçən adamlar silkinə mənsub idi. M-r Heyl həftədə qırx beş dollar alırdı. Onun məlahətli arvadı yaşını gizlədir, təsərrüfatla və uşaqların tərbiyəsi ilə məşğul olmaq istəmirdi. Drue ilə Kerri kimi onlar da mebellə təchiz olunmuş üç otaq tutmuşdular. Ancaq onlar bir mərtəbə yuxarıda yaşayırdılar.

Kerri tezliklə m-s Heyl ilə tanış oldu və onunla bir yerdə şəhəri gəzməyə başladı. Bu qadın uzun müddət Kerrinin yeganə tanışı olaraq qaldı; dostunun laqqırtısı Kerri üçün dünyanı görməkdən ötrü prizma rolunu oynayırdı. M-s Heylin passiv ağlında yerləşmiş hər növ bayağılıq, pul qarşısında sitayiş, əxlaq haqqında çeynənmiş təsəvvürlər Kerriyə, əlbəttə, öz təsirini göstərdi və bir müddət onun görüşlərində dəhşətli dolaşıqlıq əmələ gətirdi.

Digər tərəfdən Kerri öz hiss və instinktlərinin yardımı ilə görüşlərində bir növ təshihlər edirdi. Onun nə isə daha yaxşı bir şeyə daim meyil etməsini inkar etmək olmazdı. Qəlbimizə yol açan təəssürat ona düzgün yol göstərirdi.

Ümumi dəhlizə çıxan otaqlarda bir gənc qız anası ilə yaşayırdı. Onlar İndiana ştatının İvensvil şəhərindən gəlmişdilər. Bu, iri dəmir yolları şirkətinin xəzinədarının ailəsi idi. Qız Çikaqoya musiqi təhsilini təkmilləşdirmək üçün gəlmişdi, anası isə qızının darıxmaması üçün onu müşayiət etmişdi.

Kerri onlarla tanış olmamışdı, lakin qız evə gəlib gedərkən onu tez-tez görürdü. Kerri onu bir neçə dəfə royal dalında görmüş və onun çalmağını dəfələrlə eşitmişdi. Qız yaxşı geyinirdi və royalda çaldığı zaman ağ barmaqlarında üzüklər parlayırdı.

Musiqinin Kerri üzərində böyük hakimiyyəti var idi. Royalın dillərinə vurarkən yaxından arfanın telləri titrədiyi kimi bəzi melodiyalar da gənc qadının əsəblərini o cür titrədirdi. Kerridə incə qavrayış qabiliyyəti vardı və bəzi akkordlar onda dumanlı fikirlər əmələ gətirir, onun məhrum olduğu bir çox şeylər haqqında onda kədər oyadırdı. Həmin bu fikirlər onu indi sahib olduğu şeylərdən möhkəm tutmağa məcbur edirdi. Pianoçu qız bir kiçik musiqi əsərini xüsusən təsirli və incə ifa edirdi. Kerri bu melodiyanı eşidərkən toran çəkilmiş, lakin qaranlıq hələ çökməmişdi. Bu zaman işsiz-gücsüz adamlar, həyatda özünə yer tutmayanlar üçün ətrafda hər şey kədərli bir görkəm alır. Adam fikrən uzaq səyahətlərə atılır və oradan puça çıxmış, sönmüş və həmişəlik uçub getmiş sevinclərin qırıqları ilə qayıdır. Kerri pəncərənin qabağında oturaraq küçəyə baxırdı. Drue hələ səhər saat onda getmişdi. O, öz boş vaxtını əvvəl gəzmək, sonra Druenin qoyub getdiyi romanı oxumaqla doldurmaq istədi. Lakin kitab ona o qədər ləzzət vermədi. Vaxtını bir təhər keçirmək üçün o, axşam paltarını geydi, sonra yenə pəncərənin önündə oturub rəngarəng və dolğun həyat axtaran adamlara müəyyən şəraitdə üz verən kədər və narahatlıqla parka baxmağa başladı. Bu cür oturub öz yeni vəziyyəti üzərində düşünərkən aşağıdan, qonaq otağından birdən-birə royalın səsi eşidildi. Bu səs onun fikirlərinə yeni rəng verərək onları qarışdırdı. Kerri qısa həyatının ən yaxşı və ən kədərli günlərini xatırlatdı. Bir anlığa onu peşmançılıq bürüdü.

Drue onu elə bu halda gördü. Onun gəlməsilə otağa sanki tamamilə başqa hava doldu. Toran artıq qatılaşmışdı, lakin Kerri işıq yandırmırdı. Buxarının odu da demək olar ki, sönmək üzrə idi.

– Haradasan, Ked? – deyə Drue onu, özünün verdiyi nəvazişli adla səslədi.

– Buradayam, – deyə Kerri cavab verdi.

Kerrinin səsində bir kədər vardı, lakin Drue bunu duymağa qabil deyildi. Onda elə həssaslıq yox idi ki, qadına nəzakətlə yanaşmaq və təsəlli vermək lazım gəldiyini öyrənsin. O, kibrit çəkib qazı yandırdı.

– Sən ağlamısan, nədir? – deyə o səsləndi.

Doğrudan da Kerrinin gözlərindən ixtiyarsız axan yaş hələ qurumamışdı.

– Nə üçün ağlayırsan? – deyə Drue təəccüb etdi. – Ağlama, Kerri!

O, öz aləmində elə zənn edirdi ki, Kerrinin kədərlənməsinə və ağlamasına səbəb onun evdə olmamasıdır. O, Kerrinin əlindən tutaraq:

– Yetər, yetər, Ked! – deyə davam etdi. – Hər şey düzələr. Musiqini eşidirsənmi? Gəl oynayaq.

Bu dəqiqələrdə o, Kerriyə göstərdi ki, onda dərdinə şərik axtarmaq əbəsdir. Onun çatmayan cəhətlərini, onların arasındakı fərqin məhz nədən ibarət olduğunu müəyyən etmək Kerri üçün çətin idi, lakin hər halda, o, Druenin çatmayan cəhətlərini və bu fərqi hiss edirdi. Drue burada ilk böyük səhvinə yol verdi.

Gənc musiqiçi qız axşamlar öz anası ilə birlikdə onların yanından keçərkən Druenin onun barəsində dəfələrlə söylədiyi təriflər Kerrini öz qiymətini bilən qadınların ədalarına xüsusi diqqət verməyə məcbur edirdi. Kerri güzgünün qabağında duraraq dəmir yol xəzinədarının qızı kimi dodaqlarını azacıq büzür, gah da zərif hərəkətlə başını arxaya atırdı, o, indi yüngül və etinasız bir hərəkətlə yubkasını yığışdırırdı – məgər Drue onun nəzərlərini gənc musiqiçinin, həmçinin çoxlu başqa qadınların bu işi nə qədər mahiranə etdiklərinə cəlb etməmişdimi? Kerri isə təbiətən hər şeyi tez qavrayandı. Şöhrətpərəstlikdən məhrum olmayan hər bir göyçək qadının tez, ya gec əldə etdiyi bütün xırda cəhətləri o da mənimsəməyə başlamışdı. Sözün qısası onun incəlik haqqındakı təsəvvürləri genişlənmiş və buna müvafiq olaraq xarici görünüşü də dəyişmişdi. Kerri zövqü xeyli inkişaf etmiş bir qadın olmuşdu.

Bütün bunlar Druedən gizli qalmırdı. O, Kerrinin saçlarındakı yeni lenti da, bir dəfə səhər saçlarını yeni tərzdə yığışdırdığını da görmüşdü.

O demişdi:

– Saçını bu cür düzəltmək sənə necə də yaraşır, Ked!

Kerri sevinirdi.

– Doğrudanmı?

Onun bu sözləri Kerrini elə o gün başqa müvəffəqiyyətlərini də yoxlamağa məcbur etdi.

Kerri yeriyərkən artıq ağır addımlar atmır və bununla yenə də xəzinədar qızının gözəl yerişini təqlid edirdi. Musiqiçi qonşusunun Kerriyə necə böyük təsiri olduğunu demək çətindir, lakin Kerri ondan çox şey öyrənmişdi. Herstvud ilk dəfə dostunun yanına gələrkən Druenin qatarda söhbət etdiyi Kerridən çox fərqli olan bir gənc qadın gördü. Onun geyimindən əvvəlki nöqsanlar çoxdan itib getmişdi. Onun hərəkətləri haqqında bunu demək olardı. O, gözəl idi, incə idi, özünə inamsızlıqdan doğmuş təbii cəsarətsizliyi onu nə qədər xoş göstərirdi. Onun iri gözlərində nə isə bir uşaq sadəlövhlüyü var idi. Başdan ayağa kimi saxta olan Herstvudu əsir edən də bu idi.

Sönüb getməkdə olanın gəncliyə və təzəliyə əbədi meyili! Herstvud bütün təravətli, xarab olmamış və təzə olan hər şeyi qiymətləndirmək qabiliyyətini mühafizə etmişdi. O, bunu indi yeni bir qüvvətlə dərk etdi. O, bu sevimli qıza baxır və ondan gəncliyin zərif dalğalarla ətrafa yayıldığını hiss edirdi. Onun kübar adamlara məxsus skeptizmi Kerrinin böyük aydın gözlərində heç bir şey, uydurmaya azacıq oxşayışı olan bir şey belə tapa bilmədi. O hətta onun yüngül şöhrətpərəstliyini duymuş olsaydı, bunu bəyənər və bu, ona nədənsə xoş görünərdi.

Öz ekipajında evinə gedərkən Herstvuda aydın oldu ki, Kerri Drueyə nisbətən daha zərifdir.

Ekipaj iki cərgə ilə qaçışan qaz fənərlərinin arası ilə hərəkət edirdi. Herstvud əlcəkli əllərini dizləri üstünə qoyaraq oturmuşdu. O hələ də qarşısında işıqlı otağı və Kerrinin simasını görürdü. O, bu zərif gənc qadının gözəlliyi haqqında düşünməkdən əl çəkmirdi.

“Ona gül göndərmək lazımdır, – deyə o qət etdi. Druenin acığına gəlməz”.

O, Kerrinin onun xoşuna gəldiyini bir dəqiqə belə özündə gizlətmirdi. Druenin birincilik hüququ haqqında isə Herstvud heç fikirləşmirdi də. Qeyri-müəyyən tutqun fikirlər hələlik onun başında havadakı yüngül hörümçək teli kimi dolaşırdı. O, güman edirdi ki, bu tellər gec-tez harada isə toplaşacaq və müəyyən bir dəqiqə dairə şəkli alacaqdır. Əlbəttə, o, bunun hara aparıb çıxaracağını bilmir və qabaqcadan görməyi bacarmırdı.

Əvvəlki kimi bütün ölkəni gəzən Drue bir neçə həftə sonra Omaxa ştatından Çikaqoya qayıtdığı zaman köhnə tanışlarından olan çox şıq geyinən bir qadınla rastlaşdı. Bu görüş onun gəlməyindən xəbəri olmayan Kerrini qəfildən gəlməklə sevindirmək üçün təcili surətdə Oqden-skverə getmək haqqındakı ilk qərarını dəyişdirməyə məcbur etdi.

Onu görə biləcəklərindən heç də narahat olmayaraq o, bu tanış qadına təklif etdi:

– Gəlin birlikdə nahar edək!

– Məmnuniyyətlə – deyə qadın razılıq verdi. Onlar ürəkdən danışmaq və keçən günləri xatırlamaq üçün yaxşı restoranların birinə girdilər. Onlar saat beşdə görüşmüşdülər, nahar isə ancaq səkkizin yarısında qurtardı.

Drue qadına məzəli bir hadisə haqqında danışır və gülməyə hazırlaşırdı ki, birdən gözləri Herstvudun nəzərlərilə qarşılaşdı. Bir neçə dostunun müşayiəti ilə restorana daxil olan Herstvud gənc kommivoyajeri Kerri ilə deyil, başqa bir qadınla gördükdə müvafiq nəticələr çıxardı.

“Ah, avara, – deyə o düşündü və ürəkdən Kerriyə yanaraq əlavə etdi: – O yazıq qızı nahaq yerə belə incidir”.

Drue Herstvudun ona baxdığını hiss edərkən onun fikirləri dəli bir sürətlə bir-birini təqib etməyə başladı. Lakin Drue Herstvudun özünü görməməzliyə vurduğu hiss etməyincə onda heç bir pis fikir oyanmamışdı. Burada birdən Drue Herstvudun nə barədə düşündüyünü anladı. O da Kerri haqqında, onunla son görüşü haqqında düşünürdü. Lənət şeytana! Bu məsələni bir növ Herstvuda izah etmək lazımdır. Məgər köhnə dost qadınla təsadüfi olaraq keçirilən saata bir elə məna vermək olarmı?

Həyatında ilk dəfə idi ki, Drueni ciddi fikir götürmüşdü. O, əxlaq məsələsində çətinliyə rast gəlmişdi və bunun nə ilə qurtaracağını görməyə qadir deyildi. Herstvud ona güləcək və onu yelbeyin adlandıracaqdı. Nə olsun ki, o özü də Herstvudla birlikdə gülər! Kerri heç nə bilməyəcəkdir. Həmçinin onunla stol arxasında oturan tanış qadın da heç bir şey bilməyəcəkdir. Lakin Drue nə qədər özünə toxtaqlıq verməyə çalışırdısa, onu bürüyən pis duyğunu rədd edə bilmirdi. O, özünü günahkar hesab etməsə də iş nə isə başqa cür idi. Drue yeməyi qurtarmağa tələsdi, tanış qadını ekipaja oturtdu və evə yollandı.

“Nədənsə o, mənə öz yeni romanı haqqında danışmayıb – deyə Herstvud fikirləşirdi. – O, elə bilir ki, mən o birisini sevdiyinə inanıram”.

Drue də öz tərəfindən:

– Lap bu yaxınlarda onu Kerri ilə tanış etdikdən sonra mənim başqasının arxasınca sürünməyim haqqında düşünməyə onun heç bir əsası yoxdur – deyə düşünürdü.

Bir neçə vaxtdan sonra Drue Herstvudun şəfəqlər saçan barına getdi, çünki adət etdiyi zövqlərdən özünü məhrum etməyə onun qüvvəsi çatmırdı. Herstvud onu zarafatla qarşıladı:

– Mən sizi gördüm ha!

Bu sözləri deyərkən Herstvud ata oğlu ilə danışırmış kimi, nəsihətamiz surətdə barmağını qaldırdı.

– Əşi, o köhnə dostumdur. Vağzaldan gələrkən yolda təsadüfi olaraq rastlaşdım! – deyə Drue izah etməyə tələsdi. – Vaxtilə o, pis deyildi.

– İndi belə bir az xoşuna gəlir, deyilmi? – deyərək Herstvud öz sözlərinə, əlbəttə, zarafatyana bir şəkil verməyə cəhd etdi.

– Yox, – deyə Drue cavab verdi. – Eləcə mən ondan heç vəchlə sürüşə bilmədim.

– Çikaqoda çoxmu qalacaqsınız? – deyə Herstvud soruşdu.

– Ancaq bir neçə gün.

Herstvud:

– Siz mütləq öz qızınızı da götürüb mənimlə bir yerdə nahar etməlisiniz, – dedi. – Mənə belə gəlir ki, siz onu qapalı saxlayırsınız. Mən Co Ceffersona loja götürərəm.

– Yox, mən heç də onu gizlətmək fikrində deyiləm, – deyə kommivoyajer cavab verdi. – Biz məmnuniyyətlə gələrik.

Herstvud son dərəcə məmnun idi. O, bir dəqiqə belə inanmaq istəmirdi ki, Drue Kerrini azacıq da olsa sevir. O, kommivoyajerə qibtə edirdi. Amma indi yaxşı geyinmiş, ona xoş gələn, şənüzlü gəncə nəzər salarkən gözlərində qısqanclıq atəşi parladı. O, kişilik cazibəsi və ağıllılıq nöqteyi-nəzərilə Drueni fikrən tənqid etməyə başladı. İndi onun nöqsanlarını görməyə başlamışdı. O, Drue haqqında yaxşı fikirdə olsa belə bir aşna kimi ona bəzi sayğısızlıqla baxırdı. Onu aldatmaq çətin deyildi. Herstvud buna əmin idi. Hər şeyin alt-üst olması üçün çərşənbə günü olan o balaca hadisəni Kerriyə xəbər vermək kifayət idi! Laqqırtı vura-vura Herstvud bu məsələ haqqında düşünməkdə davam edirdi. Drue isə dostunun şən gülüşlərindən və şad əhvalından başqa bir şey görmürdü… Herstvud kimi bir adamı anlamaq onun qüvvəsi daxilində deyildi. Herstvud ayaq üstə durub onu çalağan kimi süzdüyü halda, Drue onun dəvətini təbəssümlə qəbul etdi.

Bu dolaşıq komediyanın qəhrəmanı isə bu dəqiqə onların heç biri haqqında düşünmürdü. Kerri düşdüyü şəraitdən baş açmaq üçün öz fikir və hisslərini qaydaya salır, Drue yaxud Herstvudun xətrinə əzab çəkməyə əsla hazırlaşmırdı.

Bir dəfə axşam Kerri güzgü qarşısında durub özünə zinət verdiyi zaman Drue gəlib çıxdı. O gözlənilmədən daxil olaraq:

– Aha! – deyə zarafatla başladı. – Mən belə fikrə gəlirəm ki, sən naz satmağa başlayırsan.

– Heç vaxt, – deyə Kerri təbəssümlə cavab verdi.

– Hər halda sən çox qəşəngsən, – deyə Drue onun belini qucaqlayaraq davam etdi. – Göy paltarını gey, teatra gedək!

– Ax, heyıf! – deyə Kerri səsləndi. – Missis Heylə söz vermişdim ki, onunla sərgiyə gedim.

Kerri üzr istəyirmiş kimi danışırdı.

– Eləmi? – deyə Drue fikri dağınıq halda, sanki nəyi isə düşünərək mızıldadı. – Şəxsən məni sərgi maraqlandırmır.

– Doğrusu, bilmirəm nə edim, – deyə Kerri cavab verdi.

Kerri bir qədər pərt olmuşdu. Lakin Druenin könlü xoş olmaq üçün öz vədini pozmaq fikrində deyildi. Bu anda qapı döyüldü. Qulluqçu daxil olaraq Drueyə bağlı bir zərf verdi.

– Gətirən adam sizə deməyi xahiş etdi ki, ona cavab gözləmək əmri verilmişdir.

Drue o saat dostunun xəttini tanıyaraq:

– Herstvuddandır! – deyə səsləndi.

O zərfi açıb oxumağa başladı. Məktubda yazılmışdı: “Siz bu gün mütləq mənimlə bərabər teatra getməlisiniz. Co Cefferson oynayır, bu dəfə şərtləşdiyimiz kimi mən sizi dəvət edirəm. Rədd cavabı qəbul olunmur”.

– Sən buna nə deyirsən? – deyə heç bir başqa fikri olmadan Drue soruşdu.

Kerrinin dilindən razılıq sözü qopmağa hazır idi. Lakin o təmkinlə:

– Özün bilərsən, Çarli, – deyə cavab verdi.

Drue dedi:

– Hərgah sən m-s Heylin dəvətindən boyun qaçırmağı bacarsan, mən bizim getməyimizi lazım bilərdim.

– Bu düzələn işdir, – deyə Kerri fikirləşmədən bu məsələni həll etdi.

Drue cavab yazmaq üçün bir vərəq kağız götürdü. Kerri isə dərhal geyinməyə getdi. Onun özünə də aydın deyildi ki, o nə üçün Herstvudun dəvətini üstün tutur.

Kerri əlində hansı paltarsa geri qayıdaraq:

– Necə bilirsən, mən saçımı dünənki kimi düzəldimmi? – deyə soruşdu.

– Əlbəttə! – deyə Drue dilləndi.

Onun acığı tutmadığı üçün Kerri rahatca nəfəs aldı. O heç də elə hesab etmirdi ki, Herstvud ona xoş gəldiyi üçün onun dəvətini qəbul edir. Sadəcə olaraq onunla və Drue ilə birlikdə axşamı keçirmək bu gün ona edilən hər növ təkliflərin ən yaxşısı idi.

Kerri bu gün xüsusi diqqətlə bəzəndi və m-s Heyldən üzr istədikdən sonra onlar evdən çıxdılar.

Kerri və Drue teatrın vestibülündə görünərkən Herstvud:

– Paho! – deyə səsləndi. – Camaat bu gün nə yaman gözəlləşib!

Kerri onun həyəcanlı nəzərlərini öz üzərində hiss edərək diksindi.

Herstvud:

– Gedək! – dedi və yol göstərmək üçün qabağa düşdü.

Teatr qadın bəzəklərilə parıldayırdı. Camaatın əksəri son moda ilə geyinmişdi.

Onlar lojada oturduqdan sonra Herstvud azacıq Kerriyə tərəf əyilərək:

– Siz heç Cefforsonu görmüsünüzmü? – deyə soruşdu.

– Xeyr, heç görməmişəm – deyə Kerri cavab verdi.

– Oh, onun tayı-bərabəri yoxdur!

Herstvud öz dairəsinə mənsub adamların çeynənmiş cümlələrini təkrar etməklə aktyorların ünvanına mədhiyyələr yağdırmağa başladı. O, Drueni proqram almaq üçün göndərdi və yenidən Kerriyə Cefferson haqqında danışdı. Gənc kommivoyajer əhatəsindəki şeylərdən – lojaların zəngin bəzəyindən, dostunun şıq görkəmindən son dərəcə məmnun və heyran idi. Kerri isə gözləri təsadüfi olaraq Herstvudun gözlərinə sataşdığı dəqiqələrdə onun nəzərlərində o qədər məhəbbət görürdü ki, heç kəsdə və heç bir zaman özünə qarşı belə bir məhəbbət görməmişdi. Bu dəqiqələrdə o nə olduğunu anlaya bilmirdi, çünki bir an sonra Herstvudun nəzərlərində zahiri bir etinasızlıq, hərəkətlərində isə ancaq iltifat və nəzakət görünürdü.

Drue də söhbətdə iştirak edirdi, lakin Herstvuda nisbətən onun çox dayaz olduğu aşkara çıxırdı. Bar müdiri həm onu və həm də Kerrini əyləndirirdi. İndi Kerri aydın başa düşürdü ki, Herstvud Druedən yüksəkdir. O hiss edirdi ki, Herstvud özünü olduqca sadə tutsa da ağıllıdır. Üçüncü pərdənin axırına qədər o tamamilə bu fikrə gəldi ki, Drue ancaq xoş təbiətli bir gəncdir, başqa cəhətlərdən onda çox şey çatışmır. Drue bu təhlükəli müqayisədə hər dəqiqə onun gözlərində qiymətini itirirdi. Tamaşanın axırında Kerri:

– Mən böyük zövq aldım, – dedi.

– Mən də! – deyə Kerrinin qəlbində gedən döyüşdə öz mövqeyinə şiddətli zərbə endiyini başa düşməyən Drue onun sözünə qüvvət verdi. O, öz-özündən və qüdrətindən çox razı halda taxtda oturan və bu zaman düşməni onun ən yaxşı torpağını aldığından heç xəbəri olmayan qədim Çin imperatorunu xatırladırdı.

Herstvud:

– Siz isə kədərli bir axşamdan yaxamı qurtardınız, – dedi. – Gecəniz xeyirə qalsın!

O, Kerrinin kiçik əlini əlinə aldı və hər ikisindən sanki elektrik cərəyanı keçdi.

Konka vaqonunda Drue Kerri ilə danışmaq istərkən Kerri oturacağın arxasına söykənərək:

– Elə yorulmuşam ki, – dedi.

– Elə isə sən otur, mən papiros çəkməyə gedim.

O qalxdı, laqeyd halda oyunu olduğu vəziyyətdə buraxaraq vaqonun meydançasına çıxdı.

XII FƏSİL
MALİKANƏLƏRİN PARLAQ İŞIQLARI. ALDADANIN YALVARIŞI

Ərinin ona yaxşı məlum olan meyilləri m-s Herstvudu ehtiyatlı olmağa məcbur etməli idisə də, lakin o, ərinin əxlaq cəhətdən möhkəm olmadığı haqqında azacıq belə təsəvvürə malik deyildi. Bu qadın özündən çıxarılmış olarsa, onun nələr edə biləcəyini qabaqcadan bilmək çətin idi. Herstvud özü belə bu və ya başqa vəziyyətdə arvadının necə hərəkət edə biləcəyini qabaqcadan deyə bilməzdi. O, heç zaman arvadının özündən çıxmasını görməmişdi. M-s Herstvud özünün hiddətlənməsinə yol verən qadınlardan deyildi. Hər şeydən əvvəl adamlara çox az inanır və yaxşı bilirdi ki, heç kəs qüsursuz deyildir. Sonra o olduqca hesabını bilən adam idi. O, mənasız səs-küy salmaqla hər şeyi ən kiçik təfərrüatına qədər öyrənməkdən özünü heç bir vaxt məhrum etməzdi. O bütün qəzəbinin dərhal meydana çıxmasına heç vaxt yol verməzdi. O, öz intiqam arzusunu dəf etmək üçün nəhayət tam silahlanana qədər gözlər, fikirləşər, bütün təfərrüatı diqqətlə, hərtərəfli öyrənər, onları bir-birinin ardınca toplamağa başlardı. Eyni zamanda düşmənə yara vurmaq üçün – ciddi və ya yüngül yara, fərqi yoxdur – fürsət ələ düşərsə ləngiməzdi, həm də elə edərdi ki, intiqam obyekti bəlanın haradan gəldiyini bilməzdi.

Sözün qısası, o, soyuq və özünü sevən bir qadın idi. Onun başında heç vaxt ifadəsini tapmayan bir çox fikirlər vardı ki, m-s Herstvud bunları ötəri nəzərlərlə belə büruzə verməzdi.

Herstvud öz arvadının təbiətində çoxlu şeylər duyurdu, lakin hələ heç bir şey onun bu duyğularını təsdiq etmirdi. Onlar dinc yaşayırdılar və Herstvud hətta öz ailə həyatından qismən razı idi. O heç də öz arvadından ehtiyat etmir və bunun üçün heç bir əsas da yox idi. M-s Herstvud öz əri ilə hələ bir qədər də fəxr edirdi, çünki hələ də o, əvvəllər olduğu kimi cəmiyyətdə öz ailəsinin möhkəm olması haqqındakı fikri saxlamaq istəyirdi. Hər halda gizlində o, çox razı idi ki, ərinin əmlakının çox hissəsi onun adına yazılmışdır. O, Herstvudu bu ehtiyat tədbirini qəbul etməyə çoxdan, ailə həyatı onun üçün indikindən artıq cazibə qüvvəsinə malik olduğu vaxt razı etmişdi. M-s Herstvudun öz ailə həyatında bir zaman dəyişiklik olacağını ehtimal etməsi üçün azacıq da olsa bir səbəb yox idi. Buna baxmayaraq, bəzən hadisələri qabaqlayan kölgələr m-s Herstvudu ərinin varının əslində onun əlində olmasına sevindirirdi. Bunun üçün də heç nədən ehtiyat etmədən həmişə inad göstərməyə onun imkanı var idi. Herstvud isə özünü çox ehtiyatlı saxlayırdı, çünki arvadı ondan narazı olarsa onun necə hərəkət edəcəyini bilmirdi.

O axşam Herstvud, Kerri və Drue Mak-Viker teatrının lojasında oturduqları zaman m-r Herstvudun oğlu Çikaqoda böyük parça mallar firması sahibinin şəriki m-r Karmayklın qızı ilə parterin altıncı sırasında oturmuşdu. Herstvud adəti üzrə lojanın dərinliyində oturduğundan oğlunu görmürdü, onu isə ancaq bir balaca əyildiyi vaxt, o da yalnız birinci altı sıradan görmək olardı. Hərgah onun başqa cür etməyə əsası olmasaydı, o, teatrda həmişə belə oturardı ki, onun burada olması mümkün olduqca heç kəsin nəzərinə çarpmasın.

Səhər yeməyi zamanı gənc Herstvud atasına dedi:

– Mən dünən axşam səni gördüm.

– Sən dünən Mak-Viker teatrında idinmi? – deyə Herstvud ən laqeyd tərzdə soruşdu.

– Bəli, – deyə Corc cavab verdi.

– Kiminlə gəlmişdin?

– M-s Karmaykl ilə.

M-s Herstvud sınayıcı nəzərlə ərinə baxdı, lakin onun üzünün ifadəsindən heç bir şey başa düşmədi. Herstvud az bir vaxt üçün təsadüfən teatra girə bilərdi.

– Pyes yaxşı idimi? – deyə o soruşdu.

– Gözəl pyesdir – deyə Herstvud cavab verdi. – Ancaq çox köhnədir.

M-s Herstvud zahiri bir etinasızlıqla:

– Kiminlə getmişdin? – deyə soruşdu.

– Çarlz Drue və onun arvadı ilə. Onlar M-r Moyun dostlarıdır. Yolüstü Çikaqoda dayanmışlar.

Herstvudun xüsusi iş şəraiti olduğuna görə belə bir izahat onun arvadında heç bir şübhə oyada bilməzdi.

M-s Herstvud ərinin qulluğunun onu bəzən cəmiyyətdə arvadı ilə yox, tək olmağa məcbur etməsilə razılaşırdı. Lakin axır vaxtlarda arvadı onunla bir yerə getmək istədikdə o, işdə məşğul olduğunu bir neçə dəfə bəhanə etmişdi. Elə bir hadisə də dünən səhər olmuşdu.

M-s Herstvud sözləri ehtiyatla seçərək dedi:

– Deyəsən axı sən məşğul olacağını söyləmişdin.

– Elə məşğul idim də!.. – deyə əri səsləndi, – lakin çarəm olmadı, getməli oldum, bunun əvəzində gecə saat ikiyə qədər işlədim.

Herstvudun izahatı sonrakı hər növ sorğu-sualı müvəqqəti olaraq dayandırdı. Lakin bu söhbətdən ərlə arvadın ürəyində xoşa gəlməyən təsir qaldı. M-s Herstvud ərinə bu və ya qeyri tələbatı vermək üçün bundan pis vaxt tapa bilməzdi. Neçə il idi ki, onun əri tədricən ondan soyuyur, onunla bir yerdə olarkən darıxırdı. İndi onun üfüqündə yeni işıq parlayarkən köhnə çıraq sönmüşdü. Onun keçmişə nəzər salmağa azacıq da olsa meyli yox idi və bu keçmiş haqqında hər cür xatirat onu sıxırdı.

Lakin m-s Herstvud heç də güzəştə getmək istəmir. Nikah kontraktı çoxdan cansıxıcı bir kağıza çevrilmişdisə də, onu müqəddəs tutmağı tələb edirdi.

– Biz axşam qonaqlığa getməliyik. Mən istəyirəm ki, sən bizimlə Kinslogilə gedəsən və Filipslərlə tanış olasan. Onlar “Tremont” mehmanxanasına düşmüşlər. Biz onları əyləndirmək və onlara şəhəri göstərmək istəyirik.

Filipslərin şöhrətpərəst və avam adamlar kimi çox maraqsız olmalarına baxmayaraq, Herstvud teatr haqqındakı son hadisədən sonra bu təklifdən boyun qaçıra bilməzdi. O, ürəksiz halda razılıq verdi və evdən çox acıqlı çıxdı.

“Buna son vermək lazımdır, – deyə o qət etdi. – İşim olduğu halda qonaqlıqlarda sürünmək niyyətində deyiləm”.

Bu söhbətdən çox keçməmiş m-s Herstvud yeni bir təklif etdi. Bu dəfə söhbət teatrda gedən bir gündüz tamaşası haqqında idi.

– Əzizim, – deyə Herstvud cavab verdi. – Mənim qətiyyən boş vaxtım yoxdur. Mən çox məşğulam.

– Amma başqaları ilə teatra getməyə vaxt tapırsan! – deyə m-s Herstvud acıqlı bir ahənglə etiraz etdi.

– Heç vaxt! – deyə Herstvud hirsləndi. – Mən iş əlaqələrini poza bilmərəm. Ancaq bu qədər, vəssalam.

M-s Herstvud:

– Çox gözəl! – deyə mırtlandı və dodaqlarını bərk sıxdı.

Ər-arvad arasında qarşılıqlı narazılıq hissi artırdı.

Digər tərəfdən Herstvudun Druenin evində tanış olduğu balaca fabrik işçisinə olan marağı təqribən eyni dərəcədə artmışdı. Kerri isə öz yeni vəziyyətinə alışmış, yeni rəfiqəsinin təsiri altında xeyli dəyişmişdi.

Kerri günəş altında ən yaxşı yer tutmağa cəhd edən adamlar kimi uyğunlaşma qabiliyyətinə malik idi. Daha parlaq həyatın şəfəqləri ona təsir etməyə bilməzdi. O, çox bilik qazandığı ilə öyünə bilməzdi, lakin onda artıq arzular oyanmışdı. M-s Heyl ilə zənginlik və mövqe haqqında uzun-uzadı söhbətlər adamların varlılıq dərəcəsini təyin etməyi ona öyrətmişdi.

Yaxşı havada m-s Heyl gözəl çəmənliklərlə əhatə olunmuş, lakin ona müyəssər olmayan yaraşıqlı evlərin görünüşündən həzz alaraq ekipajda gəzməyi sevərdi. Şimal tərəfdə, indi Şimal sahil kənarı adlanan yerdə, çoxlu gözəl evlər tikilmişdi. İndi Miçiqan gölünə sədd çəkən daş və süni qranit divarlar o vaxt yox idi. Lakin hər iki tərəfindən çiçəklərlə nəzəri oxşayan yaxşı yol salınmışdı və bütün binalar gözəl və yeni idi. Bir dəfə qış qurtarıb baharın ilk gözəl günləri başlayanda, m-s Heyl ekipaj tutdu və Kerrini gəzməyə dəvət etdi. Onlar Linkoln-parkdan keçərək İvenstona yollandılar. Saat dörddə geri dönüb beşə yaxın Şimal sahil kənarına çatdılar. İlin bu fəslində günlər hələ nisbətən qısa olur. Axşam kölgələri böyük şəhəri bürüyərək artıq sıxlaşmaqda idi. Fənərlərin yayğın və şəffaf görünən xəfif işıqları parıldamağa başlayırdı. Havada bədənin və ruhun incəliklə hiss etdiyi bir nəvaziş yayılmışdı. Kerrinin qəlbi bahar axşamının gözəlliyindən riqqətlənmişdi. Bu məstedici hava onda nə qədər arzular oyadırdı… Onun və m-s Heylin qarşısına bu hamar yolda ara-sıra ekipajlar çıxırdı. Onlardan biri dayandı. Nökər düşərək ekipajın qapısını açdı. Oradan çıxan centlmen görünür, axşam gəzintisindən qayıdırdı. Geniş və yenicə yaşıllanmaqda olan çəmənlərin o tayına lampalar hərarətli işıq verir və otaqdakı zəngin əşyaları işıqlandırırdı. Bəzən gözəl kreslo və ya stol, yaxud sakit bir bucaq gözə sataşırdı. Belə lövhələr Kerrini fövqəladə məşğul və heyran edirdi. Sanki uşaqlıq zamanı yuxularında gördüyü əfsanəvi saraylar və qalalar uzun sıralarla onun qarşısından keçib gedirdi. Qız orada, təmtəraqlı, naxışlı girişlər arxasında, əlvan və naxışlı şüşələri olan, qapılarına süd rəngli şarlardan işıq düşən otaqlarda insanların qayğı nə olduğunu bilmədiyinə, hər bir arzularının yerinə yetdiyinə inanmağa hazır idi. Bəli, orada şübhəsiz ki, xoşbəxtlik hakim idi! Əgər o, bu geniş xiyabanla gedib, bu zəngin, ona bu qədər gözəl görünən baş qapıdan girərək pilləkənləri qalxarsa, oraya zəngin, zərif, əlində qüdrət və hakimiyyət olduğu halda daxil olarsa ah, o zaman onun bütün kədəri necə də tez uçub gedər, onun ürəyindəki ağrı bir anda necə də tez yox olardı!.. Kerri arzu ilə, həyəcanla, kədərlə ətrafına baxır, baxır və aldadıcı bir səs daim ona nə isə pıçıldayırdı.

– Belə bir evi olmaq nə qədər xoşbəxtlikdir, – deyə m-s Heyl ah çəkdi.

– Hələ bir deyirlər də ki, dünyada xoşbəxt adam yoxdur, – deyə Kerri dilləndi.

O, tülkünün yetişməmiş üzüm haqqında ikiüzlü mühakimələrini doyunca eşitmişdi.

– Lakin mən görürəm ki, dəbdəbəli evlərdə insanlar nə isə öz pis vəziyyətləri ilə barışırlar, – deyə m-s Heyl istehza ilə qeyd etdi.

Kerri evə qayıtdıqda mənzilinin nisbətən yoxsul olduğu dərhal onun gözünə dəydi. Gənc qadın kifayət qədər müşahidəçi idi. Anlayırdı ki, onun evi ancaq sadəcə mebeli üç otaqdan ibarətdir. O, bu evi əvvəllər yaşadığı ilə deyil, m-s Heyl ilə sahildə gəzdiyi zaman gördüyü evlərlə müqayisə edirdi. Hələ də onun gözləri qarşısında gözəl malikanələr durur, qulaqlarında ekipajların yumşaq təkərlərinin səsi eşidilirdi. Pəncərə qarşısında sürüncəkdə oturub arxa tərəfində Uorren və Eşlend-stritin işıqlarının yanıb söndüyü, fənərlərdə işıqlandırılmış parka baxır və biixtiyar “Bu Drue kimdir axı?” deyə düşünürdü. O hədsiz həyəcana düşdüyündən yemək belə istəmirdi. Dərin fikirlər içərisində oturaraq yellənir və zümzümə edirdi. Çoxdan unudulmuş melodiyalar yadına düşür və bundan ürəyi daha artıq ağrıyırdı. Onu kədər, kədər, kədər boğurdu, o gah Kolumbiya-sitidə olan evləri üçün, gah sahildə olan malikanələr, gah hansı bir qadında isə gördüyü zərif paltar, gah gündüz gözünə sataşan gözəl mənzərə üçün kədərlənirdi. O, hədsiz qəmgin idi, eyni zamanda dumanlı arzu və xəyallarla dolu idi. İndi Kerriyə elə gəlirdi ki, son dərəcə kimsəsiz və yalqızdır. Onun dodaqları titrəyir və o çətinliklə özünü saxlayırdı. Dəqiqə dəqiqə ardınca keçir, o isə alaqaranlıqda pəncərənin önündə hərəkətsiz oturaraq, əslində arzu edə biləcəyi qədər xoşbəxt olduğunu dərk etmədən, yavaş-yavaş zümzümə edirdi.

Kerri onu bürüyən kədərlərin hakimiyyəti altında oturmaqda davam etdiyi zaman qulluqçu içəri girib bildirdi ki, m-r Herstvud aşağıda, qonaq otağındadır, “m-r və m-s Drueni görmək olarmı?” – deyə soruşur.

“Görünür, o, Çarlinin şəhərdə olmadığını bilmir” deyə Kerri düşündü.

Qışda o, bar müdirini çox az-az görürdü. Lakin hər dəfə gah bu, gah başqa bir şey onu xatırladırdı. Hələ ilk görüşdə o, Kerriyə böyük təsir bağışlamışdı. İndi Kerri çaşmış halda hər şeydən əvvəl öz xarici görünüşü haqqında düşündü, lakin güzgü onu dərhal sakitləşdirdi və o, qonağın yanına endi.

Herstvud həmişə olduğu kimi cazibəli idi. O, tez Druenin səfərdə olduğunu bilmədiyini söylədi. Lakin o, bu məsələ barəsində uzun danışmamağa çalışdı və buradaca söhbəti Kerrinin maraqlana biləcəyi ümumi mövzulardan saldı.

Herstvud müsahibini əyləndirməkdə müstəsna istedada malik idi. O, özünü zəngin həyat təcrübəsi olan, həmçinin rəğbət qazandığını bilən bir adam kimi tuturdu. O, bir dəqiqə belə şübhə etmirdi ki, Kerri onu çox həvəslə dinləyir və heç bir çətinlik çəkmədən Kerrinin diqqətini bütünlüklə özünə cəlb etdi. Qonaq bir az yaxına çəkildi, söhbətə bir ünsiyyət vermək üçün bir az səsini alçaltdı. Herstvud demək olar ki, ancaq gördüyü şeylərdən, görüşdüyü adamlardan danışırdı. O, filan, filan yerlərdə olmuş, filan, filan şeyləri görmüşdü.

Tədricən o, Kerridə onun təsvir etdiyi yerləri görmək arzusu oyatdı, bununla birlikdə özünün Kerri tərəfindən unudulmasına bir an belə yol vermirdi.

Kerri onun məftunedici qüvvəsini daim hiss edirdi. Herstvud bəzən hər hansı bir sözü qeyd etmək istəyərək təbəssümlə gözünü qaldırır və nəzərləri ilə onu bürüyürdü. Onda olan hər şey Kerrinin xoşuna gəlirdi. Sonra nə barədə isə danışarkən o, Kerrini daha artıq inandırmaq üçün onun əlinə toxundu. Kerri ancaq gülümsəyirdi. Herstvud sanki öz ətrafında elə bir mühit yaratmışdı ki, Kerrinin bütün varlığı bu mühitdə əriyirdi. Bütün söhbət boyu o, məzmunsuz heç bir şey demədi. Kerri özü onun sayəsində daha ağıllı olurdu. Onun canlılığı Kerriyə sirayət etdi. O, şənləndi, özündə olan bütün yaxşı cəhətləri aşkara çıxartdı. Kerri özü hiss edirdi ki, onun yanında daha qəribə, daha yaraşıqlı olur, gözəlləşir: o, Kerridə nə qədər layiqli müsbət cəhətlər tapırdı. Bununla belə onun Kerri ilə münasibətində heç bir himayəçilik görünmürdü. Druedə isə məhz bu himayəçilik hiss olunurdu.

Hər dəfə istər Druenin iştirakı ilə, istərsə də onsuz görüşdükləri zaman onların münasibətində o qədər yaxınlıq, o qədər gizli hiss var idi ki, Kerri bu barədə qorxusuz düşünə bilmirdi. Kerri təbiətən çox danışan deyildi. O, heç vaxt öz fikrini müntəzəm ifadə etməyi bacarmırdı. Onda həmişə hiss – qüvvətli və dərin hiss üstünlük edirdi. Onunla Drue arasında bir dəfə də elə bir söz deyilməmişdi ki, o xatirində saxlaya bilsin. Onların bir-birinə atdığı nəzərlərə və duyduqları hisslərə gəldikdə, hansı qadın bunlar üçün özünü məzəmmət edər? Onun Drue ilə münasibətlərində mənəvi yaxınlığa oxşayan heç bir şey yox idi, doğrusunu söyləsək, heç vaxt ola da bilməzdi. Kerri Drueyə rast gəldiyi zaman ümidsizliyin pəncəsində idi və öz vaxtında imdada çatmış bu adamın sayəsində ehtiyacdan xilas olmaq sevinci onu Drueyə təslim olmağa vadar etmişdi.

İndi isə Druenin, hətta heç anlamayacağı yığın-yığın gizli hisslər qüvvətli bir axın kimi onu bürümüşdü. Herstvudun hər baxışında Kerrinin aşnasının çılğın sözlərində olduğu qədər, bəlkə daha artıq bir qüvvə var idi. Bu baxışlar təcili cavab tələb etmirdi. Bunlara cavab verməyə imkan da yox idi.

İnsanlar ümumiyyətlə, sözlərə həddən artıq əhəmiyyət verirlər. Onlara elə gəlir ki, sanki sözlər böyük nəticələrə səbəb olur. Həqiqətdə isə sözlər, adətən, çox az inandırıcıdır. Onlar ancaq arxalarında gizlənmiş dərin, coşqun hiss və arzuları tutqun surətdə ifadə edir. Ürək isə ancaq dil ona mane olmadığı vaxt qulaq asır.

Herstvud ilə söhbət zamanı Kerri onun sözlərini deyil, onların arxasında gizlənən mənanı dinləyirdi. Herstvudun xarici görünüşü onun əvəzində necə yaxşı danışırdı! Onun ictimai vəziyyəti onu nə qədər gözəl təsvir edirdi! Kerriyə qarşı onun hər dəqiqə artan meyli mehriban bir əl kimi Kerrinin ürəyinə yatırdı. Bu meyil görünməz qalırdı, buna görə də o, Kerrini qorxutmurdu. Onu əl ilə sezmək olmazdı, buna görə də adamların nə deyə biləcəyi, öz-özünün nə deyə biləcəyi qarşısında Kerridə vahimə doğurmurdu. Kimin isə köhnə hüququnu üzərindən rədd etmək, yenisini tanımaq üçün Kerriyə yalvarır, nəsihət edir, çağırırdı, lakin bütün bunlar haqqında bir söz belə deyilmirdi. Bu iki nəfərin arasında gedən söhbət səhnədə göstərilən hər hansı dramatik epizodu müşayiət edən sakit musiqiyə bənzəyirdi.

Herstvud:

– Siz gölün şimal tərəfində sahil boyunda uzanan malikanələri görmüsünüzmü? – deyə təsadüfi olaraq soruşdu.

– Mən elə bu gün m-s Heyl ilə orada idim! Bu malikanələr nə qədər gözəldir!

– Bəli, çox! – deyə Herstvud təsdiq etdi.

Kerri fikirli halda dedi:

– Elə bir evdə yaşamağı mən necə də arzu edirəm!

Bir az sükutdan sonra Herstvud:

– Sizin bəxtiniz gətirməyib, – dedi.

O, yavaş-yavaş gözünü qaldırdı və indi düz Kerrinin üzünə baxırdı. Herstvuda aydın oldu ki, onun ağrıyan yerinə toxunmuşdur. İndi öz haqqında bir söz demək üçün əlinə təsadüf düşmüşdü. O, Kerriyə doğru əyildi, dəqiqələrin gərginliyini çox yaxşı bilərək, sakitcə ona baxmaqda davam edirdi.

Kerri sanki onun sehirlərini silkələyib, öz üzərindən atmaq üçün ixtiyarsız olaraq yüngül bir hərəkət etdi. Lakin bu faydasız idi. Herstvud nəzərlərində bütün kişilik iradəsini toplamışdı – o, arası kəsilmədən gənc qadına baxır, vəziyyət getdikcə ağır və çətin olurdu. Balaca fabrik işçisi getdikcə daha dərin suya batırdı. Onun istinadgahı bir-bir ayaqları altından sürüşüb gedirdi.

Nəhayət Kerri:

– Siz mənə belə baxmamalısınız, – dedi.

– Bu mənim ixtiyarımda deyil, – deyə Herstvud cavab verdi.

Kerri hadisələri öz başına buraxaraq susdu və bununla da Herstvuda cəsarət verdi.

– Həyatınız sizi kifayətləndirmir, bu ki, doğrudur? – deyə Herstvud davam etdi.

– Elədir, – deyə Kerri yavaşca cavab verdi.

Herstvud anladı, daha doğrusu, hiss etdi ki, indi vəziyyətin ağası odur. O, gənc qadına doğru əyilərək onun əlinə toxundu.

– Lazım deyil, – deyə Kerri səsləndi və ayağa qalxdı.

– Bağışlayın, bunu mən qəsdən etmədim, – deyə Herstvud heç bir şey olmayıbmış kimi cavab verdi.

Kerri ondan qaça bilərdi, lakin o bunu etmədi. O, söhbəti kəsmədi və Herstvud dərhal həvəslə nə isə daha maraqlı bir şey danışmağa başladı. Bir az sonra o qalxaraq getməyə hazırlaşdı. Kerri Herstvudun qalib gəldiyini hiss etdi.

Herstvud nəvazişlə dedi:

– Siz hirslənməməlisiniz. Vaxtilə hər şey düzələr.

Kerri heç nə cavab vermədi, çünki nə deyəcəyini bilmirdi.

– Biz sizinlə yaxşı dostuq, deyilmi? – deyə Herstvud vidalaşmaq üçün əlini uzatdı.

– Bəli, – deyə Kerri cavab verdi.

– Elə isə sizi yenidən görənə qədər bu barədə bir söz belə lazım deyil.

O Kerrinin əlini bir qədər öz əlində saxladı.

– Mən vəd edə bilmərəm, – deyə Kerri səsləndi. Onun səsində bir şübhə duyulurdu.

Herstvud:

– Dostlarla bir qədər mərhəmətli olmaq lazımdır, – deyə Kerrini elə bir sadəliklə məzəmmətlədi ki, qız mütəəssir oldu.

O dedi:

– Gəlin bu barədə daha danışmayaq.

– Çox yaxşı! – deyə Herstvud sevindi.

O, pilləkənləri düşərək ekipaja oturdu. Kerri qapını bağlayıb öz otağına qalxdı. O, güzgüyə yaxınlaşaraq geniş enli qurcuva yaxalığını çıxartdı və təzə aldığı timsah dərisindən gözəl kəmərinin düymələrini açdı.

Ürəkdən peşman olan, xəcalət və həyəcan içərisində olan Kerri:

– Mən çox xarab olmuşam! – dedi. – Mən hər nə edirəmsə pis çıxır.

O, saçlarını açdı, onlar şabalıd rəngli qalın dalğalarla səpələndi. Onun beyni bu axşamkı təəssüratı araşdıraraq gərginliklə işləyirdi.

Nəhayət, o güclə eşidiləcək tərzdə:

– Bilmirəm, indi mən nə edim! – deyə mızıldandı.

Bu vaxt ekipajda sürətlə gedən Herstvud isə fikrində öz-özünə deyirdi:

“O məni sevir. Mən buna əminəm!”

Bar müdiri qalan yol uzunu on beş il xatırlamadığı köhnə bir mahnını yavaşcadan zümzümə etdi.