Читать книгу: «Son qazıntı»

Əmrah Sərbəs

Son qazıntı

Ankara detektivi

Atam Sinan Sərbəsin xatirəsinə…

Və kiçik Ardaya, ömrümüzə xoş gəldin…

“Bir uşaqdan qatil yaradan zülməti sorğulamadan heç nə etmək olmaz, qardaşlarım!”

Rakel Dink,

23 yanvar 2017-ci il, Hrant Dinkə vida nitqindən

1

Qarşıdurma xəbərini aldıqları zaman TED Kollecinin qarşısından Kurtuluşa¹ çıxırdılar.

– Bu xəbər bir gün də doğru istiqamətdə olduğumuz zaman gəlsin, arxadaş, – Harun deyindi.

Sevgililər günü idi və sulu qar yağırdı.

Behzat Ç. “Posta” arxa səhifəsinə bükülmüş “Tekel” pivəsinin dibində qalanı başına çəkdi. İki barmağıyla çevirdiyi şüşənin bir tərəfində döşlərini qoluyla bağlamış maneken, digər tərəfində qlobal istiləşmə səbəbiylə çətin günlər keçirən qütb ayıları vardı. Ayılarla əlaqədar xəbərə göz gəzdirib şüşəni ayaqlarının arasına qoydu. Harunun sürəti azaltmadan, ağılasığmaz “U dönüşü” etməyə hazırlaşdığını anlayınca, şüşənin üstündəki dəstəkdən yapışdı. Saata baxdı: 23. 15.

Harun qazı basıb “Renault-Toros”un burnunu dönəcəyi yerə çevirdi və birdən əl əyləcindən yapışdı. Arxa tərəf mərkəzdən qaçma qüvvəsiylə axınca, maşının nəzarətdən çıxmaması üçün sükanı döngə istiqamətinin əksi istiqamətinə döndərib maşını “yığışdırdı”. “U”dan çox “V”-i xatırladan bir dönüş oldu. Güc-bəla yığdı, başqası olsa arxa oturacaq yerindən çıxardı.

Behzat Ç. normal şərtlər altında – NŞA – "Bir az yavaş!" ya da heç olmasa "Diqqətli ol!" deyə bilərdi, amma demədi. Çünki bir ildən çox idi ki, heç kəslə danışmırdı. Çox lazım olsa öz-özünə səs təlimləri edir, o anlarda da düzgün zamanı alındıra bilməyən bir dublyaj sənətçisi kimi hiss edirdi özünü. Yolu tutup Kızılay tərəfə getdiklərindən əmin olunca şüşəni açdı, mavi təpə lampasını ehtiyatla “Toros”un üstünə qoydu. Qarla yağış arasında tərəddüd edən qarışıq hava, yaş və buzlu nəfəsini yarıaçıq şüşədən içəri üfürməyə başlamışdı. Təcili yardıma yol verməyən ola bilər, amma arxadan gələn polisdirsə, bu bir az çətin məsələdir.

Yolları bağlı olan Sakarya prospektinə SSK İşhanı çiçəkçilər tərəfindən girdilər. Harun, önünə çıxan zibil maşınının solundan keçib, maşını yığışdırmağa çalışanda təpə lampası düşdü, maşının önündəki lampa uçdu. Səyyar satıcılar, üstlərinə ziqzaqlarla gələn “Toros”u görüncə, projektorlu oyuncaqları, dilçıxaran ördəkləri və bilumum zir-zibili yığıb, polis basqınından qaçırmış kimi sağa-sola dağılışdı. “Mal candan şirindir” deyən bir iki çiçəkçi gül dəstələrini içəri apardı. Sərxoşun biri diyirlənən lampanı tutub:

– Ey, qoçum mənim, – deyə Torosun arxasınca qışqırdı: – FTB-dənsiniz? Ancaq ondan sonra Harun, ayaqlarının arasında bir əyləc pedalı da olduğunu xatırladı. Əyləci basan kimi arxa təkərlər kilidləndi, bir müddət sürüşdülər və tam yerində dayandılar. Qarşıdurmanın ortasında.

Behzat Ç. saata baxdı: 23. 19.

Harun, sürət qutusunda maşının transmissiyasını arxaya keçirməyə çalışarkən– “Toros”un ən həssas yeridir, şəfqət istər – Əxlaq Bürosu belə “Megane”yə keçdi, biz hələ bu cır-cındır “Toros”larla deyə, deyinirdi.

– Aha! Akbaba da gəlib.

Akbaba, “Hosta Piknik”lə çiçəkçilər arasında qalan, yan-yörəsinə “Ankara gücü” tərəfdarlarının sprey boyayla yazılar yazdığı əcaib heykəli özünə sipər etmişdi. Hadisə yerinə ondan əvvəl çatmanın imkanı yox idi; bir adama boş yerəAkbaba deməzlər. Haruna əl edib.

– Gəlin, gəlin! – deyə qışqırdı. Ardınca havaya iki dəfə atəş etdi – At silahını! Polis! – Amma qara pencəkli adamların silahlarını atmaq niyyəti yox idi. Balıq piş taxtalarının arxasında gizlənib, SSK-nın girişinə doğru atırdılar.

Harun, “Toros”u heykəlin önündə saxladı. Avtomobildən çıxıdılar. Behzat Ç. boş “Tekel” şüşəsini zibil qabına atarkən hadisə yerini qoxladı. Çürümüş çiçək, təzə zibil, küftə, kokoreç², dönər və güllələrdən yayılan barıt qazı qoxusu bir-birinə qarışmışdı. Akbaba, ikiqat dayansa da balqabaq kimi ortalıqda idi və daşa qənaət edən heykəltaraş Finlandiyalı idi.

Harun, Akbababadan soruşdu:

– Nə məsələdir?

– Xərac davasıdır.

– O biri qrup haradadır?

– SSK-nın önündəki bankomat var ha, ikisi oradadır. Bir adam da pivə çəlləklərinin arxasındadır.

– Aha! Hayalet də gəldi.

Hayalet, üz dərisi sümüklərinə yapışmış, gözləri içə çökük, dümağ və arıq bir adam idi. Əynində yazlıq bir pencək, pencəyin içində yüz ildir geydiyi yaşıl, qısa qollu köynəyi vardı. Polis məntəqəsinin qarşısından sivişib keçdi. Sanki görünməyən bir relsli sistemin üzərində irəliləyirdi.

Behzat Ç. şəhadət barmağını irəlini göstərdikdən sonra işarə verdi.

Harun, bir gözü komandirində, ratsiyanı götürdü:

– 45 32 – Mərkəz, – dedi.

– Mərkəz dinləyir 45 32.

– Biz heykəl tərəfi tutduq, o biri qrup hovuz tərəfdən gəlsin. Qəbul!

– Hansı hovuzun?

– Bu millətin oturub pivə içdiyi hovuz var ha…

– Hovuz var orada? Doldurdular oranı.

– Yaxşı uzatma Mərkəz! Oradan gəlsinlər.

– Aydın oldu. Qəbul.

Behzat Ç., Harunun verdiyi təlimatı başıyla təsdiqlədikdən sonra bir “216” apardı dodağının kənarına. Əli titrədiyi üçün odla tütünün qovuşması gecikdi bir az. Hələ tüstü ciyərlərinə çatmadan, kiçik bir əlin məxmər pencəyinin ətəklərinə yapışdığını hiss etdi. Döndü, altı yaşında bir uşaq idi.

– “Selpak” lazımdır? Əlindəki kağız dəsmalı qaldıra bildiyi qədər yuxarı qaldırmışdı. Burnun seliyi axmış, dodağının üstündə qurumuşdu. O anda vızıldayaraq gələn bir güllə Behzat Ç.-nin kölgəsini ürəyindən dəydi.

– Amirim bir az arxada dayan! – Harun dedi.

Behzat Ç., qoltuğunun altlarından yapışdığı “selpakçı” uşağı bir anda kokoreç dəzgahının arxasına qodu. Şəhadət barmağını yelləməklə oradan ayrılmamasını başa saldı. Geri qayıdanda üç polis də eyni yerə baxırdı.

Doldurulmuş hovuzun qarşısından qaçaraq gələn qırmızı paltolu bir qız, silah səslərindən qaçım deyərkən tam qarşıdurmanın ortasına düşmüşdü.

– Yerə yaaat! – Harun qışqırdı. – Yerə yaaaat!

Qız, iki əlini yana açaraq, donub qalmışdı. Behzat Ç. qırmızı paltolu qıza baxdı və ONU gördü. Gözlərini yumdu. Gicgahları döyünürdü. “Sakit ol, səhv gördün, O deyil.” Gözlərini açdı. Odur. Silah qoburunun “çıt-çıt”ını açdı, 14-lüyü çəkib getməyə başladı. Üç addım sonra fərqinə varmadan qaçırdı.

– Amirim, dayan! – Harun arxasınca qışqırdı.

Pivə çəlləyinin arxasından çıxan əl tətiyə basanda, qırmızı paltolu qız tirədi. Dənizə yavaş-yavaş, suyun soyuqluğuna alışa-alışa girmək istəyənlərin kürəyini islatdanda titrəyərlər, bir an donub qalarlar ha, O da elə qaldı. Sonra Behzat Ç.-yə doğru iki addım atdı, üçüncü addımda yıxıldı. Qarşıdan gələn qrup da sıxışdırınca, qara pencəkli adamlar “NETPiknik” qarşısından söküntü işləri davam edən “Yeni Səhnə”yə doğru var gücləri ilə qaçmağa başladılar. Harun, pivə çəlləyinin arxasından atəş açan adamın arxasınca SSK-ya girdi.

Behzat Ç., Onun yanında qaldı. Yavaş-yavaş izdiham yığıldı başlarına. Cib telefonları çəkməyə başladı.

– Çək ağbi çək, Youtube-a qoyarıq.

Akbaba, əlinin arxasıyla telefon kamerasıyla həvəskar fəlakət müxbirliyi edən adamı itələdi.

– Nə itələyirsən qardaşım! – Adam narazılıq etdi.

– S…r get! Qırmayım o telefonu.

İş-işdən keçdikdən sonra Onun üstünə “Posta”nın idman səhifəsini örtdülər. Uçmasın deyədə bir daş qoydular.

– Haradasınız siz! – Şahidlərdən biri polislərə qışqırdı. – Bura Texasdır?

– Bunlara polis nə etsin? Adamlar mafiyadır, – yanındakı yoldaşı bildirdi.

– Sən sus lan! – Hal şahidi onu danladı.

Ortaq bir yoldaşları, əsəbi şahidin qoluna girib, – Bahəddin ağbiyə elə dəmə, – dedi. – O yaxşı insandır.

Kokoreç bişirib, satan, dinclik və güvən mühitinin təmin edildiyinə əmin olduqdan sonra piştaxtanın arxasına keçdi. İl işi "sənin ananı, arvadını…" deyərək oraya sinən selpakçı uşağı təpikləmək oldu. Ardınca, çapacaqla, taxtanın üstündə hər zamankı 2/4-lük ritmini təkrarlamağa başladı: Tıq tıkı tıq-tıq. . . Tıq tıkı tıq-tıq. . .

Behzat Ç. kəsik-kəsik hürən “Uyuz 3”ün yanına əyildi. “Uyuz 3”, hürməsinə Behzat Ç.-dən başqa heç kəsin əhəmiyyət vermədiyini görüb yerə çökdü, pəncəsi ilə kürəyini qaşıdı. Sulu qarıyağdıqca islanıb-ağırlaşmış, təsadüfi küçə iti idi. Qulağında Baytarlıq İdarəsinin vurduğu mavi bir sırğa vardı. Adını küncdəki bufetçi qoymuşdu.

Çiyininə kiçik bir əl toxundu.

– “Selpak” lazımdır?

Behzat Ç.-nin boş gözləri hələ “Uyuz 3”də idi. “Selpakçı” uşaq, bir iki dəfə daha israr etdikdən sonra əsəbiləşib "sənin ananı, arvadını…" deyərək qaçdı. “Doktor küftəçisi”nin qarşısında dayandı, Behzat Ç.-nin arxasından gəlmədiyini görüncə rahatladı. Burnunun seliyini qoluna silib başqa bir müştəri axtarmağa başladı.

Getdikcə şiddətlənən sirena səsi əvvəlcə kokoreç birşirib-satanın taqqıltılarını, sonra digər səsləri basdırdı. Onun üstünə örtülü idman səhifəsi küləkdə açılıb-örtülürdü. 20, uzağı 21 yaşında idi. Üzündə, həyəcanlandıqda gözəlləşən gənc qızlara xas bir ifadə vardı. Kiçik burunun ucu soyuqdan qızarmış. İncə dodaqları gülümsəyirmiş kimi azca aralı idi. Təsadüfi güllə, peysər qıvrımından, tam sevgilisinin öpməsi lazım olan yerdən dəymişdi. Behzat Ç. əlini yaraya basdı. İslaq qar qanı hopdurarkən, onun baxışları on metr kənardakı bələdiyyə lövhəsinə dikilmişdi: "Ankara indi başqa cür gözəldir."

Behzat Ç., Cinayət Büro Amirliyində baş komissar, həyata qarşı işlənən cinayətlər mütəxəssisi, islanmış qarda mürəkkəb ləkəsi kimi böyüyən qana baxdı və yenə onu gördü. Gözlərini yumdu. “Sakit ol, səhv gördün, O deyil.” Gözlərini açdı, odur. Sağ əlinin içiylə “14-lüyün” maqazinini yuvasına itələdi. Havaya iki dəfə atəş açdı. Onu vuran adamı tapmaq üçün SSK-ya doğru getdi.

2

Xeyri atanın yapon balıqları

Red Kit, otuz yaşına çatdığı gün böyük axtarışına son verdi və “Tunalı Helmi”dəki məşhur terapistin qapısında nəfəsini dərdi. Qapını Səlma açdı. Xəbərdarlıq lövhəsi kimi qadın idi.

– Burada siqaret çəkmək olmaz! – dedi.

– Çəkən kimdir!

Səlma, Red Kitin dodağının küncündəki “Maltepe”nin yanmadığını fərq etdi.

– Görüşünüz dörddə idi deyilmi? – deyə soruşdu.

– Yəqin.

– Hələ iyirmi dəqiqə var.

– Ola bilər.

– Görüşlərinizə həmişə belə erkən gəlirsiniz?

– Həmişə belə çox sual verirsən?

Səlma girişdəki masasına kinli bir təbəssümlə döndü. Katibə idi hərhalda. Red Kit rəngli gözləmə otağında qaldı. Kreslonun küncündə oturdu, qara plaşının düyməsini açdı, sarı köynəyinin yaxasını düzəltdi. Bir-birlərini görmək üçün üçün oturduqları yerdə ikiqat olmaları lazım idi. Bir müddət sonra əyilən Səlma oldu, yanağı masaya dəymək üzrəykən soruşdu.

– “Nescafe” içirsiniz?

– Hər səhər içirəm.

Səlma iki “Nescafe” söylədi, biri kafeinsiz. Axşam Rəfiqlə – sevgilisiylə– görüşəcəkdi. Görəsən professor tez çıxmasına icazə verərdi? Səlmaya qalsa “Sevgililər günü”nü rəsmi tətil elan edərdi. Bu vaxt Red Kit, ruhi sağlamlığını pozan gözləmə otağındakı bir-iki tabloya baxdı.

Pəncərənin önündəki qəfəsdən prospekti izləyən yaşıl-sarı tutuquşunun qulaq cırmaqlayan cıqqıltılarını dinlədi. Əyilmədən soruşdu:

– Bu quşun adı Egocandır?

– Xeyr, Zıpırdır.

Vaxt keçsin deyə şüşə stolun üstündəki “Cosmopolitan”ı əlinə götürdü. Əvvəl çəkisini yoxladı, bir yarım kilo gələrdi, 75 faizi reklamdır. “Ərinizi necə əlinizdə saxlaya bilərsiniz?” “Əvvəllər sınaqdan keçirmədiyiniz 14 seks təklifi”. “Bu il qırmızı dəbdədir”. “Sapsız çantalar çox qəşəngdir”.

“Neskafe”ylə – kafeinli – professor eyni anda gəldilər. Red Kit bir əliylə fincanı tutub, boş əliylə professorun əlini sıx idi. Professorun eynəyi yox idi, qalstuku da yox idi və hətta saçı-saqqalı da ağarmamışdı. Professorun otağına keçdikləri zaman, gözləri arxaya açılan kreslo axtardı. Onu da görə bilməyincə professorun professor olduğuna dair şübhələri əməlli-başlı artdı. Oturmağa yer axtarırmış kimi divardakı diplomu süzdü. Ardınca, masanın önündəki dərikresloda oturdu. Professor da gəlib düz qarşısında əyləşdi.

– Siqaret çəkmək istəyirsən? – deyə soruşdu.

– Xeyr, tərgitmişəm.

– Nə vaxt?

– Bu gün. Dodağımın ucunda olması səni narahat edir?

– Xeyr. Başa düşürəm.

– Nəyi anlayırsan?

– Mən də xeyli çətinlik çəkmişdim tərgidəndə.

– Bura gəlməyimi bir yoldaşım tövsiyə etdi. İndi uşaqlığımdan danışmalıyam?

Professor ilk diaqnozunu qoymuşdu: “Bir az agressivdir. Qorxusunu zarafat edərək kompensasiya edir. ”

Red Kit də ilk diaqnozunu qoymuşdu: “Yumşaq başlı bir tipdir. Zarafatdan çox anlamır. ”

– Uşaqlığın harada keçib, – Professor soruşdu.

– İnternatda. Yəni yeddi yaşından sonra orda keçib. Nə oldu? Yerli çıxdıq?

– Haralısan?

Red Kit güldü.

– Mən tənha kovboyam, yuvamdan uzaqdayam.

* * *

İnternatın müdiri Xeyri atanın otağına təmizlik vəsaitləriylə girdilər. Red Kit, Pembo və Qorbaçov Hasan. Xidmətçi Rakım Əfəndi qapını bağlayarkən:

– Müdir bəy gələnə qədər bura tərtəmiz olacaq!" – dedi. Red Kit toz almağa, yanğında ilk qurtarılacaq şkafın üstündəki Atatürk büstündən başladı. Pembo döşəmə silən paspası götürdü. Paspasın sapı boyundan uzun idi.

Ortaq edilən işlərdəki fərdi qazanc payını hesablayan Qorbaçov Hasan, bunu qiymətləndirməyə qərar verdi. Onsuz da doqquz yaşında idi, digərlərinin ağbisi sayılardı. Masanın arxasındakı akvariuma yaxınlaşdı, üzünü söykədiyi şüşədə burnu yastılaşdı. Sağa-sola gedən Yapon balıqlarım seyr etməyə başladı.

Red Kit, büstün tozunu aldıqdan sonra marağını boğa bilmədi, tərsinə çevirib içinə baxmaq istədi. Bir xeyli çətinlik çəkdi, çünki 7,5 yaşında idi. Az qalsın, üstünə çıxdığı stuldan Atanın büstüylə birlikdə yerə səriləcək və beləcə necə lazımdı döyülməsi dəqiqləşəcəkdi. Nə axtardığını bilmirdi amma büstün içinin boş olduğunu görüncə xəyal qırıqlığına uğradı.

Çöldə zəif yağış vardı. Damlaların tıppıltısı gücləndikdə Qorbaçov Haşan üzünü akvariumdan ayırıb Red Kitə tərəf çevrildi:

– Sənin valideynlərin terrorist imiş, – dedi. Red Kit, bir anlıq büstü ona atmağı düşündü, amma bunu bacarmayacağını başa düşəndə çiyin çəkməklə kifayətləndi. Pembo da paspası bir kənara qoyub baxırdı.

Şişirtdiyi saqqızın partlayıb üzünə yapışan qisimini ayırdıqdan sonra:

– Derörest nədir? – deyə soruşdu. Qorbaçov Həsən bəlkə Red Kit danışmaq ehtiyacı duyar deyə dərhal cavab vermədi. Pembo yenidən soruşdu:

– Dürorast nədir?

– Dürorast deyil, terrorist, – Qarbaçov Həsən dedi. – Silahla adam öldürən terroristə terrorist deyilir, – deyərək də TDK lüğətini yerlə bir edən tərif dedi.

6, 5 yaşındakı Pembonun başı qarışmışdı. Zehinindəki ehtimalları ölçüb-biçdi. “Tommiks”lə “Ten-Ten”düşünüb:

– Yəni Red Kit kimi? – deyə soruşdu.

– Lan axmaq oğulu axmaq, – dedi Qorbaçov Həsən. Red Kit adam öldürərmi? Pembo guya fikirləşərək başını qaşıyırdı.

– Öldürməz, – dedi məcburən. Hələ məktəbə başlamadığından cizgi-roman qəhrəmanları şəkillərindən, bir azdə “Milliyet-Uşaq” oxuyanların izah etdiklərindən bilirdi. Qorbaçov Həsən mövzunun mütəxəssisi ədasıyla:

– Öldürməz təbii, – deyə davam etdi. “Texas Məktubu!”u oxumamısan? Red Kit, adamlar çox məcbur etsə atəş açır, o zaman da silahlarından vurur. Amma terrorist elə deyil, öldürür.

– Kimi öldürər?

– Körpələri öldürər. Əsgərləri öldürər.

Pembo yaxşıca düşünüb daşındıqdan sonra:

– “Daltonlar” kimi? – deyə soruşdu.

– Eh, ona yaxın.

Pembo kədərləndi. Hüznlə Red Kitə baxdı, çünki onu sevirdi. 23 apreldə “Çokomel” paylananda boyu çatmadığı üçün, götürə bilməmişdi, iki dənə alan Red Kit, birini ona vermişdi. Çarpayıları da yan-yana olduğundan, strateji ortaq olaraq gördüyü bu yoldaşıyla arasını pozmaq istəməzdi. Daha çox danışmadı.

Red Kit isə bu terrorla mübarizə söhbəti əsnasında bir iki dəfə Qorbaçov Həsənə düşməncəsinə baxmaqla kifayətlənmişdi. Hərçənd bir ara:

– Sən əvvəl alınındakı ləkəyə bax, – deməyi düşünmüşdü amma sonra nədənsə imtina etmişdi. Onsuz da Həsənə də Qorbaçov ləqəbinin verilməsini hələ xeyli vaxt vardı, hələlik, internatda ümumiyyətlə Bic Həsən olaraq tanınırdı.

Red Kit, pəncərə kənarındakı dibçəyin tozunu almağa başladı. Saxsının yanında unudulmuş su stəkanını gördü, çək-çevir etdi. Kafelərdə “duble çay” istəyincə gələn milli su stəkanı idi, “Paşabahçe Palaks”.

Qorbaçov Həsənyenidən balıqlara dönüb:

– Bunların yemi haradadır? – deyə soruşdu.

Problemin cavabını akvariumun altındakı şkafı qarışdırmağa başlayanda tapdı. Əlindəki yem paketini sevinclə yellədi. Beləcə üç uşaq, akvariumun içində dolanan üç Yapon balığının ətrafında toplandı.

* * *

İnternatın müdiri Xeyri Atanın həyatda sevdiyi üç şey vardı: Zilli, Hafiz və Yangider. Bu üçlüyü bir qısa şəkildə belə ifadə edərək, "Xeyri Ata həyatda ən çox Yapon balıqlarını sevərdi," deməyin yeri yoxdur. Çünki Xeyri Ata, hər balığının özünə xas bir xarakteri olduğunu bilərdi. Məsələn, Hafiz heç bir şeyi unutmazdı. Yangiderin onsuz da adı üstündə idi. "Bunlar havaya uçmadı axı övladım!" deyə qışqırdı.

Üç uşaq Xeyri Atanın ətrafına düzülmüşdü. Akvariumda Yapon balığı yox idi. Xidmətçi Rakım Əfəndi:

– Hansınız götürüb lan! Tez söyləyin!" – deyə bağırdı.

Xeyri Ata onu bir əl işarəsiylə sakitləşdirdi. Bu müəmmanı həll etmək üçün pedaqoji incəliklərdən faydalanması lazım olduğunu anlamışdı.

– Baxın övladım, – ən şəfqətli səsiylə dilləndi. Qorxmanıza ehtiyac yoxdur. Hara qoydunuzsa söyləyin. Sizə eyni belə bir akvarium alcağam. İçinə də üç dənə Yapon balığı qoyacağam.

Qorbaçov Həsənlə Pembo bu vədə sevindilər. Üzlərinə axmaq bir təbəssüm yayıldı. İkisi də Red Kitdən şübhələnirdi. Qorbaçov Həsən onu göstərərək:

– Bu götürüb Xeyri Ata, – dedi. Söyləsənə lan sən götürdün elə deyil? Bax indi Xeyri Atam, mən Pemboyla tualetə getdim, bu tək qaldı otaqda. O zaman götürmüşdür. Anası-atası terrorist deyilmi onsuz da? Bu götürüb, dəqiq.

– Sən haradan eşitdin bu terrorist sözlərini? – Xeyri Ata dedi.

– Siz danışarkən eşitdim Xeyri Ata. Keçən axşam. . .

Xeyri Ata sərt bir yumruq ilişdirdi.

– Sən gizli-gizli bizi dinləyirsən?

Qorbaçov Həsən yanağını tutdu.

– Yox Xeyri Ata!

Boyu paspasa çatmayan Pembo:

– Balıqlara da yem vermişdi itmədən əvvəl, – deyərək qızışdır.

– Yemi haradan tapdın lan? – Xeyri ata soruşdu.

– Oranı eşələyirdi, – Pembo barmağıyla şkafı göstərib, dedi.

Xeyri Ata bir yumruq da ilişdirdi.

– Gizli-gizli otağımı qarışdırırsan lan!

Qorbaçov Həsən ağlamaya başlamışdı. Burnunu sildiyi əlini Pemboya yelləyib:

– Lan axmaq oğulu axmaq, – dedi. Mən sənin ən yaxşı yoldaşın deyiləmmi?

Xeyri Ata, tarazlığı təmin etmək üçün Pembo və Red Kitə də bir yumruq atdı.

– Harada lqn bu balıqlar? Hansınız götürmüsünüz!

Pembo qızarmış yanağını tutub:

– Nə vurursan buşt! – dedi və müdirin qaval sümüyünü 28 nömrəli ayaqqabısının ucuyla təpiklədi. Otağa bir səssizlik çökdü, Xeyri Ata və Rakım Əfəndi çaşqın gözlərlə Pemboya baxdılar. Xeyri Ataəlinin üstüylə şalvarını çırpdı.

Pembo əsasən müti bir uşaq idi amma qanuni müdafiə haqqına böyük əhəmiyyət verərdi. Həyatında bir dəfə gördüyü atası – keçən il bayram ziyarətinə gəlmişdi – "Heç bir şeydən qorxma," demişdi. "Biri sənə söysə söy, nə olursa olsun davadan qaçma" demişdi. Bunu o zamandan bəri həyat fəlsəfəsi halına gətirmişdi və buna görə bir ildir onu döyməyən qalmamışdı. Qorbaçovun axmaq oğulu axmaq deməsi xaricində, – amma o onsuz da hər kəsə belə xitab edərdi – heç bir söyüşə və hücuma dözümü yox idi. Əlindəki bütün imkanlarla dərhal cavab verməyə çalışırdı. Xeyri Ata ard-arda üç yumruq atınca nə baş veriyini anlaya bilmədi.

Qorbaçov Həsən, Pembonu qucaqlayıb:

– Vallah-billah biz götürmədik Xeyri Ata, – dedi. Çörəyə, qurana, nemətə and olsun! Red Kit susdu. Xeyri Ata, Qorbaçov Həsənlə Pembonu qolundan itələdi:

– Siz çıxın çöldə gözləyin!

Red Kitlə baş-başa qalanda masanın üstündən “Maltepe”sini götürdü. Paketi yoxlasa azalan siqaretləri də fərq edə bilərdi. Əli alışqana getmədən Rakım Əfəndi özünü çatdırıb yandırdı. Nikotini alın tərəfindən başının ağrısını bir az sakitləşdi.

– Sən götürdünsə de, vallah əsəbiləşməyəcəm. Danışsana oğulum. Mən də sənin bir atan sayılaram.

Red Kit yenə çiyinini silkələyincə Xeyri Atanın əsəbləri pozuldu. Dodağının ucundakı “Maltepe”nin tüstüləyərkən, onu yaxasından yapışıb silkələməyə başladı.

– Susma, lan, it! Hara qoydun balıqları! Danışsana len! Susma len! Danış len!

3

Behzat Ç. əllərini başının arxasında birləşdirmiş, diqqətlə tavanı araşdırırdı. Otağı saten boyayla örtüldüyündən bəri, hamar tavanda şəkil meydana gətirmək üçün ciddi bir təxəyyül lazım idi. Səlim qapını döyüb:

– Müfəttişlər gəlib amirim, dedi.

Behzat Ç. ona baxmadan başını tərpətdi.

Səlimin əynində dəri pencək vardı, saçını rezinlə yığmışdı. Harun, əlindəki meyvəli “Top kek”in qabını açarkən hirslə baxdı onun arxasınca:

– Bu adam arvad kimi saçını uzadır. Niyə kimsə bir şey demir! – Bir gözüylə komandirini süzdü. Behzat Ç. vecinə almadı, diqqətini tavana cəmlədi, bir küncdə tac xətti kimi bir şey vardı.

Harunun qarşısında oturan Cövdət:

– Polisin yeni imici budur, – dedi.

– Soxaram elə imicə, Harun bunu dedikdən sonra Cövdətə doğru əyildi. – Qarı kimi saç uzadacaqsa Narkotikə getsin, Cinayətdə nə işi var?

– Niyə? Cinayətdə saç uzatmaq olmaz deyə bir qayda var?

– Var, anasını satım. Lan bu bizim məhəllədən keçsə, ağızını burnunu əlinə verərlər. Polis olduğunu söyləsə sən necə polissən deyə bir daha döyərlər.

Behzat Ç. jaketinin yaxasını sağa-sola çəkişdirdi. Sinəsinə bir ağırlıq çökdü, nəfəs almaqda çətinlik çəkirdi. Tac xəttindən ümidi kəsib qalxdı, avto dayanacağa baxan boz pəncərəni açdı. İlıq hava vurdu üzünə.

– Yaydan qalma bir gün, – Cövdət köks ötürüb Çexov pyeslərindən çıxmış bir personaj ədasıyla dilləndi. İki gün əvvəl sulu qar yağırdı. İndi havaya bax. Qlobal. . . Harun söhbətin gedəcəyi istiqaməti anlayıb:

– Qlobal istiləşmə heç umurumda deyil! – cümləsiylə Cövdətin səsini kəsdir. Ardınca bir müddətdir seyr etdiyi “Top kek”i bütöv olaraq ağızına atdı. Keksi çeynəyərkən – Qütb ayıları düşünsün, – deyə donquldandı.

Cövdət ümidsiz bir üz ifadəsiylə Haruna baxdı. Bir insanın necə bu qədər laqeyd ola biləcəyini anlaya bilmirdi. Cinayət bürosuna, işsiz universitet məzunlarına polis olma haqqı tanıyan qanundan faydalanıb gəldiyi üçün, fikirlərinin ciddiyə alınmamasına alışmışdı. Amma az-çox mütəxəssisi sayıldığı belə bir mövzuda da – əkinçilik mühəndisi idi – susmağa niyyətli deyildi. İstixana effktindən, istilik statistikalarından və yaxud Harun onları başa düşməzsə, Ankarada son qırx bir ilin ən quraq qışının yaşandığından bəhs etməyə qərarlı idi.

Harun, hələ Cövdət sözlərinə başlamadan sözünü kəsdi.

– Onsuz da müfəttişlər gəlib, beynim xarab olub. Zibil qutusuna atdığı “Top kek”in qabıyan keçdikdən sonra – On il əvvəl ozon dəliyi deyirdiniz, – deyə davam etdi. – İndi onu tikdiniz, qlobal istiləşmə çıxdı ortaya.

Cinayət və Soyğundan məsul Polis Şöbəsinin Müdir yardımçısı Tahsin, Hayaletlə birlikdə otağa girdi. Daha doğrusu əvvəl Tahsinin göbəyi girdi, bir müddət sonra yanında Hayaletin də olduğu aydın oldu. Cövdətə baxdılar. Cövdət xüsusi bir mövzunun danışılacağını anladığından, birdən qalxdı. Qalxarkən kürsünüvə ratsiya telefonu aşırtmışdı.

– Yavaş, Harun dedi. – Yavaş! Götünlə dağları aşırtdın. Ondan sonra nə bilim qlobal istiləşmə, nə bilim qütb ayısı.

Cövdət küskün halda çıxdı, qapını bağlayarkən Tahsin:

– Çay varmı? – deyə soruşdu.

– Yetər! – Cövdət dəhlizdə üsyan etdi. Səlim yanına yaxınlaşın nə olduğunu soruşdu. Cövdət – Boş ver qardaş, – deyərək səsini çıxarmadı.

Tahsin, əvvəlki gün çəkdiyi planı Behzat Ç.-nin masasına sərmişdi.

– Bu iş önəmlidir. Baxın bura! Dörd polis planın üstünə əyildilər. Behzat Ç. “216” qutusunu eləcə uzatdı. Hayalet götürdü, Harun iki gündə üç siqaret çəkdiyindən götürmədi,      Tahsin "Tərgitmişəm," dedi. Behzat Ç.-nin həyatda anlaya bilmədiyi iki insan tipi vardı: biri uşaq qatilləri, digəri siqareti tərgidənlər. Hərçənd birincisini peşə təcrübələrindən anlaya bilirdi bir az. Tahsinə tərs tərs baxdığı üçün, Harunun “İki gündə müfəttiş gələr?” – deyə soruşduğunu eşitmədi.

– Artıq belədir, – Tahsin dedi. Dərhal müdaxilə. Bu Erməni vurulduqdan sonar işlər qarışdı, müdirləri belə bir gündə yox edirlər. Yəni mən sizdən daha betər vəziyyətdəyəm bu an. Tahsin, müdir yardımçısı olaraq, icazəli olan Polis Şöbə Müdirini əvəz etdiyi üçün, özünü də müdirlər arasında görməyə başlamışdı.

– Baxın. Bura SSK İşhanı. Bura da hadisənin olduğu ümumi tualetin önü. . . – Telefon zırıltısı sözünü kəsdi.

Harun telefonu açdı.

– Alo. Kim dedin? Kim! – Harunun dodağı qaçdı, gülümsəyib davam etdi, – Məmnun oldum, mən də Fantom. Söylə canım. – Hər zamankı vərdişlə üç dənə qələm götürdü qələm qabından, biri yazmasa o birisi yazardı. Baş barmağıyla əlindəki qələmi sıxdı. Tahsinin planını önünə çəkdi, kənarına qeyd etməyə başladı. – Hara? Kuğulupark. İt? Nə iti? Qutu? Niyə iti qutuya qoydun? Nə etdin! Basdırdın. Nə etdin! Yəni, basdırdım deyirsən. Harun 2,5 saniyə düşündü, üzündəki təbəssüm silindi. Polislər maraqla baxırdı. Harun davudu səsiylə – Oğulum sənin var ha, – deyə bağırdı. – Nömrədən yerini təsbit edərəm, kim olduğunu taparam, sonra da gəlib səni şil-küt edərəm. Telefonda avaralıq edəcəksənsə get 112-yə zəng et. Yaxşı, ağıllı ol indi.

Harun telefonu söndürəndə Tahsinlə Hayalet "Kim o ya!" deyə birlikdə dilləndilər.

– Red Kit.

– Red Kit?

– Özünə Red Kit deyən bir telefon avarası. Kuğuluparka bir qutu basdırdım, qutunun içində bir it var deyir.

– Niyə Cinayətə zəng edib? – Hayalet soruşdu.

– Nə bilim.

Harun, Tahsinə dönüb:

– Amirim, – dedi. Tahsin tutuldu bir az, “müdirim” deyilməsini istərdi.

– Bu 155-dəki qızlara söyləyin. Hər istəyənə cinayətin telefonunu verməsinlər.

– Nömrəyə baxaqmı? – Hayalet soruşdu.

– Ehtiyac yoxdur, – Tahsin dedi. Akbabaya söyləyin, ətrafa bir nəzər salsın. O haradadır?

– Harada olacaq, nümunədə.

– Nə edir?

– Nə edəcək, yaralama xəbərinə getdi.

– Nəysə tamam, buraxın bunları, – Tahsin dedi. Planı qarşısına çəkdi. Siqareti tərgitdikdən sonra daşımağa başladığı təsbehin imaməsiylə vura-vura hər kəsə yerini göstərdi. – Bu böyük kvadrat SSK İşhanının həyətidir. Bura hadisənin olduğu ümumi tualetin önüdür. İndi hər kəs anlasın yerini. Sən buradasan. Sən onun arxasında. İki dəfə dayan xəbərdarlığı etdiniz. Adamın SSK-dan çıxıb kütləyə qarışma ehtimalı vardı. Hayaletya döndü:

– Sən ortada yox idin. Bir şey görmədin.

– Tamam, – dedilər. Qırx dəfə izah etmişdi onsuz da.

– İndi Harun sən diqqət yetir, – Tahsin dedi. – Müfəttişlər, prokurora verdiyin ifadə elə deyil, deyə bilər. – Adamı əlimdən qaçırdım, deyəcəksən.

– Bu bədənlə necə qaçırdın deyərlər, – Hayalet, Harunu süzüb dedi. Harun tərs-tərs baxdı Hayaletə. İki Hayaleti yan-yana və üst-üstə qoyunca yarım Harun etməzdi.

– Şişirtməyin, – Harun dedi. Uzaqbaşı müfəttişlərdir. Elə incə düşünə bilməzlər.

Harun, tək müfəttişin qarşısına çıxacağını ümid etdiyindən təlaşlandı.

– Neçə nəfər müfəttiş var?– deyə soruşdu.

– İki, – Tahsin dedi. Biri polis müfəttişi, digəri mülkidir. Polis müfəttişi səni qoruyacaq onsuz da, çox üstünə gəlməz. Amma mülki müfəttişə diqqət yetir! Başdanxarab bir arvad olduğunu eşitdim. Əsla tərs bir cavab vermə.

– Niyə mənim ifadəmi alırlar ki? – Harun dodaq büzdü.

– Sırf sənin deyil, – Hayalet dedi. – Əvvəl üçümüzün ifadəsini alacaqlar.

– Üçüncü kimdir?

– Akbaba. Hadisəni üçümüz görmüşük. Bir də ümumi tualetin sahibi.

– Haaaağğğ! – Tahsin araya gidi. – Tualetçiylə danışmısınızmı?

– Uyğun bir dillə danışdım, – Harun dedi. – Heç bir şey görmədiyinə and içəcək vəziyyətdədir.

– Adamlar prokurorluqdan betər işləyir. – Hayalet dedi. – Əvvəl hal şahidləriylə danışacaqlar. Bütün məlumatları yığdıqdan sonra. . . Bir dodağı qaçdı, başıyla Behzat Ç.-ni göstərib, – ondan sonra üstünə gedəcəklər, – deyə tamamladı.

Tahsin, Behzat Ç.-yə tərəf döndü.

– Susma haqqını istifadə etməsəydim yaxşı olardı, – dedi. İndi şübhələri daha betər çəkdin üstünə. – Tahsin, cavab verməsini gözləyirmiş kimi Behzat Ç.-yə baxdı. – Normalda səni işdən uzaqlaşdırmaqları lazım idi, – deyə davam etdi.

Behzat Ç.-nin ağbisi Şövkət, nazirlikdən bəzilərini araya soxmuşdu; həyatda bildiyi ən yaxşı iş araya adam soxmaq idi. Behzat Ç. açıq şüşənin önünə hava almağa getdi, bir-iki dəfə dərindən nəfəs aldı. İkinci mərtəbədən avtodayanacağa atılmağı, sonra da arxasına baxmadan Şərəfli Koçhisara doğru qaçaraq uzaqlaşmağı düşündü bir anlıq.

Qapı yüngülcə təpiklənildi. Harun açdı. Cövdət iki əliylə möhkəm-möhkəm yapışdığı çaynimçəsiylə içəri girdi. Dağıda-dağıda çayları payladı, çıxarkən Haruna dönüb:

– Keç-keç keçen il, – deyə kəkələdi. – Səudiyyə Ərəbistanına qar yağdı. Qar!

– Kəs, – Harun dedi. – Onsuz da iki gündür həddindən artıq işləyirəm, sinirlərim pozulub.

Bir müddət otağı çay qaşıqlarının cingiltisi bürüdü. Sonra ilk qurtumlar hörüldədildi.

– O qaşığı çıxar, gözünə girəcək, Hayalet, Haruna xəbərdarlıq etdi. Harun bunu çox əhəmiyyətsiz hesab etdi, özünü bildi kimi çayı içdi. Birdən ağılına bir şey gəlmiş kimi qalxdı, otağının qapısını açıb Cövdətə:

– Eyy, Allahın Ərəbindən sənə nə! – deyə qışqırdı. – Plovu əllə yeyən bir millət!

– Kiçik hərflərlə danışın lan! – Tahsin qışqırdı. – Nə olub, anasını satım!

– Hər şey qaydasındadır, amirim. – Harun, kiçik hərflərlə dedi, – qlobal istiləşmə söhbət idi.

– Hər şeyiniz yolundadır, bir qlobal istiləşmə söhbətiniz çatmır.

Harun, mövzunun ona dəxli yoxmuş kimi Cövdəti göstərdi:

– Allahın əkinçilik mühəndisindən polis düzəltsən, belə də olmalıdır.

Tahsin üzünü turşudub gözlərini qıydı, mövzuyla uzaqdan yaxından əlaqəsi olmayan bir şeyi xatırlamışdı.

– O “Toros”un halı nədir? – deyə qışqırdı.

– Nə olub amirim? Təpə lampası düşdü, bir də sol farası çıxıb.

– Sol deyil, sağ, – Tahsin dedi. Ən kiçik detalda belə haqlı olmaq istəyi duyardı. Sanki o detalda yanılsa, bütün səhvləri corab söküyü kimi gələcəkdi. Harun söhbətin uzun müddətdir danışmaq istədiyi bir məcraya axmasından məmnun idi.

– Müdirim, – deyərək damardan girdi. – Polis Şöbəsi yeni “Megene” alınacaq. Birini bizim Cinayətə şey edək.

– Siz haradan eşitdiniz? – Tahsin yalandan gileyləndi. Ağılı “müdirim” müraciətində olduğundan üzündəki təbəssümü gizlədə bilmədi.

– Biz eşidirik müdirim, bunlar danışılan şeylər. Bu xarab “Toros”larla adam qovmaq olmur.

– Elə dəmə, “Toros” yaxşı avtomobildir. İstifadə edərkən anasını ağladırsınız, sizə dözür. Sizə “Megane” versək, iki gündə parçalayarsınız.

– Onsuz da nə gəlsə, ən son Cinayətə gəlir, – Harun donquldandı. – Allahın Əxlaq Bürosu belə “CZ 75”ə keçdi, bizə çatanda anbarda qalmadı dediniz, hələ standart “14-lük”lə gəzirik.

– “CZ 75” alın, millətin alnından vurun. – Tahsin dilləndi.

Bir səssizlik oldu. Behzat Ç. dodağına apardığı tək şəkərli çayı içmədən dayandı. Əlindəki stəkan titrəyirdi. İsti çay, stəkanı tutduğu iki barmağına töküldü bir az. Əlindəki çayı Tahsinin sifətinə atmaqdan qorxurdu. Budüşüncəni başından qovmağa çalışarkən stəkan əməlli-başlı titrəməyə başladı.

Hayalet bunu sezdi, birdən yaxınlaşdı, Behzat Ç.-nin əlindəki stəkanı götürdü. Tahsin gərginliyi sezib:

– “14-lük” yaxşı silahdır, – deyib vəziyyətdən çıxmağa çalışdı. Təhlükəsizdir. Hər şeyi ən son Cinayətə vermirik. İki ay əvvəl birinci buradan başlamadıqmı saten boyayla rəngləməyə? – Tahsin işarə barmağını hamar divara sürtdü. Barmağına boya bulaşmadığını görüncə gülümsədi və ikinci dəfə – Haaaağğğ! – dedi. Onsuz da təlaşlı biriydi, hər şeyi son dəqiqədə xatırladıqca əməlli-başlı təlaşlanırdı. – Müfəttişlər atış məsafəsini soruşsa, – dedi Haruna. – O həngamədə görə bilmədim, deyəcəksən. Çox sıxışdırsalar “on metr də ola bilər on beş metr də ola bilər” de, “Hətta iyirmi də."

– Niyə? – Harun soruşdu.

– Vurulan adamın köynəyindən atış məsafəsini təsbit etdirə bilərlər, – Tahsin açıqladı. – Onu etsələr, “qaçıb tuta biləcəyiniz adama niyə atəş açdınız? – filan deyərlər. Sən bağlı bir ifadə versən izah etdiyimiz hekayə inandırıcı olar. Görmədim, bilmirəm, deyəcəksən. Akbabaya söyləyin, o da tam görə bilmədim deyəcək. Tahsin, Hayaletə döndü, – Sən onsuz da “hadisə yerində deyildim,” deyəcəyin üçün bəri başdan “bilmirəm” deyəcəksən. İfadələriniz arasında ziddiyyət olmasın.

– Lap yaxşı, – Hayalet dedi. – Heç biriniz bu hadisəni görmədiniz deməyəcəklərmi?

– Desinlər, – Tahsin dedi. – Orası mühüm deyil. Başqa hal şahidi yoxdur. Birdən Haruna döndü – Sənin qalstukun haradadır? – deyə soruşdu.

– Nə qalstuku?

– Qalstuksuz olmaz. Bunlar müfəttişdir, d…qlı adamlardır, bir az üst-başınıza diqqət yetirin.

– Biz də arvad kimi saçmız uzadaq? – Harun dedi.

Tahsin bu sözdən sonra üzərinə müdiri əvəz etdiyini hiss etdi bütün varlığıyla. Sağa-sola əmrlər yağdırmaq, dağıdıb tökmək istəyi duydu.

– Bu düşüncəni dəyişdirin, – deyə qışqırdı. Mən elə tökülüb-itən, pinti adam istəmirəm şöbədə. Qalstuk deyirəmsə qalstuk! Gözü Behzat Ç.-nin 45 faizi ağarmış saqqalında idi. – Sən də bunu qırx, deyəcəkdi amma fikirindən daşındı. Akademiyaya Behzat Ç.-dən iki kurs sonra girmişdi. Behzat Ç. istintaqlardan düşüb vəifəsində gerilədikcə, Tahsin, vəzifə pillələrini ağır və qərarlı addımlarla qalxmışdı.

Behzat Ç. paslı siyirtməni açıb fövqəladə vəziyyətlər üçün saxladığı boz xətliqalstuku uzatdı Haruna. Harun çətinliklə bağladı, qalstuk qısa gəldi. Boyu tam olsun deyə təkrar bağladı, bu səfər də ip kimi sallandı. Hayalet güldü.

– Gül, gül, – Harun dedi. – Necəsə sən də bağlayacaqsan bu mərəti. Bax müdirim, bunlar da bağlayacaq. Yoxsa mən də bağlamaram.

– Tamam, – Tahsin dedi.

Səlim qapını açdı:

– Müfəttişlər hazır. Gözləyirlər.

Harun birdən həyəcanlandı, qarınından sinəsinə doğru bir ürpərdi qalxdı. Qurtuluş Liseyində intizam komissiyasının qarşısına çıxdığı günləri xatırladı. Tahsin, Harunun arxasınca qalxdı, qoluna girdi.

– FTB müqayisəsini unutma, – dedi. – Onlarınkı 67 faiz, bizimki 87 faizdir.

Tahsinin bir sözü qırx dəfə təkrarlaması Harunu gərginləşdirmişdi:

– Yaxşı, amirim, yaxşı.

4

Barni Moloztaşa Bənzəyən Müfəttiş – qısaca BMBM – soruşdu:

– Xəbərin gəldiyi gecə birlikdə idiniz?

Harunun gözü, mikrofonu ona tərəf olan diktafonda idi.

– O alət durmadan işləyəcək?

Yanındakı adam Barı Moloztaşa bənzədiyindən, özü də bir az Betti Moloztaşı xatırladan müfəttiş cavab verdi:

– Bəli. Buna görə hesabat hazırlayacağıq. Ətəyi tam dizindən idi. Üstündə dar, boz bir pencək vardı.

– Qarşıdurma xəbərinin gəldiyi axşam, yəni iki gün əvvəl, birlikdə idiniz?

– Bəli. TED Kollecin önündə idik.

– Hansı TED Kolleci?

– Neçə dənə Kollec var. Kollecdəki Kollec.

– Oranı bələdiyyə alıb. Kolleci İncekə köçürüblər.

– Təfərrüatı bilmərəm. Biz Kollecin qarşısından Qurtuluş istiqamətinə gedirdik.

– Saat neçə idi?

– 23. 15 radələri.

– Hadisə yerinə neçədə çatdınız?

– 23. 19 idi deyəsən. O zibil maşını önümüzü kəsməsəydi, daha erkən çatardıq.

Betti göz vurdu:

– Usta sürücüsünüz yəqin, dörd dəqiqədə hadisə yerinə çatdığınıza görə belə düşünürəm.

Harun, anasını xəstəxanaya çatdırmaq istəyərkən, arxa oturacaqda dünyaya gəlmişdi. Bu həyatda gördüyü ilk şey “Renault”un paneli idi, motorlu nəqliyyat vasitəsilərini şüuraltıyla belə idarə edə bilərdi. Amma bunları izah etməyə ehtiyac görmədi, təvazökar bir ədayla:

– Pis sürücü sayılmıram, – dedi. Atam bələdiyyədən təqaüdə çıxmış sürücüdür. Dörd yaşından bəri avtobus sürürəm.

Barı Moloztaşa Bənzəyən Müfəttiş – qısaca BM x 2 – hücumun istiqamətini dəyişdirdi:

– Nə qədər müddətdir birlikdə işləyirsiniz?

– Amirimlə?

– Bəli.

– Səkkiz ildir.

– Zorakılığa meyli varmı? – Betti soruşduqda, Harun onu başdan-ayağa süzdü.

– Zorakılıq deyəndə nəyi nəzərdə tutursunuz?

– Zorakılıq, lazım olmayan yerdə güc tətbiq etmək.

– Lazım olmadıqca kimsəyə yumruq atdığını görmədim.

– Hansı vəziyyətlərdə lazımdır?

– Adam yola verməyə, yalan danışmağa, bildiyini gizlətməyə çalışar. Nə bilim söyüş söyər, rüşvət təklif edər. Belə vəziyyətlərdə…

– Belə vəziyyətlərdə yumruq atır?

– Bəzən yumruq da atır. Amma lazım olmadıqca heç kəsi vurmaz.

– Tez-tez lazım olurmu? – Betti oruşdu. Harunun gözləri Bettinin dizqapaqlarına sataşdı. Dərhal qaçırdı baxışlarını. Barni Moloztaşa bənzəyən adamla – qısaca Birləşmiş Millətlərin kvadratı – bacara bilərdi, amma bu qadın heç nirmal deyildi.

– Baxın, – dedi. Mən burada səmimi olmağa çalışıram. Bunları söz almaq üçün soruşursunuz?

– Düzgün danış. – Barni xəbərdarlıq etdi.

– Düz danışıram! Adam gəlib polisə tərbiyəsizlik etsə, dövlətə, millətə söysə, bizim də əlimiz armud toplamaz! Bu təbii bir şeydir. Sizcə təbii deyilmi? Betty geri çəkilmədi:

– Deyil!

– Niyə?

Barni sözünü kəsdi:

– Bimkan ver sualları biz verək…

Harun heç nə eşitməmiş kimi davam etdi:

– Yəni sakit adama, dövlətini, millətini sevəni biz niyə vuraq. Dəliyik? Hamımız Türkük nəticədə, soyunda dönmə olmayan Türk övladıyıq.

Bu dəfə mövzunu dəyişdirən Betty oldu:

– Bir neçə ay əvvəl, Ulusda bir səyyarsatıcı hadisəsi olub. O gün birlikdə idiniz?

Harun, mövzunun ətrafında dönüb dolaşmalarından narahat olmuşdu.

– Bu istintaq iki gün əvvəlki hadisə ilə əlaqədar deyilmi? – deyə soruşdu.

– Hər şey bir-biriylə əlaqədardır, Betti şeytani bir təbəssümlə dilləndi. Ona görə bu səyyar satıcı hadisəsini danışaq bir az.

– O xüsusi bir vəziyyətdir!

– Necə xüsusi?

– Adam tərbiyəsizlik etdi.

– Nə tərbiyəsizliyi? – Barni sərtləşdi. – Adam işini görürmüş. Adi səyyar satıcı. Oyuncaq satırmış.

– Oyuncaq deyil. Bu maqnitli daşlar var ha! Havaya atırsan, bir-birini çəkir, cız-cız edir.

Betti qeyri müəyyən şəkildə üzünü turşutdu:

– Bəli, xatırlayıram, – dedi. Bir vaxtlar hər kün-bucaqda satılırdı. Sinir pozucu bir səsi var.

– Eynilə elədir. Məhz ona görə.

– Anlamadım, – Barni dedi.

– Əcaib bir səs çıxarır ya bunlar, cız-cız. Biz qarşısından keçərkən bu tərbiyəsiz, az qala amirimin üstünə doğru atdı tutdu daşları. Amirim dayandı. Mən adama etmə dedim. Dinləmədi, yenə atdı tutdu. Bundan sonra amirim adama bir şillə ilişdirdi.

– Şillə?

– Bildiyimiz şillə! Şapalaqdan ağır, yumruqdan yüngül əl zərbəsi olaraq təbir edə bilərik. Sonra satıcının həmyerliləri gəlincə hadisələr böyüdü bir az.

– Yəni sırf daş atdı tutdu deyə?

– Sırf atma-tutma deyil, az qala önünə atdı deyirəm.

– Mənim də az qala önümə atdılar o daşdan, amma heç kəsi vurmadım, – Betti ciyildədi.

– Az əvvəl sinir pozucu deyirdiniz? Cinayət bürosunda işləyən birinə ziddiyyətli ifadə vermənin çətinliyini qavrayan Betti:

– O qədər asanlıqla sinir pozulur?

– “Pet shop” sahibi Səlami Qartal, – Barni hücuma keçdi.

– Haydaaa! – Harun müdafiəyə keçdi. Bu istintaq nə üçündür? Mən amirimin həyatındakı hər şeyi bilə bilmərəm ki. Səlamı Qartal hadisəsindən xəbərim yoxdur. Yəni bir qəza olduğunu eşitdim, xərci nədirsə ödəndi deyə bilirəm.

– Spirtli içki içərkən avtomobillə dükana girib. Sonra da təhdid etmisiniz.

– Çox içirmi? – Betti soruşdu.

– İçməz, rakını tərgitdi.

– Rakını tərgidib amma içməyə davam edir yəqin.

– Bir adam rakını tərgitdiyi zaman içkini buraxmış sayılar. Ən azından bizim mühitdə belə bilinir.

– Sizin mühit hara?

– Cebeci Dörtyol.

Betty alınına düşən saçlarını düzəldib:

– Ən yaxşısı belə soruşum, – dedi. Vəzifə başındaykən içirmi? Ya da ən yaxşısı belə soruşum, iki gün əvvəlki hadisədə içkili idi?

– Xeyr.

– Bir şahid, qrup avtomobilindən qəzetə bükülmüş pivə şüşəsiylə çıxdığını görüb.

– Kim görübsə səhv görüb. Eyni zamanda qəzetə bükübsə pivə şüşəsi olduğunu haradan bilir?

– Nəysə, – Betti dedi. Əsas məsələyə keçək. Hadisəni qısaca danışın.

– Sakarya prospektindəki qarşıdurma xəbərini aldıq. İlk qrup olaraq hadisə yerinə getdik. İki qrup atışırdı. Oradakı əcaib heykəli sipər aldıq, hovuzun qarşısından gələcək qrupu gözləməyə başladıq.

– Hansı hovuz?

– Bu Sakaryanın ortasındakı hovuz yoxdur? Millət axşam toplaşıb pivə içdiyi yer. İndi doldurublar.

– Anladım, davam edin.

– Sonra o şəxs pivə çəlləyinin arxasından atəş açdı. Ortada qalan qız boyunundan vuruldu. Sonra vuran şəxs qaçdı.

– Qaçan şəxsin arxasınca SSK İşhanına ilk siz girdiniz?

– Bəli.

– O sırada amiriniz harada idi?

– Tam bilmirəm, hərhalda o biri qrupu qovurdu Yeni Səhnəyə doğru.

– Hansı Yeni Səhnə?

– Bu sökülən Yeni Səhnə yoxmu? Köhnə Meşəbəyilər Lokalının altı.

– Siz şəxsi harada tutdunuz?

– İşhanının dibində, ümumi tualetin qarşısında tutdum. Silahını götürdüm, vurub uzatdım.

Betti, Harunu başdan ayağa süzdü:

– Vurub uzatdınız?

– Təsirsiz hala gətirdim deyək.

Betty qımışdı, ardından ən əhəmiyyətli sualı olduğunu bəlli edən bir rəftarla:

– Amiriniz o adama silahı tuşlayanda siz harada idiniz? – dedi.

– Arxasındaydım.

– Şəxsin arxasında?

– Xeyr, amirimin.

– Necə yəni? Az əvvəl mən tutdum deyirdiniz. Prokurora verdiyiniz ifadədə şübhəlini ilk tutanın siz olduğunu söyləmisiniz.

Polis Müfəttişi Bani:

– Şəxsi buraxıb komandirinizin arxasına keçdiniz? – deyə soruşaraq Haruna köməkçi oldu. Mülki müfəttiş Betti həmkarına yeyəcəkmiş kimi baxıdı.

– Bəli, – Harun dedi. Şəxs əlimdən qaçdı. Mən də amirimin arxasına keçdim.

Narahat edici bir səssizlik oldu.

– Sizin boyunuz nə qədərdir, – Betti pozdu bu səssizliyi.

– Bir doxsan dörd.

– Kilonuz?

– Bu nə deməkdir?

– Lütfən suala cavab verin. Kilonuz neçədir?

– Bilmirəm. Yüzdən çox, yarım tondan az.

– Maşallah. Əlinizdən qaçırdığınız şəxsin boyu bir altmış beş, kilosu altmış yeddi kiloqram. Az qala sizin yarınız qədər bir adam.

– Eee?

– Əlinizdən necə qaçdı?

Harun, boz xəttli qalstuku boşaltmaq ehtiyacı duydu.

– Qandal çıxararkən…

– Komandiriniz nə vaxt silahını qaldırdı.

– Şəxs qaçında.

– Şəxsin arxasından dayan xəbərdarlı etdinizmi?

– Bəli.

– Neçə dəfə?

– İki.

– Şəxs qaçıb tuta bilməyəcəyiniz bir məsafədə idimi?

– SSK-dan çıxıb kütlənin arasına qarışma ehtimalı vardı.

– Atış məsafəsi nə qədər idi?

– Bilmirəm, – Harun dedi. O həngamədə görə bilmədim. Betti heyrətləndi:

– Necə yəni? Necə görə bilmədiniz?

– Görə bilmədim dedim. O qarışıqlıqda dayanıb atış məsafəsini ölçəcəkdim?

– Təqribən bir şey söyləyə bilərsinizmi?

– İndi, – Harun dedi. Nə söyləsəm yalan olar. On metr də ola bilər, iyirmi metr də. Otuz metr belə ola bilər.

Betti önündəki kağızları qarışdırdı, başını qaldırmadan:

– Komissar Səbri Özay da hadisə yerində idi? – deyə soruşdu.

– O kimdir?

– İllərdir birlikdə çalışdığınız yoldaşınızı tanımırsınız?

– Anlamadım. Bizim Hayaleti deyirsiniz?

– Bəli. Hayalet ləqəbiylə tanınır, yəqin.

– Onun adı Səbridir? Mən Sami zənn edirdim.

– O da hadisə yerində idi?

– Bəli.

– Harada idi?

– Son dəfə görəndə qrup avtomobilinin yanında idi. SSK-ya filan girmədi.

Betty başını kağızlardan qaldırdı.

– Mən SSK-ya-filan girdi deyə soruşmadım ki, – dedi. Harun, Bettiyə rəqibanə gözlərlə baxdı. Bir az qımışıb, yaxasını boşaltdı.

– Baxın, – Barniyə deyə guruldadı xeyli yüksək desibeldə. Şərəfsizin biri, iyirmi yaşında bir qızı vurur. Siz burada bizi mühakimə edirsiniz.

Barni gözlərini kağız yığınından ayırdı, təpəsindəki bir tutam sarı saçı düzəltdikdən sonra heç gözlənilməz bir anda ayağa qalxdı.

– Bir saniyə icazə verirsinizmi? – Bettidən soruşduqdan sonra cavabı gözləmədən Harunun qoluna girdi. Qapı önünə çıxdılar. Barni aydın bir dillə – Ağıllı ol, – dedi. – Sənin bəlanı si…rəm. Harun tutuldu. Barni – Sən kiminlə danışdığının fərqindəsən? – deyə davam etdi. Arvad mülki müfəttişdir, istəsə bu an hamınızı uzaqlaşdırar. Sən belə danışsan mən səni necə qoruyum? İçəri girdiklərində Betti:

– Əvvəlcə bunu söyləyim, – dedi Haruna. Biz kimsəni mühakimə etmirik. Administrativ bir istintaqdır. Son bir ildə üst-üstə yığılan hadisələr var. Yəni amiriniz ondan əvvəl bir müddət administrativ icazəli olub. Təqaüdə göndərməyi düşünmüşlər, amma nədənsə etməyiblər.

– Bəli, elə bir şey oldu, – Harun dedi. Səsi bir az qısılmışdı.

– Bəzi mövqelərdə hörmətli dostları var, – Betti davam etdi. Amma bu dəfə dostlarının faydasını görə bilməyəcək. Yaxşı, daha əvvəl dəbəzi istintaqa cəlb edilib, amma bu son hadisədir…

– Siz əvvəldən qərarınızı vermisiniz, – Harun Bettyin sözünü kəsdi. Barni üzünü tumarlayıb söyüş söyəcəkmiş kimi Haruna baxdı. Harun əl-qol hərəkətləriylə izah etməyə çalışdı:

– Yəni siz bilmirsiniz müfəttiş xanım. Böyük bir hadisə yaşayıb.

– Bilirəm, – Betti dedi. Xəbərim var.

– Yəni psixoloji olaraq ona pis təsir etdi. Yoxsa yaxşı insandır. İnsanı dərhal xərcləməmək lazımdır, bunları da nəzərə almaq lazımdır. Biz burada hər il neçə cinayətin üstünü açırıq. Bizim müvəffəqiyyət nisbətimiz FTB-dan yüksəkdir. Onlarınki 67 faiz, bizimki 87 faizdir. Bunu bilirdiniz?

– Bilirəm, – Barni dedi. Bunlar on il əvvəlki statistikalardır.

– Mən də ona görə söylədim onsuz da. On il əvvəl də bu büronun başında o vardı.

– Amma Ankarada çox planlı cinayət işlənmir ki, – Betti gərginlik yaratdı.

– Planlı-plansız fərq etməz. Cinayət cinayətdir. Yəni bu büronun müvəffəqiyyəti FTB-dən yüksəkdirsə, bu büronun amirinii də xərcləməmək lazımdır.

Betti yerindən qalxdı.

– Səni anlayıram , – deyərək əlini Harunun çiyininə qoydu. Harun bu səmimiyyətdən dərhal çox narahat oldu. Mənə doğrunu söylə, – Betti dedi. – O tualetin qarşısında nə oldu? Gözlərini süzüb, – Daha çox gəncsən, – deyərək pıçıldadı. Az əvvəlki soyuq müfəttiş getmiş, yerinə hərarətli qadın gəlmişdi. Bilirsən rütbə və təyinat vaxtı çatıb. Başdan çıxarıcı bir ədayla: Bir neçə aya komissar olacaqsan. Önün açıqdır. Yalan danışsan, öz peşə həyatını da təhlükəyə atırsan.

Harun iki yarım saniyə düşündükdən sonra dilləndi:

– Mən yalan danışmağı sevmirəm.

5

Behzat Ç. müfəttişlərin gəldiyi günün axşamı, “Toros”u İncəsənət Liseyinin küçəsində saxlamış, Hoşdere prospektindən keçən avtomobillərin uğultusunu dinləyirdi. Təkrarlanan uğultunun arasından bağrı yanıq mikroavtobus mühərriklərinin fəryadını ayırd etmək mümkün idi. İnsanlar işdən çıxanda tıxac yaranan yollardan keçmək istəyən sürücüləri də eşitmək olurdu. Haruna görə Barni Moloztaşa bənzəyən adamla bacarmaq mümkün idi, amma hesabatı o qadın yazacaqsa işləri çətin idi.

Müfəttişlər Behzat Ç.-nin vecinə deyildi. Gözlərini əlli metr kənardakı məktəbə dikmişdi. Bahar az əvvəl girmişdi içəri. Bir azdan altı yaşlarında bir uşaqla çıxacaqdı. Adını bilmirdi bu uşağın, hələ o qədər yaxınlaşa bilməmişdi Bahara. Sanki hər an biri ön şüşəni döyəcək, "Altı yaşında uşağı olan dul bir qadını izləməyə utanmırsanmı?" deyəcəkdi. Günahkarlıq duyğusuyla qarışıq bir kəsavət çökmüşdü içinə. Yoldan keçən hər kəs özünə baxırmış kimi hiss edirdi.

Daha əvvəl bir neçə dəfə Bahara yaxınlaşmağı düşünmüş amma dərhal fikirindən daşınmışdı. Yaxınlaşıb nə deyəcəkdi ki? Onsuz da bunun üçün əvvəl danışmağa başlaması lazım idi. O da ayrı bir dərd idi. Hələlik uzaqdan-uzağa seyr etməklə kifayətlənirdi. Bəlkə də altı aydır bir təsadüfün arxasında idi, qarşılaşmaları həm qaçınılmaz və təbii olsun həm də danışmasına gərək qalmasın. Məsələn bir soyğunçu Baharın çantasına alsa, o da hadisəni görən bir polis kimi dərhal özünü yetirsə. Hər qırx saniyədə cana və mala istiqamətli bir hücumun olduğu gözəl məmləkətimizdə, bu iş mümkün görünürdü. Olsaydı, artıq heç kim tuta bilməzdi onu, soyğunçuya bir kəllə, bir yumruq, sonra sərbəst stildə təpik yumruq ratsiya… Amma belə olmaz. Romantik mühiti zədələməyəcək ağayana bir yumruq kifayətdir. O da olmadı bir şillə. Ardınca "Mənim yerimdə hansı baş komissar olsa edərdi bunu," mənasına gələcək jest və mimikalarla uzadardı soyğunçudan götürdüyü çantanı. Bahar "Sağ olun məmur bəy," deyərdi. Məmur beyin Behzat Ç. olduğunu görüncə də ürəyindən vurulardı yenə. "Məndə baş olsa onsuz da səndən ayrılmazdım iyirmi il əvvəl," deyərdi. "Hadisəni eşitdim, çox kədərləndim. Başın sağ olsun," deyərdi. Sonra daboyuna sarılıb, "Eee! Harada qalmışdıq… "

Kriminal bir tip şüşəni döydü. Behzat Ç.-nin bir anlıq ürəyi ağızına gəldi. Adamın tipini görüncə rahatladı. Yan şüşəni açmaq üçün qolu çevirdi.

– Beş lirə alım ağbicim, dayanacaq ödənişi.

Adamın axmaq sifətinə dikdi gözlərini. İşarə barmağıyla saqqalını qaşıyarkən anlamağa çalışırdı. Ciddi idi yoxsa zarafat edirdi?

– Elə tərs-tərs baxma. Beş lirə ver görüm.

Adamı, sağ əliylə yaxasından yapışıb sürətlə özünə çəkdi, sol əliylə ritmik və gicəldici yumruqlar atmağa başladı. Adam, Behzat Ç.-dən xilas olmaq üçün vurnuxarkən, bir kriminal tip də qaçaraq gəldi. Behzat Ç.-ni yaxadan ayırmağa çalışan qolların sayı dördə çıxdı. Əlli metr kənarda Bahar, əlindən tutduğu uşaqla çıxmışdı məktədən. Onu görüncə yaxanı buraxdı. Sonradan gələn "Qüsura baxmayın amirim,” dedi. Behzat Ç. əlinin tərsiylə uzaqlaşmalarını işarə etdi. Baharın belə bir hadisə ilə onu fərq etməsini istəmirdi. Sonradan gələn, yaxası əzilənin peysərinə bir yumruq atdı:

– Görmürsənmi lan polis avtomobili olduğunu!

– Haradan bilim Bahəddin Ağbi. Mülki maşındır.

– Lan çaş ördək! Polisdən başqa ağ “Toros” istifadə edən qalıbmı?

* * *

İki gün sonra, 18 Fevral bazar axşamı, açar kiliddə iki səfər döndü. Behzat Ç. evə girincə girişin işığını yandırdı. Bazar günləri işlənən ailə içi cinayətlərin həddi-hesabı olmadığından bir az yorğun idi. Beyni yorulan bir məmur, iş günləri başlamadan uşaq-muşağı doğramağa qalxmışdı yenə. Çəkmələrini çıxarıb başmaqlarını geydi. Hoppa üç ayağıyla tullanaraq gəldi dərhal,ön ayaqlarından biri içə dönük idi. Tullanarkən axsayır, tarazlığını təmin etməkdə çətinlik çəkirdi. Behzat Ç. ona baxmadan mətbəxə getdi, şkafı açdı, “Tekel” pivələrini buzluğa qoydu. Kahı bitmişdi, iki xiyar soydu. Hoppa, Behzat Ç.-ni görüncə yemək saatının gəldiyini anlamışdı. Yemək qabının qarşısında gözləyərkən səbirsizliklə qabın altındakı kartonu gəmirirdi. Önünə tökülən xiyarları qabıqlarından yeməyə başladı. Qabıqlar bitincə “daha yoxdur?” baxışıyla baxdı, olmadığını görüncə məcbur olaraq xiyarlara girişdi.

Behzat Ç., Hoppanın qabıqlara olan marağını anlayınca təkrar şkafı açdı. Tərəvəzlikdə üç dənə təzə lobya tapdı, içlərini çıxarıb qabıqlarım uzatdı. Hoppa xiyarları bir tərəfə buraxıb dərhal paxla qabıqlarını dişlədi. Behzat Ç. çaşdı, hər keçən gün başqa bir xasiyyətini öyrənirdi Hoppanın. İlk qarışıqlığı, kök sevmədiyini öyrənincə yaşamışdı. Hoppa kökə ağız büzürdü, amma gördüyü bütün yaşıllıqlara hücum edirdi. Yaşıl jaketini belə gəmirmişdi.

Pimapenlə örtülmüş mətbəx balkonuna çıxdı, bura Hoppanın evi olmuşdu. Meyvəsatan sandığından süni bir daxması belə vardı. Daxma evin ən mənzərəli yerində idi, diqqətli baxınca iki mənzilin arasından Dikmen vadisini görmək mümkün idi. Daxmanın yanındakı plastik tualet qutusunu götürdü, duşa getdi, Hoppanın işəməyini tökdü, sonra öz işədi, sifonu çəkdi. Balkona dönüb tualet qutusunu yerinə qoydu. Qutunun yerinə “Posta”nın baş səhifəsini sərdi. Boşalan su qabını doldurdu. Hoppa önündəkiləri yedikdən sonra qulaqlarını V şəklində uzadıb üzünü əymiş, süzgün qırmızı gözləriylə ən sevimli ifadəsini nümayiş etdirirdi. Behzat Ç. şkafı açıb iki ovuc quru yem götürdü, yemək qabına qoydu. Hoppa, ön dişləriylə yemə hücum etdi. Şuləyə görə bir ovuc yarımdan çox quru yem vermək zərərli idi. Hoppa adını da Şulə tapmışdı onsuz da. Behzat Ç., yemək sırası özünə gəlincə dörddəbir çörəyin arasına “Ferma” pendiri qoyub tost maşınına basdı. Hoppa acgözlüklə baxmağa davam edirdi.

Gəlib Behzat Ç.-nin ayaqlarına sürtündü. Behzat Ç. ayağının kənarıyla Hoppanı itələdi. Hoppa küsdü dərhal, donquldandı bir az, topal olduğunu vurğulamağa diqqət yetirərək balkon qapısına getdi. Boz ağ tüklərlə örtülmüş kürəyini Behzat Ç.-yə çevirdi, arada “başını döndərib baxırmı görəsən” deyə nəzarət edirdi.

Behzat Ç. ömürü boyunca evheyvanı bəsləməmişdi. Heyvanlar aləmiylə əlaqəsi TRT-nin BBC-dən aldığı “Böyük pişiklərin gündəliyi”ni seyr etməklə məhdud idi. Seçimini soruşsalar hərhalda çita balası filan bəsləmək istəyərdi. Bir də, O uşaqkən hələ, hərdən bir “Ferma”nın zooparkına gedərdi. Qaplanlara baxarkən “kağız halva”sını dişləyərdi. Bu görüntünü dərhal ağılından qovdu. Altı ay əvvəl, gecə yarısı bir böyük raknı aşırdıb Səlamı Qartalın Bəstəkar küçəsindəki “Pet shop”una “Toros”un burnuyla girincə, bu Hoppa da girmişdi həyatına. Beləcə həyatında, Şulənin ifadəsiylə "Yeni Rakıya Vida Hoppaya Mərhaba" dövrü başlamışdı. Qəzanın sabahısı günü, təqribi vitrin pulunu güc bəla düzəldib “Pet shop”a getmişdilər. Salamı Qərtal pulu qəbul etməmişdi, məhkəməyə verməyə qərarlı idi. Ancaq Harun, münasib bir dillə, məhkəməyə verməyin onun özünə ziyan vuracağını başa salandan sonra imtina etmiş, pulu götürmüşdü.

Polislər dükandan çıxmağa hazırlaşarkən Hoppanı peysərindən qaldırıb:

– Yaxşı bu dovşanı nə edim? – demişdi Səlamı Qartal. Heyvan şikəst qaldı. Atsan atılmaz, satsansa satılmaz. Qəzada Hoppanın sol ayağı qəfəsə sıxışmışdı.

Behzat Ç.-nin qərar verməsi 2,5 saniyə davam etmiş, adamın əlindən Hoppanı götürüb pencəyinin cibinə atmışdı. O zaman barmaq qədər bir şey idi, indiki kimi bir kilo gəlmirdi. İyirmi lirə verincə Səlamı Qartal qaşlarını qaldırıb əllərini açmışdı:

– Olarmı heç? Cins dovşandır bu. İyirmi lirə də vermiş, sonar bir az düşünüb on lirəsini geri almışdı.

Dörddəbir tostu maşından götürüb nahar qabına qoydu. Şkafdan “Tekel” pivəsini çıxarıb alışqanın arxasıyla açdı. Tam mətbəx işığını söndürəcəkdi ki, Hoppanın balkon qapısı qarşısında hələ eyni küsmə mövqeyində dayandığını gördü. Döndü, soyuducunu qarışdırmağa başladı. Tərəvəzlikdə bir dənə yaşıl alma tapdı. Şuləyə görə alma da zərərli idi, ishal ola bilərdi. İki mənfi dəyər arasında sıxışmışdı, ən sonunda c bəndini seçdi: "Aç qalacağına ishal olsun!" Almanın qabıqlarını soydu, xırda-xırda dilimlədi. Hoppa dərhal yaxınlaşdı, sevinclə hoppandı. Burnunu Behzat Ç.-nin baldırlarına sürtdü. Alma önünə qoyulduğunda yenə qabıqlardan başlamışdı gəmirməyə.

Behzat Ç. salona getdi. Tək kreslosunda oturdu, televizoru açdı, səsini tamam azaltdı. NTV-də “Real Madrid”in oyunu vardı. Dörddəbir tostun yarısını yeyib qalanını stolun üstünə qoydu. Kreslosunu bir az arxaya yatırdıb bir “216” yandırdı, sonra da “Tekel” pivəsinə girişdi. O bitincə ikinciyə, ikinci bitincə üçüncüyə girişdi.

Üçüncü bitincə iki “Tekel” götürüb gəldi, get-gəl çətin olurdu. Qarınını doyuran Hoppa da mətbəxdən gəlmiş, üçlü kreslonun önündə üzüstə uzanmışdı, kefi yerində idi.

Behzat Ç. beşinci “Tekel”i açarkən Roberto Karlosa aut xəttinin qarşısında yerə uzatdılar. Hakim, həkimləri meydançaya dəvət etdi. Roberto Karlos, əliylə xərəyə gərək olmadığını işarə etdi, tək ayağının üstündə aut xəttinin kənarına çıxdı. Hoppa, hakimin verəcəyi kartın rəngini öyrənmək istərcəsinə başını qaldırmışdı. Sonra eynilə yıxılmış Roberto Karlos kimi axsaya-axsaya irəlilədi. Televiziya kabelinin qarşısında dayandı, birdən gəmirməyə başladı. Behzat Ç., Hoppanın nə etdiyini görüncə əllərini bir-birinə vurdu. Hoppa qorxub ciyildədi. Diqqəti dağılmış, kabeli buraxmışdı. Təkrar kabelə əyilincə, Behzat Ç. “216” qutusunu götürdü, içini boşaldıb qutunun üstündəki neylonu sıyırdı. Boş qutunu Hoppanın başına atdı. Hoppa sevinclə öz ətrafında fırlanmağa çalışdı. Gəmirməyi ən çox sevdiyi şey “216”nın qutusu idi, televiziya kabelini buraxdı.

Behzat Ç. oyun bitəndə altıncı “Tekel”i açdı, əllərinin titrəməsi azalmışdı. Tavana dikdi gözlərini. Bir müddət sonra tavandakı xətlər dəli olub sağa sola qaçmağa başladılar. Sonra da birləşib üstünə gəldilər. Dikəldi, nəfəs ala bilmirdi. Divarlar yastılaşıb üstünə gəlincə, əşyalar da şəklini itirdi, baxdığı hər şey bir girdab olub yaxasından çəkməyə başladı. Avtodayanacağa baxan pəncərəyə getdi titrəyərək. Sürətlə soyuq havanı çəkdi ciyərlərinə. Ay buludların arasından göz qırpınca bir az özünə gəldi, tualetə gedib əlli dörd saniyə işədi. Əllərini yuyarkən güzgüyə baxdı. Üzünü görüncə qorxdu bir az. Saçın-saqqalın 45 faizi ağarmış, spirt “215” promil, vəziyyət p…x kimi… Dəsmala uzanarkən ayağı sürüşdü, paltaryuyan maşının önünə sərildi. Elə qaldı, içindən qalxmaq gəlmirdi. Gözlərini maşının altqapağındakı yazıya tikmişdi: "DİQQƏT! MAŞININIZI BU QAPAĞIN ALTINDAN TUTARAQ QALDIRMAYIN"

Nə qədər müddət orada yatdığını xatırlamırdı. Salonda telefon zəng çalmağa başlayınca yerdə yatdığının fərqinə vardı. Hoppa, qorxulu ciyiltilər və atılıb düşməklə gəldi, tam gözünün qarşısında dayandı, burnunu saqqallarına sürtdü.

Telefonun zəngi davam edirdi. Behzat Ç. əlləriylə döşəməyə söykənib qalxdı, salona qayıtdı. Hamamda tək qalan Hoppa arxasınca ağlamsınan gözlərlə baxdı.

Dəstəyi qulağına apardı.

– Alo. Bahəddin Ağbi… Səsim gəlirmi? Bahəddin Ağbi! – Xoşagəlməz bir kişisəsi idi. İstirahət yerlərindəki kafeteryalarda, gecənin bir vaxtı, piştaxtanın arxasındakı işçiyə – Dörd çay süz– deyə qışqıran cır səsli qarsonları xatırladırdı. Telefonu bağlayıb yeddinci “Tekel”i açdı. Daha ilk qurtumu içmədən telefona yenə zəng gəldi.

– Alo. Bahəddin ağbiylə görüşə bilərəmmi? Səsim gəlirmi? Bahəddin Ağbi!"

Behzat Ç. dəstəyi üstünə qoyub telefonun kabelini çıxardı. “Tekel”I başına çəkdi.

* * *

Qucağındakı şüşəylə yatıb qalmışdı. Son yandırdığı “216” yerə düşmüş, xalçada dəqiq bir deşik açmışdı. Küçə qapısından səs gəlincə gözlərini açdı birdən. İki ehtimal vardı, ya qapı döymə xasiyyəti olmayan Hayalet ya da ehtiyat açar sahibi Şulə.

Doqquz addımlıq salonda Alkokolik qruplar komandanlığı yazacaq qədər boş şüşə vardı. NTV-də Mustafa Varuy həftənin ilk iş gününün IMKB indeksini şərh edir, hər vaxt olduğu kimi izah olunmaz bir melanxoliyayla baxırdı. Baş komissar da ondan geri qalmırdı, bütün təcrübəsini az əvvəl birjada batırmış bir müflis kimi baxırdı. Çox haqsız da sayılmazdı; maaşım üç günəvvəl çıxarmış, ev kirayəsi, kommunal ödənişlər və kredit kartlarını ödədikdən sonra cibində doğru-düzgün pul qalmamışdı.

– Hələ də “Hansı Hasan? Flor hasan”, deyə zarafat etməyə çalışan adamlar var bu ölkədə, – Şulə salona girdi. İonesko pyeslərindən çıxmış obraz ədasıya Hoppanı qucağına götürüb üç dənəli kreslonun ətrafında iki dövrə vurdu. Beş “Tekel” şüşəsini aşırtdıqdan sonra pərdəni və pəncərəni açdı. Əvvəl təmiz hava girdi içəri. Sonra işıq, bir az daha işıq. Şulə, Hoppanın burnundan öpüb, – Hələ də şəkil çəkdirərkən dovşan işarəsi göstərən adamlar var, – deyərək davam etdirdi çıxışını. Daha da qorxuncu bunun komik olduğunu düşünənlər var.

Yenə nəyəsə əsəbiləşmişdi. O qədər qarışıq bir hadisə danışdı ki, Behzat Ç. heç bir şey anlamadı. Çünki əhvalatı danışmağa hər yerindən birdən başlamışdı. Gələrkən yolda kimsə şəkillərini çəkməsini istəmişdi. Sonra qarışırdı iş. Behzat Ç. dünəndən qalan dörddəbir tostun yarısının yarısını yedi. Telefonun kabelini taxdı. İki aydır ortalarda görünməyən Şuləni gördüyünə hiss etdirməsə də sevinmişdi. Çənəsinin altı oxşanılınca Hoppa boşaldı dərhal, üzünə dinc bir ifadə yayıldı.

Şulə kürəyini divanın qoltuqaltına söykəyib qıçlarını kürək qoyacaq yerə uzatdı. Behzat Ç. onun hər hansı bir divanda ya da stolda düz oturduğunu görməmişdi.

– Narahat olma, – Şulə dedi. Sənin üçün gəlməmişəm. Hoppanın parazit peyvəndi etmək lazımdır. İki ay keçdi. Şulə bəzi təhlükəli intriqalardan sonra, Behzat Ç.-yə varlığını zorla qəbul etdirmişdi. Baş komissar hərdənbir qıcıq olsa da onu sevirdi. Heç olmasa danışmağa məcbur etmirdi. Sual vermir, versə belə cavabını özü verirdi. Başqası söyləsə dava səbəbi ola biləcək sözlər onun ağızında şirin bir zəvzəklik kimi çıxırdı. Hər hansı bir planla gəlmirdi, bəzən iki ay ortalarda görünmür, bəzən üç gün divana yerləşirdi. Şulə, Hoppanı sinəsinə sıxıb:

– Dovşanlar ictimai heyvanlardır, – dedi. Tək qalsalar böhrana girərlər. Həm də dişilərdən uzaq qalmış bir erkək dovşandan bəhs edirik burada. Hoppa, Şulənin iki saç düşmüş yanağını yaladı. Behzat Ç., Hoppaya murdar-murdar baxdı.

– Eee! Necə gedir təqib işləri?

– Behzat Ç. qaşqabağını töküb zehinindəki ehtimalları ölçüb-biçdi. Bir az da utandı. Bu dəli haradan bilir Baharı izlədiyimi? Yoxsa… Şulə, Hoppanı xalçaya buraxdı. Telefon zəng çalmağa başladı. Hoppanın həyatda ən çox qorxduğu şey telefon zəngi idi, ciyildəyib üçlü kreslonun arxasında gizləndi.

– Açsansa bu telefonu.

Dəstəyi qaldırdı. Yoxsa… Bu dəli də məni izləyir?

Dəstəyi qulağına apardı. Harun idi.

– Dərhal Gənclik parkına gəl amirim!

Səssizlik. “Eeee! Nə olub?” demək idi.

– Özünə Red Kit deyən bir telefon avarası vardı ha. Müfəttişlər gəldiyi gün zəng etmişdi.

Səssizlik. “Xatırladım. Gözləmə etmə, davam et.”

– Telefon avarası deyilmiş, əməlli başlı axmaq imiş. Gənclik parkında bir tabut basdırıb. “Tabutun içində bir qadın var,” deyir.

Dəstəyi yerinə qoydu. Tozlu masanın üstündən bir aspirin götürüb çeynədi.

– Bu aspirini suyla içsənə, çeynəmək zərərlidir.

Ağızındakı acı dadı aradan qaldırmaq üçün şüşənin dibində qalanı başına çəkdi. Daha betər bir dad yayıldı ağızına. Köhnədən içdiyi “Tekel” pivələrini xatırlayıb Özəlləşdirmə İdarəsinə ürəyində söydü.

6

Xeyri atanın yapon balıqlarının iztirabı

Professor dəri kreslodan qalxıb zəng çalan telefonun yanına getdi. Dəstəyi qaldırıb bir müddət dinlədikdən sonra, tələsik "Tamam! Sən çıx," dedi. Hərhalda, Sevgililər günü səbəbiylə sevgilisiylə görüşməyə hazırlaşan Səlma zəng etmişdi.

Red Kit izah etdiyi əhvalat boyunca əlində çək-çevir etdiyi “Maltepe”ni təkrar dodağının ucuna qoymuşdu.

Professor, əlini telefondan ayırmadan, maraqla soruşdu:

– Eee! Balıqları sən götürmüşdünmü?

Red Kit şərtlərini söyləyincə, Xeyri Ata əvvəl əsəbi bir qəhqəhə çəkmiş, sonar qəhqəhəsi əsəbi şəkildə bir diş ağartmağa dönmüşdü. Dişini ağartması qaşqabaq tökməyə dönərkən yaxınlaşmış, onunla eyni xəttə gəlmək üçün əyilmişdi.

Az əvvəl deyilənləri tam olaraq qavraya bilmədiyindən, təsdiqlətməyə ehtiyac duydu:

– Balıqları gizlətdim deyirsən?

Red Kit başını tərpədib təsdiqlədi.

– İnternatın içində bir yerdədir?

Red Kit başıyla təsdiqlədi.

– Çox ömürləri qalmayıb?

Baş təsdiqi.

– Biz axtarıb tapacağıq?

Təsdiq.

– Sənin, yolunu s…rəm q…bənin balası!

Xeyri Ata, iki ardıcıl yumruq və yaşıl sahələrdə “plase” olaraq təbir edilən, sərt təpik ilişdirdi. Özünü cilovlaya bilməyib girişdi. Sonra boş akvariumun önünə getdi, gözlərini yumub iki barmağıyla burun kökünü ovarken bu p…xu çıxan müəmmaya bir məna verməyə çalışdı. 7,5 yaşında bir uşaq, həyatda ən çox sevdiyi o üç varlığı, gözəlim Yapon balıqlarını, akvariumdan götürüb gizlətmişdi. Harada, niyə? Xeyri Ata düşünməyə ara verib iki yumruq da atdı.

– Susma len! Danış len! Hara qoydun balıqları?

Xeyri Atanın ardınca xidmətçi Rakım Əfəndi və bir baxıcı – sanki Red Kit onların atacağı yumruğu gözləyir və ona görə danışmırmış kimi– növbəylə şanslarını sınadılar.

On beş dəqiqə sonra Xeyri Ata, baxdı ki, olmayacaq, bütün internatı ayağa qaldırdı. Dörd mərtəbəli yurdda dörd tərəfdən, həyəcanlı bir Yapon balığı axtarma fəaliyyəti başladı. Qorbaçov Həsən və Pembo daxil olmaqla internatda qalan bütün uşaqlarla, xidmətçidən pedaqoji təhsil almış baxıcısına qədər bütün müqaviləli və heyət personalı internatı didik-didik etdilər.

Arada Xeyri Ata otağına qayıdır, “Maltepe”sindən acgözlüklə tüstünü ciyərlərinə çəkərkən Red Kitə iki yumruq eşq atır, sonra yenə işlərə qatılırdı. Gün batanda Yapon balıqlarının izinə rast gələn olmamışdı. Amma bu axtarış sayəsində, internatda bir çox saxlanc aşkara çıxmış; iyirmi dörd qutu siqaret, on şüşə şərab, bir kiçik rakı və müxtəlif ölçüdə əlli dörd parça kəsici və dəlici alət kolleksiyası ələ keçirilmişdi.

Xeyri Ata, Red Kiti döyməkdən yorulunca taktika dəyişdirdi; ən şəfqətli obrazlara büründü, geri çəkildi, bütün “Çokomel”ləri “Al ye, len," deyərək önünə səpdi.

Bütün “Milliyyət – Uşaq” "Al oxu len," deyərək önünə düzdü, hətta heç kəsə hiss etdirmədən yalvardı-yaxardı. Utanmasa ağlayacaqdı. Nəhayət, bezdi:

– Madam elədir, – dedi. Sən balıqları gizlətdin, mən də səni gizlədirəm.

Red Kiti internatın zirzəmisindəki qaranlıq otağa saldılar. Uşaqların özaralarında qəbiristanlıq adını verdikləri bu otağa salınmaq ən kriminal cəza idi. Red Kit, haqqında müxtəlif rəvayətlər uydurulan bu otağının düşüncəsindən belə ürkərdi. İşıqsız, pəncərəsiz otağa girincə hələ qapı üstünə bağlanılmadan, qorxudan az qaldı ağlını itirsin. Qapı bağlanıb tünd qaranlığın içində qalınca ağladı, qışqırdı, divarları yumruqladı. Bir saat sonra Rakım Əfəndi qapını aralayıb:

– Söyləyəcəksənmi? – dedi. Red Kit, Rakım Əfəndinin zəif işıqda parçalı-buludlu görünən qorxunc sifətinə kinlə baxdı, dilini dişlədi.

* * *

Rakım Əfəndi bir həftə sonra, 10 noyabr səhəri, Xeyri atanın otağındakı Atatürk büstünü mərasim üçün yerindən qaldıranda müəmma çözüldü. Büstün içində, kafelərdə “duble çay” istəyincə gələn milli su stəkanını gördü əvvəl – Paşabahçe Palaks, – sonra, yarısına qədər su dolu stəkanın içində cansız üç Yapon balığını.

Xeyri Ata balıqlarını o halda görüncə otağının qapısını kilidləyib gizli-gizli ağladı. Balıqların tapılmasına, daxilən sevinmişdi. Heç olmasa müəmma sona çatmışdı, öldülərmi, yaşayırlarmı, haradalar kimi suallar cavablarını tapmışdı.

Günlər keçdi. Xeyri Ata özünə yeni balıqlar aldı. Hətta birinin adını, ən sevdiyi balığının xatirəsini yaşatmaq üçün Hafiz 2 qoydu. Red Kit cəza olaraq, gündüzləri bütün internatı paspaslayır, gecələri qəbiristanlıqda yatırdı. Yəni bir yandan canı çıxır, digər tərəfdən qorxudan ödü-p…xuna qarışırdı. Belə ki, Qorbaçov Həsənin belə ona yazığı gəldi, paspas çəkməyə gizlicə kömək etdi. Pembo da ikidənə “Pembo” saqqızı verdi həmrəylik duyğularını göstərmək üçün.

– Bu cəza nə qədər davam etdi? – Professor soruşdu.

– Bir ilə yaxın.

– Sonra nə oldu? Xeyri ata insafa gəldi?

– Xeyr, başqa yerə təyin etdilər.

– O yaşda uşaq üçün çox ağır bir cəzadır.

Red Kit gözlərini otağının içində gəzdirdi.

– Təmizlik vərdişi yaxşıdır. – dedi. Heç bir şey öyrətməsə də, arxanda lazımsız iz buraxmamağı öyrədir.

Professor bu təmizlik obsesiyasını beynin bir küncünə qeyd etdi.

– Qaranlıq da yaxşıdır, – Red Kit dedi. Niyəsini bilmirəm amma yaxşıdır.

Professor görüş dəftərini açıdı.

– Anlayıram, – dedi.

– Nəyi?

Professor dirsəyini masaya söykədi.

– Əfəndim?

– Nəyi anlayırsan?

– Yəni bir uşağın qaranlıqdan qorxmamağı öyrənməsi yaxşıdır. Bunu demək istəyirdin.

– Xeyr, mən sadəcə qaranlıq yaxşıdır, – dedim. Ondan qorxub qorxmamaq başqa bir mövzudur.

Professor gülümsədi.

– O biri görüşü nə vaxt edək? – dedi.

– Beş gün sonra, 19 fevral uyğunmu?

– O gün bazar ertəsi deyilmi?

– Bəli.

– O gün bir işim var. Əgər uyğunsa sabahısı gün edək.

7

Bazar ertəsi yolların tıxacı qorxunc idi. Behzat Ç. Dikməndən enərkən təpə lampasını taxdı amma boş yerə; Kuğulu qovşağındakı iş səbəbiylə ortalıq elə kordüyün olmuşdu ki, polisə belə yol verəcək yer qalmamışdı. Sıhhıyyəyə qədər sürət şkalası on beş kilometri keçmədi. Sink rəngli, yüngül sisli, ayazı qulaq qızardan standart bir Ankara səhəri idi. Torosu səkinin ortasında buraxıb Gənclik parkına ana qapıdan girdi. Solmaz Kılıçtepe Polis bölməsinin qarşısında növbətçi olan polis, şəhadət barmağıyla qrupun olduğu yeri göstərdi. Behzat Ç. gözünü parkın içində gəzdirdi amma çayxanalara çəkic endirən işçilərdən başqa kimsəni görə bilmədi. Növbətçi:

– Nikah salonunun arxasındalar, – deyə qışqırdı.

Suyu çəkilmiş, beton döşəmədə dəniz velosipedlərinin dayandığı absurd gölməçəyə doğru getdi. Hər yerdə daş yığınları vardı. Kəmərli körpünün üstündən keçib nikah salonuna döndü. Yenə heç kəsi görə bilmədi. Nəhayət, lunaparkın qarşısından əl edən Hayaleti gördü. Pərakəndə gəzinti masalarının olduğu lunapark divarının önündəki açıqlıq sahədə bir ekskavator, bir operator və yarısından çoxu formalı on beş polis vardı. Öz bürosundakı işçiləri otuz metrdən tanıdı, digərləri hərhalda şənlik var deyə hadisə yerinə axın edən Solmaz Kılıçtepe Polis bölməsi polisləri idi. Akbaba yerə çöməlmiş, əlləriylə torpağı yoxlayırdı.

– Sən əminsənmi burada olduğundan? – Harun soruşdu.

– Əminəm.

– Haradan bilirsən?

Akbaba qırmızıya çalan qorxunc sifətiylə Haruna baxdı:

– Bilirəm!

Cövdət də onun yanma əyilib torpağı yoxladı:

– Burada qazıntı izini xatırladan şeylər var.

– Endirin o zaman çömçəni, – Hayalet dedi. Adam bizi ələ salmırsa, tabutun içindəki hələ yasağ ola bilər.

– Allahdan parkı dağıdırlar, ekskavatoru hazır tapdıq. – Harun bunu deyincə güldülər.

Nə qədər çalışsalar da hadisəni ciddi qəbul etməkdə çətinlik çəkirdilər. Operator ekskavatorun sükanın arxasına keçdi. Tam çömçəni endirmək üzrəykən Səlim qaçaraq gəldi. Saçları saga-sola yellənərdi.

– Durun! – deyə qışqırdı. Red Kitdeyilən adam zəng edib, yeri söylədi. Lunapark divarının yanına basdırıb.

– Lan onsuz dalunapark divarının yanındayıq, – Harun dedi.

– Siz haradan bilirsiniz burada olduğunu? – Hamısı birlikdə Akbabaya baxdılar.

Akbaba başını tərpədib dişini ağartdı. Səlim, Akbabanın olduğu yeri göstərib.

– Amma orada deyil, – dedi. Toqquşan avtomobillərin xəttin dəymiş. Bu səfər də ciddi qəbul etməsəniz mən daha nə edim, deyir.

Səlimin toqquşan avtomobillərin xətti dediyi yer, Akbabanın göstərdiyi yerini iyirmi metr kənarında idi. İyirmi hektarlık parkda iyirmi metrlik səhv təbii idi. Behzat Ç., Səlimin göstərdiyi yerə getdi. Əvvəl naməlum qazıntı izlərini gördü, sonra da balaca bir məqbərə. Kamuflyaj etmək üçün çalışıldığı məlum idi. Əlini manqal yellər kimi sürətlə yelləyib ekskavator operatorunu çağırdı. Behzat Ç.-nin bu əl işarəsindən sonra, hadisənin ciddiliyi üzərindəki son şübhə qırıntıları dasilindi.

Ekskavator mexaniki donquldanmalar çıxararaq yaxınlaşdı.

– Çox dərindən girmə, – Akbaba dedi. Tez ol.

Tam çömçə torpağa dəymək üzrəykən nikah salonunun qarşısından "Duruuuğğğğğnn! Duruuuuğğğğğğnnn!" deyə bir qışqırıq yüksəldi.

Ekskavator operatoru, kəsiləcək nikaha son anda bir etiraz gəlmiş kimi dayandı. Etirazın sahibi, otuz metrdən diqqətli baxınca Təməl Rəisi xatırladırdı. Qaçaraq yaxınlaşdı, önlərində dayandı.

– Sən kimsən qardaşım? – Harun üzünü turşudub dedi.

– Ankara Böyükşəhər Bələdiyyəsi Təbiəti qoruma rəhbərliyi Park və Bağçalar Müdirliyi… Təməl Rəisin vəzifəsi bitmək bilmirdi.

– Kəs, – Harun dedi. Onsuz da beş gündür artıq işləməkdən sinirlərim pozulub.

– Nə istəyirsən? – Akbaba soruşdu.

Təməl Rəis bir müddət nəfəsini dərdikdən sonra qollarını sinəsində qovuşdurub:

– Buranı qaza bilməzsiniz, – dedi.

– Qazaram yoldaş, məlumat daxil olub, – deyə çıxış idi.

– Qaza bilməzsən! Nazirdən kağız gəlməsi lazımdır.

– Ey, siz üç ildir parkda qazılmamış yer qoymadınız. Bir az da biz qəzalsaq nə olacaq!

– Düzgün danış!

– Düzgün danışmazsam nə olar?

Kabasakala³ bənzəyən iki-üç bələdiyyə işçisi gəlib Təməl Rəisin arxasında dayandı. Təməl Rəis onları görüncə ispanaq yemiş kimi cəsarətləndi, əzələlərini şişirdi, ekskavator operatoruna:

– Sən en görüm oradan, – dedi. Polis-molis dinləmirəm mən, nazirdən kağız gəlmədən qaza bilməzsiniz!

Harun, Təməl Rəisi özünə çevirib:

– O nazirin var ha, – deyə başladı. A…na qoyaram! Sənin də başına oyun açaram. Sən kimsən lan polisə molis deyirsən?

Arxadakı Kabasakallardan biri “Şşşttt! Tərbiyəsizlik…" Ehtimalla, “etmə” kimi bir feillə bitirəcəkdi cümləsini amma diafraqmasına Behzat Ç.-nin sol yumruğunu yeyincə nəfəsi kəsildi, cümlə yarımçıq qaldı. Kabasakal ilk qarışıqlığı üstündən atmadan Behzat Ç. ASELSAN ratsiyanı çənəsinə keçirmişdi.

Cinayət yerində Behzat Ç., itkin yaxınlarını döyən on Robokop gücündədir deyərlər. Kabasakal yerə yıxılanda ayağının çölüylə elə bir təpik ilişdirdi ki, görənlər istər istəməz Hami Mandıralının vuruşlarını xatırladılar. Kabasakal öz oxu ətrafında dönüb qıvrılarkən Behzat Ç., Təməl Rəisi axtarmağa başladı. Təməl Rəis qaçırdı, arxasınca düşdü, nikah salonuna doğru otuz metr qovdu, iş təcili olmasa bir az da qovardı. Nəhayət, Cövdətə işarə etdi tutması üçün. Eyni sürətlə ekskavator operatorunun yanına dönüb işarə barmağıyla qazması lazım olan yeri göstərdi. Operator başıyla təsdiqləyib heç dayanmadan çömçəni torpağa saldı.

Bir metrlik dərinliyə endikdən sonra taqqıltı səsi gəldi. Çömçə dayandı. Akbabayla Hayalet çuxura atlayıb torpağı eşelediler.

– Tabut, – Akbaba qışqırdı. Hamınız bura toplaşmayın, kürək tapın.

– Kürək! Küreeeeğğk! – Polislər qışqıraraq parka dağıldılar.

– Kürək yox, çəkic var!

Tabutun qapağına çatdıqlarında Akbaba, Hayaletə:

– Sən çıx, – dedi. Ordan daş parçaları gətirin!

Akbaba, daş parçalarını çökmə olmasın deyəçuxurun tərəfinə düzdü. Daşların üstündən uzanıb tabutun qapağını açdı.

* * *

Qış günü, tərk edilmiş bir lunapark. Üstü üstə yığılmış toqquşan avtomobillər, pas tutmuş Gondol, qollarını açmış Balerina, mənasız bir “çərxi-fələk”. Behzat Ç. gözünü lunaparkın kəsavətindən ayırıb heç cür əlindəki vəsiqəyə diqqət edə bilmirdi. Yenə ONU gördü. Yerində sayan fırlanğıcın üstündə, qırmızı paltosuyla oturmuş, sevinclə əl yelləyirdi. Bu görünüşü özünün uydurduğunu hiss edirdi amma ağılından qovacaq gücü yox idi. Gözlərini yumanda gicgahının oyulduğunu hiss etdi. Boğazı düyümləndi, başını lunapark dəmirlərinə söykədi. Qaçmaq istəyirdi amma barmağını oynadacaq gücü yox idi. Hayalet qoluna girib kənara çəkdi.

– Gəl ağbi belə, – dedi. Bir şüşə su uzatdı. Behzat Ç. suyun yarısını içdi, qalanıyla üzünü yudu. Tabutdan çıxan cəsədin yanına getdilər.

Təcili yardım və Hadisə Yeri Araşdırma şöbəsi gəlmiş, Akbaba çoxdan şəridi çəkmişdi. Behzat Ç. vəsiqəni oxudu: Nəcmiyyə Qarapınar. 1937, Ankara. Adı haradansa xatırlayırdı, amma yerdə yatan, adın sahibi yaşlı qadın heç tanış deyildi.

Hadisə Yeri Araşdırma şöbəsindən gələn mütəxəssis Sidqi, qadının üstünə əyilmiş, qara çantasını eşəlyirdi. Nəcmiyyə Qarapınarın əlləri-ayaqları yapışqanlı lentlə bağlanmışdı, boyu normaldan uzun idi.

Harun, “Coco Starın” qabını açan Sidqidən:

– Nə işdir, qardaş? – deyə soruşdu.

– Asfiksiya.

– O nə ki?

– Havasızlıqdan ölüb. Dodaqlarda və üzdə göyərmə. Çənə aşağı sallanıb, dil çöldədir.

– Yəni diri-diri basdırılıb?

– Hələlik elə görünür.

Sidqi qadının gözündən bir toxuma götürdü.

– O nədir ki? – Harun yenə soruşdu.

– Ətrafında qızarıtı var. Göz yaşardıcı sprey ola bilər.

– Hərhalda zərərsizləşdirmək üçün vurublar, – Cövdər dedi.

Harun, “Coco Starı” çeynəyərkən əlindəki qabı Cövdətə atıb.

– Lan kələm mühəndisi, – dedi. Yetmiş yaşındakı qadının nəyini zərərsizləşdirəcək? Cövdət, bu kələm mühəndisi sözündən incidi, bir az uzaqlaşıb Harunla bir dahadanışmamağa qərar verdi. Sonra birdən fikrindən daşındı:

– Top-top-torpaq, – deyəkəkələdi. Torpaq donub. Qazmaq üçün kompressor istifadə edilmiş ola bilər. Bəlkə səs eşidən olub, soruşaqmı?

– Harun ikinci “Coco Star”ı açarkən:

– Afərin! – dedi. Sənin bu kələm məlumatın ilk dəfə bir işə yaradı.

Cövdət nə isə deməyin mənasız olduğunu başa düşüb bir iki heca kəkələdi, sonra imtina edib içinə atdı yenə. Süni gölməçənin ətrafındakı çayxanalara doğru getdilər. Harun, ekskavatorun çömçəsinin çatmadığı, ölü nöqtədə qalmış bir divar parçasına çəkic endirən fəhlənin başının üstündə dayanıb “İşiniz irəli," dedi, fəhlə, başıyla soyuq şəkildə salam verdi, çəkici divara ilişdirdi. Suvağın altında, çatlayan kərpicdən tox bir səs çıxdı.

– Bu səhər kompressor səsi eşitdinmi buralarda?

Çəkic təkrar divara endi, az əvvəl zərbə kərpic un kimi oldu. Fəhlə, boşdakı əliylə, bir az kənarda yandırdıqları ocağın ətrafında toplanmış pomidor-çörək yeyən yoldaşlarını göstərdi. Onların yanına doğru getdilər. Fəhlələrin briqadiri əllərini ovuşturaraq yaxınlaşdı:

– Buyurun amirim.

– Bu səhər lunapark tərəfdən kompressor səsi eşitdinizmi?

– Vallah komissarım biz burada bir-birimizi çətinliklə eşidirik.

Behzat Ç., Səlimə vəsiqədəki adı yazdırıb tabutun çıxdığı yerə geri döndü. Necmiyyə Qarapınarı cəsəd torbasına qoymuşdular, Sidqi zəncirbəndi çəkdi. Behzat Ç. gözünü yumub iki barmağıyla burun kökünü ovdu. Bu həngamədə hal şahidi tapmaq çətin idi. Dəqiqədə altmış çəkic enib qalxırdı. Ağıl işlətməyə ən sadəsualla başladı. Tabut parka haradan girib? Lunapark divarının dibindən ən yaxın çıxışa doğru getdi. Harun da arxasınca düşmüşdü. Tələt Paşa prospektinə baxan avtodayanacağa çıxdılar. Buradan tabutun olduğu yerə 100-150 metr olardı. Parka avtomobil girişi olmadığına görə buradan aparılması ağıla batan ehtimal idi. Hətta bu yaxınlarda bir hal şahidi də tapıla bilərdi.

Behzat Ç.-nin düşündüyünü on beş dəqiqə əvvəl düşünən Hayalet, otuz metr kənardan əl etdi. Yanında bir səyyar satıcı vardı. Onlara doğru getdilər.

– İndi, – Hayalet dedi. Adamlar, ehtimal ki, Cəlal Bayar Bulvarından, Havaqazı Fabrikinin qarşısından gəliblər.

– Hansı Havaqazı Fabriki?

– Bu sökdükləri Havaqazı Fabriki yoxdur?

– Hə, başa düşdüm.

– Bax oradan gəlib avtomobili bu avtodayanacaqda saxlayıbla, buradan tabutu aparıblar.

Harun cəm şəkilçisini sual şəkilçisi kimi istifadə etdi:

– Adamlar?

– Tək adamın edəcəyi iş deyil bu.

Polislər danışarkən səyyar satıcı mütəmadi olaraq əlindəki ördəyin başına basır, başına basıldıqca vaqqıldayan yaşıl ördək, qırmızı dilini çıxarırdı.

– İşin irəli, – Harun dedi.

Ördəkçi çəp olduğundan Behzat Ç.-yə baxdı, başıyla könülsüz bir salam verdi:

– Vaq-vaq.

– Sən nə zamandır buradasan?

– Səhər səkkizdən bəri. Vaq-vaq.

– Buralarda şübhəli bir maşın gördünmü?

– Şübhəli nəyə deyirsiniz? Vaq-vaq.

– Nə bilim, belə içindən tabut çıxan, ətrafında qazma-kürəkli adamlar olan.

– Vallah amirim, – ördəkçi dedi. Saat doqquza doğru belə yük maşını kimi, vaq-vaq… Sərnişin daşıyan maşın kimi vaq-vaq… şey idi. Elə bir yarım saat dayandı, sonra getdi.

Behzat, Ç.-nin gözləri ördəyə dikilmişdi. Harun onun gərildiyini görüncə, ikinci bir səyyar satıcı müharibəsi yaşanmaması üçün:

– Bunu belə etmədən danış, – dedi.

– Necə yəni? Vaq-vaq…

– Bu ördəyi deyirəm, vaqqıldatmadan danış.

– Yaxşı da komissarım, ördək vaqqıldamasa olmaz. Bizim müştərimiz səsə baxır. Üç ay əvvəl də belə maqnitli daşlar vardı. Cız-cız atıb tuturduq. Yaxşı qazanmışdıq.

– Tamam qardaşım! İki dəqiqə səsini kəs, bir şey olmaz. "

Bazar iznində olduğunu saç təraşından bəlli olan bir əsgər yanaşıb:

– Ördəklər neçəyədir? – deyə soruşdu. Polisləri də hər halda ördək üçün yığılan müştərilər sanmışdı.

– İki lirə.

– İki dənəsi üç lirə olarmı?

– Olmaz. Üç yarım olar. Vaq-vaq.

Birlikdə gəzdiyi yoldaşı on metr kənardan:

– Gəlsənsənə lan, – dedi. Ördəyinə edəcəksən?

– Qalsın, – Əsgər uzaqlaşdı. Səyyar satıcının üzü tutuldu.

– Yük maşını necə idi, – Hayalet soruşdu. Ördəkçi, Behzat Ç.-yə baxıb:

– Vallah orta ölçülü yük maşını idi, – Ördəkçi deyə şərh etməyə başladı. Nəqliyyat üçün olan yük maşınıları var ha, elə bir şey idi. Amma rəsmi maşın idi, xüsusi deyildi.

– Necə rəsmi?

– Vallah Su İdarəsimi, vaq-vaq… Qaz İdarəsimi, vaq-vaq… Bələdiyyəmi desəm vaq-vaq… Yol idarəsimi desəm…

Behzat Ç. səyyar satıcının boğazından yapışmazdan əvvəl tərpənən Harun ördəyi darıtıb aldı. Ördəkçi qorxuyla Hayaletə baxdı.

– Kamyonetin içindəkiləri gördün? – Hayalet soruşdu.

İşin ciddiləşdiyini görən ördəkçi:

– Görmədim, – dedi. – İşimdə-gücümdəyəm, o qədər diqqət yetirmədim.

Səlim qaçaraq yaxınlaşdı. Sağa-sola sovrulan saçları görən Harun hirslə boynunu şaqqıldatdı. Səlim polisləri bir küncə çəkdi.

– Qadın bizim TEM-dən təqaüdə çıxmış Memduh Ağbinin anasıymış, – dedi. –Memduh Qarapınar.

Behzat Ç. və Hayalet bir anlıq göz-gözə gəldilər. Hayalet ikisinin ağılından keçən sualı verdi:

– Bizim Avarel Memduh?

– Bəli.

Harun ördəkçini dirsəyindən tutub:

– Sən bura gəl, görüm, – dedi. – Nə gördüm demişdin?

– Vaqq-vaqq…

8

Eskişehir yolundan Balqata vardılar. Nəcmiyyə Qarapınarın evi Dostlar binasında idi: Sayıştayın qarşısı.

Qara buludlar, beton və avtomobil yığını. Bir müddətdir telefonla danışan Harun, tək əliylə sükanı idarə edərkən Behzat Ç.-yə döndü:

– “Dünən saxladığımız ördəkçini nə edək, buraxaqmı?” deyirlər, – deyə soruşdu. Behzat Ç. biləyini sağa-sola çevirib, ya buraxın ya buraxmayın mənasına gələ biləcək bir hərəkət etdi. Harun telefona, – Buraxın, – dedi. – Amma əlaqəni kəsməyin, gələcəkdə lazım ola bilər. Behzat Ç. “bardaçok”dan aspirin qutusunu çıxardı, titrəyən barmaqlarıyla açmağı çətin oldu bir az. Aspirini çeynəməyə başlayanda evin qapısına çatmışdılar. Qapını açan təqaüdçü polisi hardansa tanıyırdı.

– Xatırladınmı Cenk Ağbini? TEM-dən təqaüdə çıxan ağbini xatırlamışdı, əl sıxışdılar. Cenk Ağbi vurğulamağa diqqət yetirdiyi bir kədərlə, – Coşğun Ağbi də gəldi, içəridədir, – dedi. Terrorla Mübarizədən təqaüdə çıxan bütün ağbilər evə dolmuşdu. Salona keçdilər. Coşğun Ağbi iki qolunu açıb yaxınlaşdı, Behzat Ç.-nin yanaqlarından öpdü.

– Sən Cinayətdəsən deməli. Biz işdən çıxdığını eşitdik, – dedi.

– Qısa bir ara verdi, sonra döndü, – Harun açıqladı.

Coşğun, Behzat Ç.-nin kürəyinə yumruq ilişdirdi:

– Yaxşı, yaxşı, – dedi.

– Sənin kimi Cinayətçi asan yetişməz.

– Memduh Ağbi buradamı? – Harun soruşdu.

– Mətbəx balkonunda, siqaret çəkir. Burada çəkməyə icazə vermirlər.

Baxışlar, Behzat Ç.-nin əlindəki “216”ya zilləndi. Behzat Ç., dərin qullam aldıqdan sonra, ən yaxın dibçəyin torpağına basdırdı köhnə dostunu.

– Sizin Hayalet da burada idi az əvvəl, – Çoşğun dedi. Azalan əşyaları soruşdu.

– Azalan əşyalar?

– Dünənki həngamədə söyləməyi unutmuşdular. Evə girən qəhbə balaları, qonaq otağından mebel götürüblər, kreslolar filan. Bir də bufetin üst qisimini.

– Nəcmiyyə xalayla birlikdə kresloları da aparıblar, – Cenk dedi. Yəni götürdükləri əşyalar neçəyədir ki? İki kreslo bir bufet. Oğurluğa oxşatmağa çalışıblar?

– Yox, – Harun dedi. Oğurluğa oxşatmağa çalışsan, ortalığı dağıdarsan, zinət əşyalarını filan götürərsən.

– Təbii canım, – Coşğun dedi. Kresloları yüklənməzsən, bufeti daşımazsan. Başqa bir şey var bu işdə.

Behzat Ç. pəncərəni açdı, bir-iki dəfə dərindən nəfəs alıb beton həyətdə mini futbol oynayan gənclərə baxdı. Komandanın biri, üçüncü küncdən zərbəni endirib penalti qazanmağa çalışırdı. Coşğun, arxasınca səsləndi.

– Sən nə deyirsən bu işə? Behzat Ç. heç nə demədi. Bu qədər təqaüdçü polisin arasında içinə izah olunmaz bir ağırlıq çökmüşdü.

– Ağbi məndən soruşsan, – Cenk Coşğuna baxaraq dedi. Bir az Hizbullah işinə bənzəyir bu. Yadına gəlirsə bir ara bunların məzar evləri-filan vardı.

– Görüntü olaraq bənzəyir amma ola bilməz, – Çoşğun dedi. Hizbullah, yetmiş yaşında, dindar bir qadını niyə basdırsın?

Divardakı zəngli saat saat 10-u vuranda, mexaniki bir quş, başını uzadıb cikkildəməyə başladı. Hamısı birlikdə quşa fokuslandılar. Cenk, quşun onuncu cikkiltisindən sonra:

– Biz vaxtında bir Hizbullah əməliyyatı etmişdik, – dedi. Xatırlayırsanmı?

– Eee. . .

– Yəni onun üçün filan. . .

Salon qapısının şüşəsi buzlu idi. Arxasında qaraltı meydana çıxdı, Əxlaq Büro amiri Əkrəm, bir əli qapı qolundaykən:

– Hizbullahın tərzi deyil bu, – dedi. Hərəkat təcrübəsində də belə bir şey yoxdur onsuz da.

– Hər yerdə bəlli edəcəksən köhnə Terrorla Mücadiləçi olduğunu! – Coşğun dedi. O qədər bilirdin niyə Əxlaqa keçdin? Əkrəm, bir yas yerində nə qədər mümkündürsə, o qədər gülümsədi. Coşğun, Haruna dönüb Əkrəmi təqdim etməyə ehtiyac duydu.

– Mənim yanımda başladı bu. Sonra baxdı güllələr havada uçuşur, bizdən küsdü, Əxlaqçı oldu.

– “Megane”lardan razısınız? Harun, hazır Əxlaq Büro amirini tutmuşkən, soruşdu.

– Məmnunuq, – Əkrəm, biləyinə düşən qol saatını köynək qolundan içəri soxduqdan sonra dedi. Sizə hələ verməyiblər?

– Baxaq, bu ay gözləyirik.

Coşğun 160 santimetrə yaxın boyu olan bir adam idi, Harunla arasında bir qulaca yaxın boy fərqi vardı. Səssizcə yaxınlaşdı, qəşəng bir jestlə cinayətçiləri salonun bir küncünə çəkdi:

– Varmı bir ehtiyacınız? Bizim uşaqlara deyim?

– Yox ağbi, sağ ol, – Harun dedi.

– Sən niyə danışmırsan? – Coşğun, Behzat Ç.-ni diqqətlə süzərək soruşdu.

– Səs tellərində bir problem var, – Harun dedi. Danışması qadağandır.

– Keçmiş olsun. Coşğun səsini alçaldıb.

– Qulağıma bir it basdırılma hadisəsi çatıb amma dedi. Hadisə ilə əlaqəsi varmı onun?

– Araşdırırıq ağbi, bir yenilik olsa bildirərəm.

Coşğunun qaşları çatıldı, Harunun qoluna girdi.

– Bax indi Haruncuğum. Sən hələ gəncsən. Neçə ildir Cinayətdəsən?

– Səkkiz.

– Səkkiz çox deyil, bizə görə hələ dünən başladın sayılar. Ona görə “bir yenilik olsa bildirərəm filan”, demə bizə. Bir yenilik olsa biz onsuz da eşidərik.

– Haqlısan ağbi. Üzr istəyərəm.

– Coşğun gözlərini Behzat Ç.-yə tikmişdi.

– Memduha edilmiş səhv, bizə edilmişdir. Biz bir-birimizin kürəyini qoruduq illərcə, bu dövlət üçün döyüşdük. Arxasına döndü, – Əkrəm də bizlə idi, – dedi. Elə deyilmi Əkrəm?

– Bəli ağbi, – Əkrəm təsdiqlədi.

– Eynilə, – Harun dedi. Hamımıza edilmişdir. Mətbəxə yönəldilər. Avarel Memduh onları görüncə döndü, ağlamaqdan qızaran gözlərini ovuşturdu. Narahat bir səssizlik oldu. Behzat Ç.–nin səssizliyi pozmağa niyyəti yox idi amma Harun nə deyəcəyini bilmirdi. Avarel Memduh, “Hanımeller” biskviti – şokoladlı – yeyirdi. Paketin dibində qalan iki biskviti polislərə uzatdı, Harundan başqa alan olmadı. Avarel son biskviti ağızına atdıqdan sonra boş paketi əzişdirərkən Behzat Ç.-dən soruşdu:

– Hadisə sənindirmi? Baş komissar başıyla təsdiqlədi.

Nikotin ehtiyacı səbəbindən beton həyətə baxan balkona çıxdılar. Pimapenle örtülmüş balkonun bir küncündə gurhagur çalışan bir kombi vardı. Gənclərin, küncdən qazandıqları penaltiylə gələn qol sevinci, kombi səs-küyünə qarışdı.

– Dörd qardaşıq, – Avarel Memduh dedi. Anam ən çox məni sevərdi. Atam öldükdən sonra “Gəl bizdə qal,” dedim, “yox” dedi. Bura bizim ata evimizdir.

Behzat Ç. bir “216” yandırdı.

– Bu iş çox uzanarmı? – deyə soruşulunca, başını xeyr mənasında yuxarı qaldırdı. Avarel Memduh, Behzat Ç.-nin pencəyinin yaxasından tutdu:

– Niyə bir şey söyləmirsən?

– Problemi var, – Harun dedi. Qadağandır.

– Problemi nədir? – Avarel soruşdu.

Evdən çıxarlarkən Əxlaqçı Əkrəm, Behzat Ç.nin qoluna girdi:

– Mənə baş çək imkan olanda. Danışmaq istədiyim şeylər var.

Addımını çölə atınca rahat nəfəs aldı. Bu söhbətdən ağırlaşmışdı.

– Eee, Haradan başlayırıq? – Harun soruşdu. Behzat Ç. baş barmağıyla aşağı mərtəbəni göstərdi. Hər mərtəbədə iki mənzil vardı. Nəcmiyyə xalanın evi ikinci mərtəbədə idi. Aşağı mərtəbəyə endilər. İki mənzil də boş idi.

Üst mərtəbəyə çıxdılar. Harunun dizlərinə çatan, dörd yaşlarında bir uşaq qapının sonuna qədər açdıqdan sonar:

– Kimdir? – deyə qışqırdı. Harun, uşaq onu görsün deyə əyildi. – Atan evdədirmi?

– Yox.

– Anan?

– Dükana getdi.

– Evdə kimsə varmı?

– Bacım var.

– Yaxşı, çağır bacını.

Uşaq içəri qaçdı. Bacısı özündən üç santimetr uzun və daş çatlasa bir yaş böyük idi. Ələ-ələ tutuşub gəldilər.

– Nə edirsiniz içəridə? – Harun soruşdu.

– “Ninza tısbağaları” seyr edirik.

– Yaxşı, qapını ananızdan başqasına açmayın.

Dördüncü mərtəbənin ikinci mənzilindəki qapı da sonuna qədər açıldı, ağızı qulaqlarına çatan yeddi yaşlarında bir uşaq dəli kimi baxdı.

– Mən Çelik, Arçelik, – dedi. Bəs sən kimsən?

– Polis, – Harun dedi. Atan evdəmi?

– İşdədir.

– Anan?

Uşaq qiyaməti qopardı:

– Anaaa!!! Anaaa!!!

Əlindəki qab-qacaq köpüyünü önlüyünə silən bir qadın yaxınlaşdı.

– Bəli?

– Polis, – Harun dedi, başqa bir şey deməyə fürsət tapa bilmədi.

– Dünən səhər, – Qadın danışmağa başladı. Bir yük maşını gəldi mənzilin önünə. Mətbəxdə nahar hazırlayarkən, uşağı məktəbə göndərərkən gördüm. Bir şeyi yükləyib apardılar.

– İkiyə keçmişəm mən. – Uşaq qışqırdı.

– Afərin, – Harun uşağın yara bantlı alınını oxşadıqdan sonra qadınadan soruşdu: – Nə apardılar?

– Kreslo filan. Amma bunları danışdım?

– Kimə danışdın?

– Bu gün bir polis gəlmişdi.

– Kim? Hayalet?

– Yox, normal mülki polis. Balacaboy idi.

– Anlayıram. Yük maşını necə idi?

– Orta ölçülü yük maşını.

– Hansı rəng? Markası nədir?

– Markadan anlamıram. Rəngi də, sizi yanıltmayım, ağ ola bilər.

– Daşıyanlar neçə adam idi?

– O qədər diqqətli baxmadım. Belə normal daşınma əməliyyatı idi. Hamballar-filan.

– Mənzilin içində bir səs eşitdinmi?

– Yox, mən onsuz da qarşıdakı mənzildən bəzilərinin köçdüyünü düşündü.

– Bu binada başqa kimsə yoxdur?

– Gündüz vaxtı hər kəs işində-gücündə, uşaqlar məktəbdə-filan.

– Bizim müəyyimimiz xəstələndi! – Uşaq, Behzat Ç.-nin pencəyindən sallanıb qışqırdı. Biz tətilə çıxdıq bu gün. Behzat Ç. uşağın başını oxşadı.

– Nəysə, – Harun dedi. Biz yenə gələrik. Qadının telefonunu qeyd etdikdən sonra, – Bu Hayaletdə, – dedi. Bir gün də koordinasiyalı çalışaq demədi adam!

* * *

Kuğulu parkdakı qu quşları və ördəklər narahat idi. Hovuzun ortasındakı daxmalarına çəkilmiş, qorxulu gözlərlə saga-sola baxırdılar. Ətrafdakı qovşaqda gedən iş səbəbiylə ortalıq toz-duman idi. Akbaba, taksi dayanacağı tərəfindəki kolların arasında əyilmiş, ovuc içləriylə torpağı yoxlayırdı.

– Sən əminsən burada olduğundan? – Harun soruşdu. Akbaba cavab vermədi. Bu göstərdiyi səkkizinci yer idi. Arxasında bir ekskavator, bir operator və irili-xırdalı yeddi çuxur vardı.

Harun, Behzat Ç.-yə dönüb dedi:

– İti də çıxarmayaq o zaman. Nə edək yəni?

– Olarmı – Cövdət çoxbilmiş ədayla dedi. O da bir dəlildir.

– Sən bir sus, – Harun onu susdurdu. Get bu bufetdən “Panço”al, mədəm qazındı. İş ciddiləşdiyindən Tahsin də parka gəlmişdi. Siqaretin yerini tutmayan təsbehi, sinirlə Haruna yellədi.

– Sən sus! – dedi. Sənin üzündən olur bunlar. Telefon avarası deyə dərhal adamı acılamasaydın, bir dinləsəydin, məsələni anlamağa çalışsaydın yaxşı olardı.

– Yetər, – Harun əlini yelləyib dedi. Hovuzun önündəki kiçik çatlara doğru getdi, kiçik addımlarla gəzişən ördəklərə dikdi gözlərini.

– “Doritos Alaturka” olsun? – Cövdət kənardan qışqırdı.

– Əşşi bildiyin “Panço”– dedi. Üstümə gəlməyin!

– Mənə də bir milyonluq tum al, – Tahsin, Cövdətin arxasınca səsləndi.

Akbaba bütün bu mübahisəyə qulaqlarını tıxamış, diqqətini torpaq üstündə cəmləşdirmişdi. Əyilib qalxmaqdan şalvarı pencəyi palçıq içində idi.

– Sən tapa biləcəksənmi bu iti? – Tahsin soruşdu.

– Taparam tapmağına, – Tahsin dedi. Basdırıldığından dörd gün keçib, bir az vaxt alacaq dedi. Ekskavator operatoruna son yoxladığı nöqtəni göstərib.

– Buradan gir, – dedi. Çox dərin olmasın.

Çömçə torpağa dəymək üzrəykən adamın biri, Tunalı Helmi bəyin heykəlinin qarşısından:

– Qazıntın qazıntın! – deyə qışqırdı.

Arvadı, adamı qolundan çəkişdirdi.

– Sən qarışma Tuncay, sus!

Operator əhəmiyyətsiz hesab etdi, alışmışdı artıq tam çömçə torpağa dəymək üzrəykən gələn səslərə. Torpağa yaxınlaşdı, çömçə ilə torpağı yardı.

Tuncayın susmağa niyyəti yox idi.

– Qazın, qazın, – deyə təkrarladı. Onsuz da bu Ankaraya qazma vurmayan bir polis qalmışdı. Siz də qazın.

– Sus, lan! – Harun olduğu yerdən dönüb qışqırdı.

Tuncay altda qalmadı, daha bas bariton bir səslə:

– Sən mənə landeyə bilməzsən, – deyə cavablandırdı. Mənim ödədiyim vergilərlə maaş alırsan.

– Kəs, lan, – Harun dedi.

– Düzgün danış! Sən mənə lan deyə bilməzsən.

Harunun gözləri qaraldı, əli-qolu titrədi:

– Lan deyirəm lan, nə var lan, – deyə qorxuducu yanıltmac deyib heykələ doğru getməyə başladı.

– Tuncay sus lütfən!

Tuncay arvadının əlindən xilas oldu, desibeldən qənaət etməyə niyyəti yox idi.

– Deyə bilməzsən qardaşım! Sənin pulu mən verirəm. Mənim ödədiyim vergilərlə maaş alırsan.

Harun, uzun müddətdir ilk dəfə öz səsindən daha gur bir səs eşidirdi, adamın yaxasından yapışdı:

– O zaman vergi ödəmə!

Tuncayın arvadı alto səslə qışqırdı, əks-sədası Buğday küçəsinə qədər çatdı.

Tahsin çatıb Harunu çəkdi, gəldiyi yerə itələdi. Tuncaya dönüb:

– Sən də kiçik hərflərlə danış qardaşım, – deyə qışqırdı.

– Sən mənə kiçik hərflərlə danış deyə bilməzsən.

Qadının gözləri dolmuşdu:

– Tuncay, Allahını sevsən sus!

Tahsin, iki əliylə iki xəyali basket topunu sektirmeye başladı, bədən dilinə görə hərhalda “sakitləşək” mənasını verirdi.

– Tamam. Reaksiyanı dilə gətirdin. Yetər!

– Nə yetər!

Tuncayın ətrafında ona haqq verən bir kütlə yığılmışdı.

– Tamam qardaşım, – Tahsin dedi. Məlumat gəlib, qazırıq daha çox danışma.

– Danışaram.

Dəstək verən kütlədən “Danış! Danışar!” səsləri yüksəldi.

– Danışaram! Bu parkı qaza bilməzsiniz, gəzinti sahəsidir.

– Bir sus, lan!

– Susmuram!

Tahsin basket toplarını səbətə atıb.

– Yaxşı, – dedi. Götürün bunu.

Qadın yenidən qışqırdı. Cövdət, “Panço” paketini Haruna atıb adamın yaxasından çəkdi. Səlim gəldi, qolunu qatladı. Qadın önlərinə atlıb ərini qurtarmağa çalışarkən Cövdətin üzünü cırdı.

– Bunu da götürün, – Tahsin dedi. Onu da götürdülər.

– Siz də dağılın lan! – Harun ətrafdakıları itələyib bağırınca dəstəkçilər də dağıldı.

Tahsin çömçənin yanına qayıdıb bütün bu həngaməyə qarışmayan Behzat Ç.-nin yanında dayandı. Əli qolu rahat dayanmayan bir adam, Tahsinə yanaşıb əlini uzatdı. Tahsin də əlini qeyri-ixtiyari uzadınca qucaqlaşdılar.