Читать книгу: «Tanımadığımız məşhurlar»

Ön söz əvəzi

Çoxumuzun həsədlə baxdığımız, uğurlarının heyranı olduğumuz dahilər yüksəkliyə rahatca çatmadı. Heç biri anadan bu özəlliklərlə doğulmadı. İstedadlı doğulmuş olsa belə, uğuru əldə etmək və əldə saxlamaq üçün böyük sınaq və imtahanlardan keçdi. Onların həyatını oxuyarkən heyrətlənirsən. Hər biri fərqli düşüncə, hədəf, ailə tərbiyəsi və ölkələrdən olan bu adamları birləşdirən bir ortaq cəhət vardır: Hədəfə çatmaq əzmi!

Onlardan bəzilərinin həyat hekayəsi, geniş yayılmış dünyəvi bir fikri təsdiqləməkdədir. “Qələbəyə aparan hər yol qəbul ediləndir”. Məncə bu, maddiyyatı əsas alan, ruhani düşüncə ilə əlaqəsi zəifləmiş Qərb mədəniyyəti üçün keçərlidir. Şərqlilərin düşüncə tərzi Şərq fəlsəfəsi ilə yoğrulduğu üçün bəzi maddiyyatçı ehkamları qəbul etməməkdədir.

Hədəflər bəlirlənmiş, məqsədlər qoyulmuşdur. Bəs nəyi gözləyirsiniz? Əsl maneə, uğursuz olmaq qorxusudur. O qorxu deyildimi, Çarlz Dikkensi heç kim onu görməsin deyə, ilk əsərini gecə yarısı nəşriyyata göndərməyə məcbur edən? O hiss deyildimi, Kleopatranı xalçaya bürünməyə vadar edən? Qorxu insana xas bir duyğudur. Ondan utanmaq və çəkinmək lazım deyildir. Onu kontrol etmək lazımdır. Benqal cəngəlliklərində Frensis Yets-Braun, məhz içindəki qorxunu məğlub etmək üçün vəhşi donuza hücum etmirdimi?

Uğursuzluqdan çəkinmək, neçə böyük ideyaların və kəşflərin qarşısını almış, ayağını zəncirləmiş və beşikdəcə boğmuşdur. Uğursuzluq daimi deyildir. Onun bir ömür müddəti vardır. Sizin uğura doğru atdığınız hər addım və ALLAHın təqdiri bu ömrün müddətini təyin etməkdədir. Atdığınız hər addım qorxunu zəiflədir və uğursuzluğun ömrünü azaldır.

Bəzi araşdırmaçılar, hədəflərin böyük olmasını məsləhət görürlər. Mən isə arzu və vizyonunuzun böyük olmasını, hədəfin isə əlçatan və uzunmüddətli olaraq, iki hissəyə ayrılmasını təklif edirəm.

Böyük arzular, xəyallarınızı hər zaman canlı tutacaq, gündəlik məişət problemləri labirintində yolunuzu itirməyinizə imkan verməyəcəkdir.

Əlçatan hədəflərə çatmaq üçün kiçik uğurlar qazanmaq yetərlidir. Kiçik uğurlar isə sizi sevindi-rəcək, özünüzə inamınızı artıracaq və sizi canlı tutacaqdır.

Kiçik hədəfləri əldə etməyiniz sizə böyük hədəflərin qapısını açacardır.

Bu kitabda, haqqında söz edilən məşhurların əksəriyyəti, eyni strategiya ilə hərəkət etmiş və uğura imza atmışdır. Bu yolda uğursuzluq, məhrumiyyətlər mütləq olacaqdır. Amma güclü xarakter sərgiləsək, qorxu, tərəddüd və utancaqlığı bir kənara atsaq, əlbəttə ki, bir gün cənab uğurun qapımızı döyəcəyindən əminəm.

Əziz oxucu, bu kitabdan zövq və ilham almanızı, hədəfə doğru addımlarınızda qətiyyətli olmağınızı arzu edirəm. Hədəflərinizi seçin və kiçik addımlarla ona doğru hərəkət edin.

ALBERT EYNŞTEYN

sinifin ən axmaq şagirdi olan

Bir neçə il əvvəl, Almaniyanın cənubunda kiçik bir qəsəbədə gəzişərkən yanımdakı tanışım birdən ayaq saxladı və baqqal dükanının üstündəki mənzilin pəncərəsini göstərdi.

”Bu mənzili görürsənmi? Eynşteynin dünyaya gəldiyi mənzil oradır”, – dedi.

Bu hadisədən bir müddət sonra Eynşteynin əmisi ilə tanış oldum. Başqalarından heç bir fərqi yoxdu. Heyrətlənmək lazım deyil. Çünki Eynşteyn də uşaqlıqda heç nə ilə fərqlənmirdi, heç kim onun gələcəkdə dahi olacağını ağlına belə gətirmirdi. Əlli il əvvəl kütbeyin, axmaq olduğu düşünülən bu uşaq, böyüdüyündə dünyanın ən böyük dahisi, tarixin yetişdirdiyi nadir insanlardan biri olduğunu sübut etmişdir. Halbuki danışmağı da çətinliklə öyrənmişdi. Onun kütlüyündən bezən müəllimləri onu başdan etmək üçün bəhanələr uydururdular. Hətta valideynləri anormal olacağından qorxurdu.

Bir neçə il əvvəl, sanki yuxudan oyanıb silkələnərək işləməyə başlayan Eynşteyn, dünyanın ən məşhur adamı olduğunu gördüyündə çaşıb qalmışdı. Bir riyaziyyat professorunun, bütün qitələrin qəzetlərində əsas başlıqda yer tutacaq qədər məşhurlaşmasına onsuz da təəccüblənməyən qalmamışdı.

Alim olduğu halda, Cek Demsi qədər məşhurlaşmışdı. Bunun necə baş verdiyini özü də anlamamışdı. Özünün başa düşmədyi kimi, başqaları da başa düşməmişdi. Bəşər tarixində bu hadisənin bənzəri yox idi.

Eynşteynin özü, nisbilik nəzəriyyəsi qədər əcaib bir insandı. Çox insanların canından belə keçməyə hazır olduğu var-dövlət, şöhrət, lüks həyat kimi şeylərə dəyər vermirdi. Bir gəmi ilə səyahət etdiyi zaman gəminin kapitanı, gəminin ən lüks və bahalı kayutunu hazırlatdıraraq oraya yerləşməsini təklif etdi. Eynşteyn bu təklifi qəbul etmədi, lüks yerdə darıxacağını və göyərtədə qalmaq istədiyini bildirdi.

Eynşteyn əlli yaşını qeyd edərkən Almaniya onu şan-şöhrətə boğdu; xalqın sevgisinin təzahürü olaraq Potsdam meydanında onun heykəli qoyuldu və ona bir yaxta bağışlandı.

Fəqət bir neçə il sonra ona verilən hədiyyələr geri alındı. Hətta anadan olduğu ölkəyə geri qayıtmağı da qadağan olundu. Həftələrlə Belçikada yaşadı, gecələr qapısını kilidləyir və yatağının yanında polis keşik çəkməzsə, rahat yata bilmirdi.

Nyu-Yorka gəldiyi zaman Prinston Universitetinin Araşdırmalar institutuna riyaziyyat professoru olaraq təyin edildi. Jurnalistləri, mətbuat konfransı və alqışlarla qarşılanmaq kimi şeyləri sevmədiyi üçün, dostları gəmi limana yaxınlaşmadan onu gizlincə gəmidən qaçırdılar və avtomobilə mindirərək uzaqlaşdılar.

Eynşteynin fikrinə görə, nisbilik nəzəriyyəsini tam başa düşən dünyada ancaq 10 və ya 12 adam vardır. Halbuki bu nəzəriyyəni izah etmək üçün minlərlə kitab yazılmışdır.

Özü isə nisbilik nəzəriyyəsini çox bəsit bir yolla izah edir:

Bir kişi gözəl bir qadının yanında bir saat oturarsa, sadəcə beş dəqiqə oturduğunu zənn edər,amma qızmar bir soba üstündə beş dəqiqə oturarsa, bir saat oturduğunu iddia edər.

Bu nümunə nisbilik nəzəriyyəsini necə də gözəl izah edir, elə deyilmi? Məncə, çox düzgün və sadə.Razı deyilsinizsə, yoxlaya bilərsiniz. Mən qızın yanına, siz isə sobanın üstünə oturun, təəssüratlarımızı bölüşək.

Eynşteyn iki dəfə evlənmişdir. İlk evliliyindən iki övladı vardır. Xanım Eynşteyn ərinin nisbilik nəzəriyyəsini başa düşmədiyini iddia edir. Amma bu qadın daha vacib bir şeyi kəşf etmişdir: ərinin kim və nə olduğunu.

Eynşteynin xanımı, hərdən dostlarını çay qonaqlığına dəvət edərkən, professora da yanlarına gəlib onlarla bərabər çay içməsini təklif etdiyi zaman Eynşteyn əsəbləşirdi: “Yox! Gələ bilmərəm! İstədiyinizi edin, mən buradan gedirəm!.. İşləməyimə mane olursunuz, buna dözə bilmirəm!..” deyirdi.

Xanımı sakitcə hirsinin soyumasını gözləyirdi. Sonra bir diplomat kimi davranaraq, onu aşağıda qonaqlarla çay içməyə, beləcə bir az istirahət etməyə razı salırdı.

Xanımının sözlərinə görə, işində və düşüncəsində intizama çox önəm verən Eynşteyn, evində intizamsız və dağınıqdır. Ürəyi nə istəsə, onu edər. İki qaydaya görə hərəkət edər. Birinci qayda: Heç bir qaydaya görə hərəkət etməmək. İkinci qayda: Heç kimin fikrinə görə hərəkət etməmək,

Həyat tərzi çox sadədir. Ütülənməmiş geyimdə gəzər, istədiyində şlyapa taxar, çimərkən mahnı oxuyar və ya fit çalar. Hamamda yerdə oturaraq üzünü təraş edər, heç vaxt təraş sabunundan istifadə etməz, sadə sabundan istifadə etməyi sevər. Kainat qanunlarını kəşf etməyə çalışan bu adam, iki növ sabundan istifadə etmənin çətin olduğundan və hər şeyi qarışdıracağından şikayət edir. Məncə Eynşteynin ən böyük xüsusiyyəti xoşbəxt olmağı bacarmasıdır. Bu xüsusiyyəti dahi nəzəriyyəsindən də üstündür. Heç kimdən heç nə istəmədiyinə görə xoşbəxt olduğunu və hamiya vacib bir dərs verdiyini deyir. Pula, rütbəyə və alqışlanmağa önəm vermir. İşləmək, skripka çalmaq və dəniz gəzintiləri kimi sadə əyləncələrlə xoşbəxt ola bilir.

Skripkadan aldığı həzzi dünyada başqa heç bir şeydən almadığını deyir. Zehni həmişə musiqi ilə məşğuldur. Hətta yuxuda belə musiqi eşidir.

Berlin küçələrində bir gün at arabasına minir. Arabaçının qaytardığı yol haqqının qalığını sayaraq Eynşteyn qalığın az olduğunu arabaçıya deyir. Arabaçı pulu yenidən sayır və ona: “Görürəm ki, rəqəmlərdən başın yaxşı çıxır”, cavabını verir.

GENERAL SATTER

milyon dollarını oğurlatdıran adam

Con Marşal adında bir dülgər, 1948-ci ilin yanvar ayında, Amerikan River çayının cənub qolu yaxınlarında dəyirman qurmağa çalışırdı. Bir anlıq dayandı və Sakramentonun yerləşdiyi dağların yamaclarından qopub gələn sarı daşı əlinə aldı. Bu daş qızıl filizi idi? Bilmirdi. Orada, evdə bişirdiyi sabunu qaynatmağa çalışan qadına bu daşı verdi, qaynayan yağ və kül suyu qarışımının içinə atmasını xahiş etdi.

Bütün günü qaynayan mədən daşının bir müddət sonra pişik gözü kimi parıldadığını gördülər. Səhəri gün tezdən Con Marşal, atının tərkinə qalxaraq dərə yatağından 40 mil uzaqlıqdakı bir fermada yaşayan, bu torpaqların sahibi olan Con A. Satterin yanına getdi. Ona hadisəni danışdı.

Marşal evə girirək qapını kilidlədi, sarı mədən külçəsini cibindən çıxartdı. Satterin gözləri qamaşdı. Diqqətlə külçəni yoxlamağa başladı.

Külçə qızıl idi. Parıldayan bu külçə, qarışığı olmayan, təmiz, saf qızıl idi. Bu külçə sayəsində bütün xəyallarını reallaşdıra bilərdi. İstədiyi hər şeyi həyata keçirə biləcək, dünyanın ən varlı adamı olacaqdı.

Satter bunun sirr olaraq qalmasını istədi, amma bu istəyi ulduzların səmada parıldamamasını istəmək kimi mənasızdı. Əlinə keçən, amma kontrol edə bilməmək məcburiyyətində qaldığı bu qüvvət, bütün ölkəni yerindən oynadacaq qədər güclü idi. Növbəti gün Satterin işçiləri işlərini ataraq, böyük təlaş içində yer qazmağa, hər tərəfi eşməyə, qızıl axtarmağa başladılar.

Bir həftə keçməmiş hər tərəf cuxurlarla dolu idi. Əkin sahələrində heç kim qalmadı. Hər şey bir-birinə qarışmışdı. Sağılmayan inəklər böyürür, buzovlar başsız şəkildə analarını axtarır, canavarlar çobansız qalan qoyunlara hücum edirdilər.

Bel və külünglə silahlanmış adamlar səhərdən axşama qədər hər yeri qazır, gündəlik 1000-5000 dollar arası pul qazanırdılar. Külünglə yeri qazıb bellə torpağı kənara atarkən torpağın altından iri bir qızıl külçəsi çıxır və bir dəqiqənin içində bir neçə min dollar qazanırdılar.

Bu vəziyyət teleqrafla ölkənin hər tərəfinə yayıldı. İnsanları bir iğtişaş bürümüşdü. İşçilər işlərini atır, sıravi əsgərlər hərbi hissələrindən qaçır, əkinçilər əkinlərini tərk edir, tacirlər dükanlarını bağlayırdı. Qızıl axtaranlar artıq hərəkətə keçmişdilər. İnsanlar çəyirtkə sürüsü kimi qanadlanmış, uzaq qərbdə yerləşən nağıllar ölkəsinə doğru yola çıxmışdılar.

1849-cu ilin payızında, o zamankı mədəni dünyanın ən uc nöqtəsi sayılan Kanzasın İndependens şəhərindən böyük bir qafilə artıq yola çıxmışdı. Hamısı atlı olan bu qafilənin gəncləri yeni macəra axtarışında idilər. Missuri çayının sahillərindən Sierra Nevadanın qarlı təpələrinə qədər hər yerdə, at və öküz arabalarından təşkil olunmuş köçlər görülür və bu qafilələrin qırılmayan zəncir şəklində qərbə doğru köç edişi həyəcan doğururdu. Yamyaşıl çəmənlərdə şaqraq mahnı səsləri arabalardan ətrafa yayılırdı.

Hələ minlərlə başqa qızıl axtaranlar dəniz yolu ilə gəlirdilər. Balina ovu üçün olan gəmilərə və yük gəmilərinə doluşan bu adamlar küləyin ulamasına, gəmi dirəklərini küləyin sındırmasına baxmayaraq, Horn burnunu dolanaraq gəlirdilər. Magellan boğazının fırtınalarına, qasırğalarına, xəstəliklərə, vəba və taunla məhv olmaqlarına baxmayaraq gəlirdilər. Sakit okeanın dalğaları ilə yarışa çıxarcasına cəsarət və mətanətlə yollarına davam edirdilər.

Ən həyəcanlı il olan 1849-cu ildə San-Fransisko limanında lövbər atan gəmilərin sayı yeddi yüzə çatmışdı. Gəmilər lövbər atar-atmaz, dənizçilər də sərnişinlərlə bərabər gəmini tərk edərə qızıl yataqları olan təpələrə doğru qaçırdılar.

İntizamı ancaq qılınc və dəyənək ilə təmin etmək mümkün idi. Arxasında silahlı güc olmayan heç bir əmrə tabe olmurdular.

Fərqli marşrut və yollarla gələn bu izdiham Satterin torpaqlarına doğru hərəkət edirdi. Yolda yetişmiş sünbüllərin hamısını yedilər, çörək bişirmək üçün anbarlardakı unun hamısını talan etdilər. Axırda anbarları sökərək özləri üçün daxmalar tikdilər. Aclıq səbəbiylə fermada olan bütün heyvanları kəsdilər.

O qədər cürətləndilər ki, Con Satterin mülkü üzərində şəhərlər saldılar, yazıq Satterin əlindən bu hadisələrə nifrətlə baxmaqdan başqa bir şey gəlmədi. Torpaqları sanki onun deyilmiş kimi hərraca çıxarıldı, alındı, satıldı.

1850-ci ildə Kaliforniya ABŞ-a birləşdirildiyi zaman, darmadağın olmuş bu təpələrdə qanun özünü göstərməyə başladı.

Bax o zaman Satter, dünyada məşhur olan böyük məhkəmə işinə başladı. San-Fransisko və Sakramento şəhərlərinin onun şəxsi mülkü üzərində tikildiyini iddia edirdi. Hər iki şəhərin sakinlərindən mülkünü tərk etməsini tələb etdi. Öz işləri üçün tikdirdiyi, sonradan isə şəhərin istifadəsində olan yollar, körpülər və kanallar üçün Kaliforniya hökümətindən 25 milyon dollar təzminat tələb etdi.

Talançıların səbəb olduğu zərər qarşılığında dövlətdən tələb etdiyi 50 milyon təzminatdan başqa, onun torpaqlarından oğurlanaraq talan edilmiş qızıl üçün də uyğun bir məbləğin ödənməsini istədi.

4 il bu işdən əl çəkmədi, məhkəmələrdə süründü və 1855-ci ildə məhkəmədə qalib gəldi. Kaliforniya hökuməti San-Fransisko və Sakramento şəhərlərinin və bir neçə qəsəbənin onun torpaqları üzərində tikildiyi faktını təsdiq etdi.

Bu qərar şəhər sakinlərində zəlzələ təsiri yaratdı. Evlərini əllərindən almaqmı istəyirdilər? Onlar da bu qərarı verənlərə həddini göstərəcəkdilər .Çarəsizlikdən ağlını itirən xalq əllərinə keçən hər şeylə, dəyənək, tüfəng, balta ilə silahlanaraq küçələrə töküldülər. Qışqırır, talan edir, yandırır, küçələrdə terror törədirdilər.

Ədliyyə binasını məhkəmə prosesinin çıxartdığı qərarın saxlanıldığı qovluqlarla birlikdə yandırdılar. Özləri ilə gətirdikləri kəndiri, o qərarı verən hakimin boynuna salaraq asmaq istədilər. Bəziləri atlanaraq Satterin fermasına hücum çəkdi. Evini və anbarlarını dinamitlə havaya uçurtdular. Evini talan etdilər, meyvə bağını dibindən sökdülər, iri buynuzlu heyvanlarını öldürdülər, bərəkətli tor-paqlarını və fermasını yerlə bir etdilər. Sonra isə çıxıb getdilər.

Qarışıqlıqda Satterin uşaqlarından biri öldürüldü. İkinci övladını isə sonradan öldürmək üçün, özləri ilə apardılar. Üçüncü oğlu Avropaya qaçmağa çalışarkən dənizdə boğularaq öldü. Bütün bu hadisələrdən sonra Satterin psixikası pozuldu və ağlını itirdi.

20 il sonra Vaşinqtona gələrək haqlarını bərpa etmək üçün konqresə müraciət etdi. Əynindəki paltarları nimdaş və cırıq idi. Çox əziyyət çəkdi, konqres üzvlərindən kömək istədi, çoxları ilə görüşdü, amma nəticə ala bilmədi. Küçədə uşaqlar onun arxasınca gəzərək ələ salmağa başlamışdılar.

1880-ci ildə onun torpaqlarında çıxan qızıl sayəsində varlanan soyğunçuların təhqiredici baxışları altında, Vaşinqtonun natəmiz məhəllələrinin birində canını tapşırdı. Heç kim kömək etmədi. Öldüyü zaman cibində 1 dolları vardı. Amma tarixin ən böyük məhkəmə prosesində qalib gəlmiş, çox böyük bir sərvətə sahib olduğunu məhkəmələrdə sübut etmişdi.

Qərbi Amerikada qızıl hücumu hərəkatını oyandıran və ilk qızılı tapan dülgər Con Marşal da beş il sonra öldü. Cəsədini daxmasında tapdılar, yanında heç kimi yoxdu. Onun kəşfi sayəsində minlərlə insan milyonlarla dollar qazandığı halda o, yoxsulluq içində yaşadı. Öldüyü zaman ən ucuz taxtadan hazırlanmış tabut sifariş etməyə belə çatacaq qədər pulu yox idi.

EDQAR ALLAN PO

dünya ədəbyyatına dəyərli əsərlər verən, uşaq yaşında bir qadınla evlənən və on il üzərində işlədiyi əsərdən 10 dollar qazanan adam

Edqar Allan Po şeirləri və hekayələri ilə şöhrət qazanan, fövqəladə yüksək qabıliyyətləri sayəsində məşhurlaşan bir yazıçıdır. Amerikan ədəbiyyatında əzab çəkən bir divə bənzəyir. Qumar və içki alüdəçiliyinə görə Virciniya universitetindən qovulmuşdur. Yoldaşları məktəbə gedərkən o, şeir yazmaqla vaxtını keçirdiyinə və heç bir qaydaya tabe olmadığına görə, Vest Point hərbi akademiyasını tərk etməyə məcbur odu.

Uşaqlıq illərində valideynlərini itirdi və varlı bir tütün tacirinin yanında böyüdü. Onun məsuliyyətsiz hərəkətlərindən bezən tacir bir gün onu döydükdən sonra yanından qovdu. Edqara o dərəcə qəzəblənmişdi ki, dünyasını dəyişərkən ona heç bir dollar da vəsiyyət etmədi.

Xalası qızlarından Virciniya Klem ilə evlənməsi ədəbiyyat tarixinin ən gözəl hekayələrindən biridir. Evləndiyi zaman cibində 5 qəpiyi yoxdu, həyatı boyunca da pulu olmamış və pul yığmağı da öyrənə bilməmişdi. İçki düşkünü idi, içməyə bir şey tapmadığı zaman təmiz spirt içərdi. Buna görə bacısı ilə arası dəydi. Onu bu vəziyyətdə görənlər ruhi xəstə olduğunu düşünürdülər.

Evləndikləri zaman Edqar 26, xanımı isə 13 yaşında idi. Bunu görən bəziləri bu evliliyin xoşbəxtlik gətirməyəcəyini və yaxında boşanacaqlarını söyləyirdilər. Amma belə olmadı, bərabər çox romantik həyat sürdülər. Uşaq yaşlarında olan xanımını Po, sitayiş edərcəsinə, dəlicəsinə sevdi və bu sevgidən aldığı güclə ingilis ədəbiyyatının ən gözəl incilərini yaratdı.

Edqar Allan Ponun yazdığı şeirlər, qələmə aldığı hekayələr dünya ədəbiyyatının ən dəyərli əsərləri sırasında olmaqla bərabər, ingilis ədəbiyyatının ən dəyərli xəzinələridir. Amma sağlığında qiymətini ala bilməmiş, hətta bəzi əsərlərini cörək pulu əldə etmək üçün satmışdır.

“Canavarlar” əsəri üzərində tam 10 il işləmişdir. Hər parçasını bir neçə dəfə cırıb atmış və yenidən yazmış, yazdıqlarını bir-bir yenidən gözdən keçirmişdir. 10 il üzərində işlədiyi bu əsəri axırda sadəcə 10 dollara sata bilmişdir. Yəni ki, işlədiyi hər ilə 1 dollar qazanmışdır.

Halbuki son zamanlarda hərraca çıxarılan bir neçə səhifəlik əlyazması on min dollar qiymətə satılmışdır. Həqiqət həmişə belə olmuşdur. Yaşayarkən aclıq və səfalət içində sürünən dahilərin öldükdən sonra qiymətləri bilinir, qalın cildli əsərlərini qəpik-quruşa əldə etməyə çalışanlar, onlar öldükdən sonra bir-iki səhifəlik əlyazmasına on minlərlə dollar ödəməyə hazırdırlar.

Po və Virciniyanın yaşadıqları ev, Nyu-York şəhərinin “Grand Concourse” tərəflərindədir. Yüz il əvvəl, Po sağ olduğu zamanlar bu evin kiçik bir viranə daxmadan fərqi yox idi. İndi göydələnlər məskəni olan bu yerlərdə o zamanlar çəmənliklər və alma bağları var idi. Baharın gəlişi ilə cənub küləyi əsməyə başladığı zaman ətraf yasəmən və gilas çiçəklərinin qoxusu ilə dolurdu, hər tərəfdə bal arılarının vızıltısı eşidilirdi. Gözəl və insanı xəyallar aləminə aparan cənnət kimi bir məkandı.

Po, bu ev üçün aylıq üç dollar kirayə haqqı ödəyirdi. Çox vaxt heç bunu da ödəyə bilmirdi. Daha doğrusu, kirayə haqqını vermədən qalırdı. Yetəri qədər qidalana bilmədiyi üçün xanımı xəstələnmişdi, amma ərzaq almağa pulları yox idi. Günlərlə qidalanmadan, ac qalırdılar. Bağçalarında qazayağı cücərdiyi zaman onu toplayaraq bişirir və doyunca yeyirdilər.

Po və xanımının acından ölməyə məhkum olduqlarını görən qonşuları onlara zənbillərlə yemək gətirdilər. Yazıqlarımı gəldi? Bəli… Po gözəl nəğmə oxumağı, xanımı isə onu sevməyi yaxşı bacarırdı – buna görə də kasıb olsalar da, xoşbəxt idilər.

Virciniya bu evdə əbədiyyətə qovuşdu. Aylarla saman dolu bir döşəkdə yatması və bədənini isidəcək bir paltarının olmaması ölümünə səbəb olmuşdu. Çox soyuq havalarda anası əllərini, Po isə ayaqlarını ovaraq isitməyə çalışırdılar. Po, Vest Pointda geyindiyi əsgər şineli ilə onun titrəyən vücudunu örtür, pişiklərini ayaq barmaqlarının üstünə yatıraraq və durmadan sığallayaraq isitməyə çalışırdı.

Xanımı dünyasını dəyişdiyi zaman Ponun cibində dəfn mərasimi üçün yetəcək pulu yoxdu, qonşuların köməyi olmasaydı, cənazə Pottersfilddəki kimsəsizlər qəbristanlığında dəfn ediləcəkdi.

Bir neçə il əvvəl Nyu-York hökuməti bu evi aldı və muzeyə çevirdi. Məncə, bu ev muzeydən daha mistik bir yerdir, qəmli xatirələrlə doludur, muzeyi ziyarət edənlər oradan ağır təəssüratlarla ayrılırlar.

Virciniya yanvar ayında dünyasını dəyişdi, aylar keçdi, bahar gəldi, gecələri ay alma agaclarının arxasından çıxaraq açıq səmaya yüksəldi. Po yaşadığı evin bağçasında oturaraq həsrətini çəkdiyi Virciniyanı xatırlayaraq xəyallara dalırdı və beləcə bu günə qədər heç kimsənin yaza bilmədiyi qədər gözəl sevgi şeirləri yazmağa başladı.

KLEOPATRA

dünyanın iki böyük liderinin ürəyini fəth edərək, gözəlliyi ilə taxta çıxaraq iqtidar sahibi olan qadın

İnsanları coşdura bilən, qanlarını qaynadan bu qadın Misir fironu və ilahəsi – Nil sahillərinin cazibədarı Kleopatradır.

10 əsr əvvəl yaşamağına baxmayaraq, şöhrəti keçən illər ərzində hələ də parıldamaqda, ətrafına işıq saçmaqdadır. İntihar etdiyi zaman 39 yaşında idi. Qısa sürən təlatümlü həyatında, dünyanın ən güclü iki liderinin sevgisini qazanmış və onları öz məqsədləri uçün istifadə edə bilmişdi. Bu iki liderdən biri Mark Antoni, digəri isə Yuli Sezardır. Romalılar Sezara olan sevgi və hörmətlərindən təqvimlərindəki yay aylarından birini onun şərəfinə “İyul” adlandırmışdılar.

O zamanlarda insanlara məlum olan torpaqların hamısını işğal etmiş bir sərkərdə olan Sezar Kleopatraya təslim olmuşdur. Kleopatranın bu qələbəsi antik tarixin ən dramatik hadisələrindən biridir.

İsa peyğəmbərin anadan olmasından 48 il əvvəl, Sezar İsgəndəriyyəyə ayaq basdığı gün Kleopatra çox çətin vəziyyətdə idi. Taxtını itirmiş, pulu tükənmiş və kəlləsini itirmək təhlükəsi ilə qarşı-qarşıya qalmışdı. Kleopatra qardaşına ərə getmişdi, sonradan araları pozulmuş, bir-birlərinə müharibə elan etmişdilər. Müharibəni uduzan Kleopatra Misirdən qaçmağa məcbur olmuşdu.

Sezar ona geri qayıtmasını və yanına gəlməsini əmr etdi. Necə qayıda bilərdi? Bu onun ölüm fərmanı olmazdımı? İsgəndəriyyə qardaşının casuslarıyla dolu idi, ələ keçərsə öldürüləcəyini bilirdi. Qaranlıq bir gecədə, kiçik balıqçı qayığı ilə sahilə yan aldı. Xidmətçisi onu xalçaya bükərək saraya apardı və Sezarın qarşısında xalçanı açdı.

Xalçanın içindən çıxan Kleopatra qəhqəhələr atmağa və otaqda rəqs etməyə başladı. Çaşıb qalan Sezar özünü itirmişdi. Onun nəfis, ilana bənzər vücuduna, ağılı başdan çıxaran gözəlliyinə heyran olmuşdu.

Qadın gözəlliyini qiymətləndirə bilməsi ilə öyünən Sezar, Venera nəslindən olduğunu iddia edən sevgi ilahəsinin insanın nəfəsini kəsən gözəlliyi qarşısında olduğunu başa düşmüşdü.

O vaxtlar Sezarın 45 yaşı vardı. Saçları tökülməyə başlamışdı. Kleopatra isə 31 yaşın verdiyi bütün gözəlliyə və cazibəyə sahib idi. Sezar ona baxarkən, yüksələn su ilə yuxarı qaldırılan bir gəmi kimi, sevgi və ehtirasın köpüklü təpələrinə yüksəldiyini hiss etdi. Kleopatra şiddətli ehtirası və qıvraq zəkası sayəsində Sezarı təsiri altına aldı, hər istədiyini əldə etməyə başladı.

Qardaşı bu qadınımı öldürmək istəyirdi? Məşhur Sezar ona yaxşı bir cavab vermək qərarına gəldi. Roma legionlarını başına toplayaraq Misir ordusunun üstünə getdi, düşməni darmadağın etdi, qaçmağa çalışan qardaşı Nil çayına düşdü və boğularaq öldü.

O dəqiqədən etibarən Kleopatra Misir kraliçası oldu və fironların ölkəsinə hökm etməyə başladı.

Aylar keçdi və Kleopatra Sezardan uşaq dünyaya gətirdi. Bu uşaq Sezarın tək oğlu idi. Sezar Romada evli olduğu üçün Kleopatra ilə evlənməyi mümkün deyildi. Dedi-qodunun qarşısını almaq və oğlunu Sezarın varisi olaraq elan edə bilmək üçün Kleopatra çox maraqlı bir hiyləyə əl atdı. Misir rahiblərini çağıraraq Sezarın bəşər övladı olmadığını elan etmələrini tələb etdi. O, insan deyildi, ilah idi, Günəş ilahı olan Ammonun özüydü. Misir taxtına vəliəhd verə bilmək üçün yer üzünə enmiş, Sezarın şəklini almış və Kleopatra vasitəsi ilə taxta vəliəhd bəxş etmişdi.

Müasir dünyada gülməli görünən bu nağıla o zamanki Misir əhalisinin hamısı inandı.

Qısa bir zaman sonra Sezar öldürüldü. Başı sərxoşluqdan ayılmayan, canını borcdan qurtara bilməyən Mark Antoni, Misirdəki Roma ordularının başına keçdi. Zəfər şərabından sərxoş olan Mark, ordusunu birbaşa Misirə gətirdi. Yağma, talan, soyğun və dəbdəbəli həyatla vaxtını keçirməyə, eyş-işrətli həyat sürməyə başladı.

Misir o zamanlar şərqin ən varlı ölkəsi idi. Sərxoş olmadığı bir gün, dostları Antoniyə “İsgəndəriyyəyə gedək. Kleopatranın boynunu vurdur. Sərvətini talan edək, malı ilə qarnımızı doyuraq” dedilər.

Kleopatra qorxudan titrəyirdi. Antoninin qarşısını necə ala bilərdi? Donanması və qılınclamı? Bunu bacarmayacaqdı. Özünü ona aşiq kimi göstərərək sığallamaqlamı? Bəlkə də bunu bacarardı. Plan hazırladı. İllüziya ustası olan bu dahi qadın, qırmızı yelkənli, qızılla bəzədilmiş bir gəmi ilə Antonini qarşılamağa çıxdı. “Min bir gecə” nağıllarındakı kimi, dəbdəbəli və ehtişamlı bir qarşılama mərasimi hazırladı. Sevgi ilahəsi kimi geyindirilmiş oğlan uşaqları onun ətrafında dəvəquşu tükündən hazırlanmış yelpiklərlə onu yelləyir, səhra musiqisinin canlı ritminə ayaq uyduran ipək geyimli qızlar təhrikedici rəqslər edirlər. Buxurdanlarda yanan otların dumanı, duyğulara can verərək ətrafa yayılır və bu ehtişamın ortasında Kleopatra, sevgi ilahəsi kimi ipək yatağa uzanaraq sirli gözəlliyi və inkar edilməsi mümkün olmayan xarizmasıyla Veneranı xatırladırdı.

Mark Antoninin yerində siz olsaydınız nə edərdiniz? Mark Antoni romantizmin tələsinə düşmüşdü, yataq xəstəsi olsa idı belə, Kleopatranın cazibəsinə qapılmamağı mümkün deyildi. Heç müqavimət də göstərmədi.

Antoni qaba və ədəbsiz bir əsgərdi, vəhşi təbiətli qadınlar və onlardan betər olan əsgərlərlə ziyafətlər təşkil edərdilər. Bu əyləncələr hətta Romanın siyasətçilərini də özündən cıxarırdı. İndi isə kübar bir ailədən gələn, incəlik və mədəniyyətdən anlayan, gözəl şeir söyləyən bir qadın bu mədəniyyətsiz adamın məşuqəsi olacaqdı. Beləcə bu sərsəm həyatına, indiyə qədər xəbəri belə olmadığı gözəllik və ucalıq ilahəsinin qarışması, ona dərin bir eşq gətirməsi Antonini tamamən dəyişdirmişdi. Yüzillər sonra belə hörmətlə yad etdiyimiz sadiq və kübar bir adam olmasına şərait yaratmışdı.

Kleopatra qarşı cinsi idarə etməyi yaxşı bacarırdı. Hərəkətlərinə etiraz etmədi. İstəklərini yerinə gətirdi. Onunla üz-üzə oturaraq üzük oyunu oynadı, onunla birlikdə ova çıxdı, balıq tutdu. Hətta kölə qiyafətinə girərək onunla birlikdə gecələr şəhərin küçələrində gəzdi, sadə insanların altından kətillərini çəkərək ağlasığmaz əyləncələrlə kefini yerinə gətirməyə çalışdı. Bir dəfə balıq ovuna cıxmışdılar. Antoni o gün balıq tuta bilmədiyi üçün kefi pozulmuşdu. Kleopatra öz adamlarından birinə suya dalmağı və gizlicə Antoninin qarmağına balıq taxmağı buyurdu. Beləcə könlünü aldı.

Kleopatra Markın qarın düşkünü olduğunu coxdan anlamışdı. Mətbəxdə gecə-gündüz aşpazlar hazır şəkildə gözləyirdilər, yeməklərin günün istənilən saatında hazır olması tapşırılmışdı. Antoni nə vaxt istəsə, ziyafət süfrəsi əmrinə hazır idi.

Antoni ona o qədər bağlandı ki, dəlilik etməkdən belə çəkinmədi. Finikiyanın bütün sahillərini ona bağışladı. Sonra İerixon əyalətini, Kipri və Krit adalarını da ona peşkəş etdi. Bir müddət sonra isə Roma imperiyasının Asiyada sahib olduğu bütün ölkələrin idarəsini Kleopatraya verdi.

Vəziyyətdən Romanın xəbər tutduğu zaman hamı nifrətlə ayağa qalxdı. Yüzlərcə Roma əsgərinin qanı bahasına alınan bu torpaqlar, Misirli bir məşuqəyə fəda edilə bilərdimi? Bunun qarşısını ancaq bir yolla almaq olardı. Müharibə! Kleopatranın ölümü üçün artıq düyməyə basılmışdı. Əlindəki bütün kartları oynamışdı, növbə rəqibdə idi. Roma möhtəşəm gücü ilə Antoni və Kleopatranın donanmasını dağıtdı, ordularını əzdi.

Artıq sonlarının gəldiyini başa düşmüşdülər. Ələ keçərsə, boynu vurulacağını bilən Antoni özü özünü xəncərlə öldürdü. Həyatda olduğu kimi, can verərkən də Kleopatranı qucaqlayaraq və onun adını söyləyərək bu dünyadan köçdü.

Kleopatra heç vaxt əsir olmayacağına, zəncirlənərək Roma küçələrində gəzdirilməyəcəyinə və xalqın onu təhqir etməsinə imkan verməyəcəyinə söz vermişdi. Özünü zəhərləyərək əsir olmaqdan canını qurtardı. Amma hələ də nədən zəhərləndiyi dəqiq bilinmir. Zəhərləndikdən 20 dəqiqə sonra cəsədini görənlər bu sirrin üstünü aça bilmədilər. Bəziləri özünü dişləyərək yaraya ilan zəhəri sürtdüyünü deyirlər. Bəziləri isə çiçək səbəti içində gətirilən kobraya döşlərini dişlətdiyini ehtimal edirlər.

Məzarının Misirdə, Mark Antoninin məzarının yanında olduğu tarixi qaynaqlardan məlum olsa da, dəqiq yeri hələ də bilinmir. İsgəndəriyyə yaxınlarında olan bu məzarı tapa bilsəniz, böyük sərvət sahibi olmaqdan əlavə, bütün dünya qəzetlərinin baş səhifəsində olacaqsınız.

AVSTRİYA VƏLİHƏDİ RUDOLF

yaşasaydı dünyanın taleyini dəyişəcəkdi, amma o, çəkmələrini çıxartmadan yatağa girərdi və orada öldü

1889-cu il yanvar ayının soyuq və dumanlı bir səhərində, günəşin doğmasına az qalmış, qüdrətli Avstriya-Macarıstan imperiyası vəliəhdinin ov evindəki otağından üç güllə səsi eşidildi.

Gecəni Vəliəhd Rudolfla ov evində keçirən dostları, səsi eşidən kimi yataq otağına qaçdılar. Qapını döydülər, cavab verən olmadı, qapını sındıraraq içəri girdilər.

İçəridə gördüklərindən dəhşətə gəldilər. Otaqda hər şey bir-birinə qarışmışdı. Masalar çevrilmiş, boş şampan şüşələri ətrafa atılmışdı. Yastıqlar qan içindı idi, hətta divarlarda qan izi gözə çarpırdı. Vəliəhd Rudolf ov qiyafətində, ayağında çəkmələri olduğu halda yataqda uzanmışdı. Başına dəyən güllə beynini parçalamışdı. Sevgilisi olan qadın isə yataqda, yanağından aldığı güllə yarasından dünyasını dəyişmişdi. Rudolfun sevgi ilə sığalladığı şabalıd rəngli saçları yaranı yarıya qədər örtürdü. Bədənində fiziki təcavüz izi yoxdu. Sağlığında olduğu kimi ölüsü də bir yunan ilahəsi qədər gözəldi.

Əlli il əvvəl Avstriyada baş verən bu qətl və ya intihar hadisəsi bəlkə də hər birimizin həyatında iz buraxmış və dünya tarixinin dönüş nöqtəsi olmuşdur.

Vəziyyəti izah edim:

Rudolf çox demokratik bir şahzadə idi, sağ qalsaydı, bəlkə də Birinci Dünya müharibəsində Avstriyanın iştirakına mane olacaqdı. Heç sevmədiyi Alman imperatorunun müttəfiqi olmayacaqdı. Sevgi bəslədiyi İngiltərəylə müharibə etməyəcək və o zaman da nə Birinci, nə də İkinci Dünya müharibələri baş verməyəcəkdi.

Rudolf sevgilisini öldürdükdən sonra intiharmı etmişdi? Yoxsa hər ikisi düşmənləri tərəfindən qətlə yetirilmişd? Həqiqəti bilən yoxdu. Bu romantik faciəni araşdıran çox yazıçılar alman, ingilis, italyan dillərində kitablar yazdılar. Amma heç kim həqiqəti ortaya çıxara bilmədi, bəlkə bundan sonra da heç kim bu sirr pərdəsini aralaya bilməyəcək və bu faciə sirrini qoruyub saxlayacaqdır.

Atəş səsləri eşidildiyi zaman, ov evində iki nəfər vardı. Koburq şahzadəsi Filip və qraf Hoyos. Hər ikisi bunun intihar olduğunu deyir. Onlar da, Vyana sakinlərinin hamısı da şahzadənin ailə qurduğu xanımı ilə xoşbəxt olmadığını bilirdi.

Səkkiz il əvvəl, Belçika kralının qızı şahzadə Stefani ilə evlənmişdi. Amma aralarında sevgi yoxdu. Onlar ölkələrinin siyasi mənfəətləri üçün evlənməyə məcbur edilmişdilər. İllərlə ailəli olduqları halda bir-birlərinə biganə olmuş, ailə həyatı yaşamamışdılar. Xanımı yatağını onunla çox nadirən paylaşmasına baxmayaraq, onun başqa qadınlara göstərdiyi iltifatı qısqanırdı.

Rudolf çox səyahət etmişdi, 10 dil bilirdi, kitablar yazmışdı, xalqın sevgisini qazanmışdı. Vyanada sağlığına badələr qaldırılan, bütün imperatorluq ərazisində xatirəsi əziz tutulan bir şəxsdi.

Ölümündən bir il əvvəl, 1888-ci ildə, damarlarından yunan qanı axan, gənc, alovlu və ehtiraslı baronessa Mariya Vetsera ilə tanış olmuşdu. O zaman baronessa 18, sahzadə isə 29 yaşında idilər. İlk baxışdan bir-birlərinə aşiq oldular.

Ehtiraslı eşq macərası, dedi-qodunu çox sevən Vyana elitasının dilində dolaşaraq yaşlı imperator Frans İosifin də qulağına çatdı. Gəncliyində özü də çoxlu sevgi macərası yaşamış imperator, dedi-qodulara əvvəl fikir vermədi. Amma məsələ artıq böyümüşdü, Vyana və Budapeştdə sadə xalqa qədər yayılmışdı. Vəziyyət belə olunca imperator Frans, oğlu Rudolfu yanına çağıraraq bu qanunsuz sevgisindən əl çəkməsini tələb etdi.

Rudolf imperatorun əmrinə tabe olmaqdan boyun qaçırdı. Mariyanı heç vaxt tərk etməyəcəyini bildirdi. Frans hirsləndi, oğlunu qorxutmağa çalışdı, əli ilə masanı yıxdı. Amma xeyri olmadı. Rudolf Mariyanı şərəfdən, var-dövlətdən, hətta parıldayan Habsburq tacından da üstün tuturdu. O vəliəhdlikdən imtina etmək, xanımı ilə boşanmaq və Mariya ilə evlənmək qərarına gəlmişdi. Bu qərar imperatoru daha çox özündən çıxartdı və onu mirasdan məhrum edəcəyi ilə hədələdi.

Bundan sonra Rudolf və Mariya gizli görüşməyə başladılar. Vyana sakinlərinin nəzərlərindən və şər dillərdən 30 mil uzaqlıqda, şam ağaclarının arasında olan ov evində görüşməyə başladılar.

Yanvar ayında da bu evə çəkilmiş, həyatdan 3 günlük xoşbəxtlik oğurlamışdılar. Hər şey orda baş verdi və üç əl atəş səsi tarixin gedişatını dəyişdi. Faciə günü Rudolfu otaq xidmətçisi səhər saat 6:30 da oyandırmışdı. Ova gedəcəkdi. Fəqət xidmətçi qadın, havanın dumanlı və çox soyuq olduğu xəbərini verdi. Buna görə ova getmək fikrindən daşınaraq arabasının hazırlanmasını əmr etdi. Vyanaya qayıdacaqdı.

Onu əsas görən də bu xidmətçi idi. O, vəliəhdin səhər çox xoşbəxt göründüyünü və gülümsəyərək onu qarşıladığını deyirdi. Vəliəhdin qətl qurbanı olduğu versiyası üzərində israr edirdi.

Rudolfun bir səbəb olmadan özünü öldürməsi müəmmalı idi. Əksinə, həyatına davam etməsi üçün daha çox səbəbi vardı. Böyük sərvəti, xalqın sevgisi, sevdiyi qadın, gənclik, şöhrət və Habsburq xanədanının tacı kimi, çox insanın arzusu ola biləcək şeylərə sahibdi.

Yaşlı imperator işi ört-basdır etmək üçün, saray həkiminin Rudolfun epilepsiyadan dünyasını dəyişdiyini elan etməsini istədi, həkim bu əmrə tabe olmadı.

Rudolf, böyük bir ehtişam və izdihamla, altı əsr Avstriyaya hökm etmiş Habsburq xanədanının ailə məzarlığında dəfn edildi. Sevgilisinin cəsədi isə paltar dolabında gizlədilərək, günlərlə zirzəmidə saxlanıldı.

Axırda, sıx şam meşəsinin ortasında yerləşən bir monastrın qəbristanlığında, gecə vaxtı, şahid olmadan dəfn edildi. Cəsədi keşişlərin şam ağacından hazırladığı sadə bir tabuta yerləşdirdilər. Tabuta yerləşdirilərkən paltarı budaqlara ilişərək cırılmışdı. Rudolfla görüşə gələrkən, sevinclə başına geyindiyi şlyapasını başının altına yastıq əvəzinə qoydular.

Şamlar arasında əsən yaslı mehin süpürdüyü xəzəllərin xışıltısından başqa səs eşidilmirdi.. Məzarı üstündə İncil də oxunmadı, ruhunun rahatlıq tapması üçün heç bir dua edilmədi.

RUSİYA İMPERATRİÇASI YEKATERİNA

axmaq ərini taxtdan endirərək bir imperatorluğa hökm etdi və saysız məşuqla sevişdi

Böyük Yekaterina, Rusiya taxtına oturan imperatriçaların ən məhşurudur.

Əsl adı Yekaterina olmadığı kimi, heç rus da deyildi. Bəzi tarixçilər hətta onun böyük bir hökmdar olduğunu da təkzib edirlər..

Rusiyaya gəldiyi zaman heç kim tərəfindən tanınmayan, saray adətlərini bilməyən bir Alman şahzadəsi idi, əsilzadə tərbiyəsi almamışdı, sadə insanlar arasında böyümüşdü. Nə tanışı vardı, nə də ki pulu, üç dəst paltardan başqa heç nəyi yoxdu. Amma rus taxtı-tacının vəliəhdi Pyotrla evlənə bilmişdi. Çətinlik çəkmədən ona təsir etməyə başladı. Pyotr çənəsindən ağız suyu axan axmağın biri idi. Çar olduqdan sonra xidmətçləri ilə oturub içki içir, əsgərləri qamçı ilə döyür, yerdə uzanaraq əsgər oyuncaqlarla və gəlinciklərlə saatlarca oynayır, bu oyundan yorulmurdu.

Yekaterinanın çoxlu uşağı oldu, amma yarıdəli Pyotr bu uşaqları qəbul etmədi və ondan olmadıqlarını iddia etdi.

Dəfələrlə, ziyafətlərdə qonaqların qarşısında Yekaterinanı təhqir etdi. Onu boşayaraq monastıra göndərmək və heç vaxt azad etməməklə hədələdi.

Əri onu insan yerinə qoymurdu, o da ərindən nifrət edirdi. Yekaterina gizli çevriliş hazırladı və ərini taxtdan endirməyi bacardı. Yekaterinanın məşuqlarından biri arağa zəhər qataraq Pyotru öldürməyə cəhd etdi.

Pyotr o qədər sağlam bir bədənə sahib idi ki, zəhər ona təsir etmədi. Bunu görən qatil, onu yerdə sürüklədikdən sonra ölənə qədər döydü, boynuna keçirdiyi kəndirlə boğaraq öldürdü.

Bu hadisədən sonra Yekaterina dünyanın ən böyük imperatorluqlarından biri olan və 50-dən çox fərqli millətin yaşadığı Rusiyaya 34 il hökm etdi. Heç vaxt yenidən ailə qurmadı, amma yalnızlıqdan darıxmadı da. Yüzlərcə məşuqu oldu və bunların hər biri onun romantik və ehtiraslı ürəyində iz buraxdı. Amma nəvələrinin tərbiyəsinə o qədər ciddi yanaşırdı kı, çiçəklərin necə tozlandığı ilə maraqlanan nəvələrinə botanika dərslərini qadağan etdi.

Sevgililərinin şərəfinə böyük ziyafətlər verdi, bu ziyafətlərə 500 milyon dollar xərclədi. Bəzi istedadsız məşuqlarına general rütbəsi verdi. Demək olar ki, bütün məşuqlarını mükafatlandırdı. Orduda general, hökumətdə baş nazir etdi və ya sərvət bağışladı. Polşanı işğal etdiyində məşuqunu Polşa kralı elan etdi. Məşuqu buna etiraz etdi, amma Yekaterina ondan bezmişdi, uzaqlaşdırmaq üçün çarələr axtarırdı, beləcə onu uzaqlaşdırdı. Bir müddət sonra onu cəzalandırmaq üçün taxtdan endirdi. Polşa taxtını Rusiyaya gətirərək öz vanna otağına yerləşdirdi.

Ən çox sevdiyi məşuqu, ordu zabiti Georgi Orlovdu. Qədim yunanlar qədər yaraşıqlı olan Orlov bir mağara adamı kimi vəhşi idi. Əsəbləşdiyi zaman yumruqlarını sıxar və Yekaterinanı möhkəm döyərdi. Sonra həftələrcə gözə görsənməz, sarayın gözəl xidmətçiləri ilə eyş-işrətlə vaxtını keçirərdi. Yekaterina çox hiyləgər qadındı. Orlovu bağışlayar və ona yeni yüksək rütbələr verər, saraylar və minlərlə təhkimli kəndli bağışlayardı. Axırda Orlov özü kimi dəli bir qızla qaçdı və ağlını itirərək dünyasını dəyişdi.

Ondan sonra Yekaterina çirkin, amma nəhəng bədən quruluşlu bir adama aşiq oldu. Potyomkin adlı bu adamın bir gözü yox idi. İçki məclislərinin birində dava edərkən gözünü itirmişdi.

Asiyanın bütün sərvətlərinin ayağına sərildiyi bir sarayda yaşamasına baxmayaraq Yekaterinanı ev paltarında və ayağında başmaqla qarşılayardı. Saçları buruqdu, çoxdan bəri yuyulmadığı gözə girirdi. Dırnaqlarını kəsmək yerinə gəmirərdi, çiy soğan və sarımsaqsız yemək yeməzdi. Amma inanılmaz fiziki gücə sahibdi. Bir toxunuşu ilə Yekaterinanı ehtiraslandırmağı bacarırdı. Yekaterina onu “qızıl lələkli tovuz quşum, göyərçinim, hav- havım” kimi ləqəblərlə çağırırdı.

Bu “hav-hav” ən böyük rus generallarından biri idi. Amma bu general silah səsindən qorxur, toplar atəş etməyə başladığı zaman, məktəbli qızlar kimi, tir-tir əsməyə başlayırdı.

Dünyanın ən varlı qadını olmasına baxmayaraq, Yekaterina gündə sadəcə iki dəfə yemək yeyirdi və süfrəsi orta sınıf bir amerikalının süfrəsindən zəngin deyildi. Yeməkləri qızıl boşqablarda servis edilirdi. Əgər aşpaz yeməyi yandırmışsa, sadəcə gülümsər və yanmamış kimi, yeməyini sonuna qədər yeyərdi.

Şəhvət düşkünü olaraq tanınan bu qadın heç vaxt spirtli içki içmədi. Meyvə şirəsini çox sevir və hər səhər beş fincan tund qəhvə içmədən yataqdan qalxmazdı. Bu beş fincan qəhvənin hazırlanması üçün yarım kilo qəhvə sərf edilirdi.

Yüzlərlə xidmətçisi vardı, amma otağındakı sobanı özü yandırardı. Həyatında bir dəfə olsun tütün çəkmədi, amma burunotundan istifadə etməyi çox sevərdi. Geyimləri burunotuna bulaşar və qoxusu uzaqdan hiss olunacaq qədər şiddətli olardı.

Qardemarin süvarisi kimi hündür boylu və dik qamətli idi. İmperatorluq arabasında oturarkən, boyunu daha da hündür göstərmək üçün dik durardı. Uşaqlıqda vücudu o qədər əyri-üyrü və formasız idi ki, düzəltmək üçün illərlə, gecə-gündüz bədənini dik tutacaq xüsusi korset geyinməyə məcbur olmuşdu.

Başının ölçüsü və böyüklüyü altı yaşındakı bir uşağın ölçüləri qədər idi. Ancaq 26 yaşına qədəm basdığında, kəllə sümüyü inkişaf edərək normal bir adamın ölçülərini aldı. Kəlləsinin bu anormallığı ona dözülməyəcək qədər şiddətli baş ağrıları verirdi.

Təkəbbürlü və qürurlu olduğu üçün, üzərinə “İmperatriça Əlahəzrətlərinə” sözləri yazılmadan gələn zərfləri açmazdı və məktubları oxumazdı. Saray əyanlarından biri sərxoş olaraq Yekaterinanın əri olduğunu iddia etdi, burnunu kəsdirməklə onu cəzalandırdı.

Yaşlanan Yekaterina o qədər kökəlmişdi ki, ayaqları bədənini daşıya bilmirdi. Əlil arabası ilə hərəkət edirdi.

Dişləri tökülmüş, gövdəsi fil bədəni kim iri olmasına baxmayaraq, romantikadan və yeni məşuqlar tapmaqdan əl çəkmirdi. Nəvəsi yaşında bir gəncə aşiq oldu. Səltənətinin son illərində, əsli-kökü bilinməyən bu gənc, özünü Rusiyanın çarı kimi aparırdı.

JOZEFİN

Napoleonla görüşmək üçün 2 saat qapısının qarşısında gözləyən, sonra isə bu məşhur imperatoru özünə dəlicəsinə aşiq edən qadın

Bu hekayə, orta Amerika adalarının kiçik bir balıqçı qəsəbəsində anadan olmuş, kasıb bir otaqda yaşamış, şəkər qamışı təmizləmə emalatxanasında işləmiş bir qadının hekayəsidir. Bu qız tarixin tanıdığı ən böyük adamlardan biri ilə ailə qurmuş və beləcə məşhurlaşmışdı.

Əsl adı Mari Jozef Roz de Taşer de la Pajeri olsa da ”Jozefin” adı ilə tanınır.

Jozefin Napoleondan 6 yaş böyükdü. İlk qarşılaşdıqları zaman Jozefin 33 yaşında, Napoleon isə 27 yaşında idi. Gözəl deyildi, dişləri çürümüşdü, iki kiçik uşağı və çoxlu borcu vardı. Vəziyyəti heç ürəkaçan deyildi. Amma kişiləri idarə etməkdə istedad sahibi idi. Dul idi və qarşı cinslə bağlı təcrübəsi böyükdü.

Fransız inqilabçıları birinci ərini edam etdikdən sonra köməksiz və maddi dəstəksiz qaldı və digər dul qadınlar kimi özünə yeni ər axtarmağa başladı.

Rəfiqələrindən biri ona Napoleonu təriflədi. O zamanlar Napoleon nə mənsəb, nə də ki pul sahibi idi. Müharibədən yeni qayıtmış və dönərkən özü ilə bədənində qaşınma verən parazitlərdən başqa heç nə gətirməmişdi. Onu narahat edən bu qaşıntıdan canını qurtarmaq üçün saçlarını dibindən qırxdırmışdı.

Jozefinin rəfiqələri Napoleonun yaxında parlayacağını düşündükləri üçün onu tərifləmişdilər, məhz buna görə Jozefin onunla tanış olmağa can atırdı.

Nə etməliydi?.. Hiyləgər bir plan hazırladı. On iki yaşındakı oğlunu Napoleonun yanına göndərərək keçmiş ərinin qılıncını istədi, ona təhvil edilib-edilməyəcəyini soruşdu. Əlbəttə, Napoleon müsbət cavab verdi. Ertəsi gün Jozefin pudralandı, bəzəndi, Napoleonun yanına gələrək təşəkkür etdi və xeyli göz yaşı tökərək alicənab hərəkətinə görə minnətdarlığını bildirdi.

Jozefinin şəxsiyyəti və qeyri-adiliyi Napoleonu özünə heyran etdi. Sosial həyatda özündən daha üstün olduğunu anladı. Jozefin çay içmək üçün onu evinə dəvət edərkən qürurlandı, bunu böyük bir iltifat olaraq qəbul etdi. Çay məclisində, tarixin tanıdığı ən böyük generallardan biri olmaq niyyətində olduğunu gizlətmədi…

Üç ay sonra evlənəcəklərini elan etdilər. Napoleon işlərində çox dəqiqdi. Onun bu sözləri məşhurdur: “Vaxt ən vacib şeydir. Müharibədə məğlub ola bilərəm, amma heç kim vaxtımı boş keçirdiyimi görməyəcəkdir”. Zamana bu dərəcədə önəm verən insan öz nikah mərasiminə iki saat gecikmişdi. Nikah məmuru onu gözləməkdən yorulmuş, oturduğu yerdəcə arxaya söykənərək əsnəməyə başlamış, sonunda isə şirin yuxuya dalmışdı.

Evləndikdən 48 saat sonra isə İtaliyada yeni bir müharibəyə başlamaq üçün yola düşdü. Ac və nimdaş geyimli ordusu ilə o qədər parlaq zəfərlər qazandı ki, bütün Avropa heyrət etdi. Min ildən bəri belə parlaq zəfərlərə şahid olmayan Avropa millətləri nəfəs dərmədən onu izləyirdilər.

Məsələnin ən maraqlı tərəfi isə, müharibənin ən qızğın vaxtlarında belə Napoleonun Jozefinə hər gün sevgi dolu məktublar yazması və bunu yazacaq vaxt tapmasıdır. Alovlu, ehtiraslı, coşdurucu bir üslubla yazılan bu məktublardan biri 1933-cü ildə, Londonda təşkil olunmuş hərracda 20 000 dollara satılmışdır.

Mən də oxudum o məktubları və dəyərinin 20 000 dollar olması ilə razılaşdım. Bir nümunə gətirim:

Sevgili Jozefin,

Məni ilhamlandırdığın sevgin ağlımı başımdan aldı – yemək yeyə bilmirəm, yuxum ərşə çəkilib. Dostlarımla maraqlanmıram. Qələbəyə sevinmirəm, sənin xoşuna gəldiyi üçün yeni qələbələr qazanmaq istəyirəm. Zəfərlərimin səni xoşbəxt etdiyini bilməsəydim, ordumu buradaca tərk edər, Parisə tələsər və özümü sənin ayaqların altına atardım.

Mənə sonsuz bir sevgi verdin, mənim içimi, ağlımı başımdan alan çılğınlıqlarla doldurdun. Sənin rəsminə baxmadığım bir saatım belə olmur və rəsmini öpmədiyim bircə saat belə təsəvvür etmirəm.

Bu nümunə, məktublarının içində ən az ehtirasla yazılmış olanlarındandır. Belə bir alovlu məktub alan qadınların demək olar ki hamısı, məktubun müəllifi ilə evlənməyə hazırkən, Jozefin təsirlənmişə oxşamırdi. Başqa biri ilə görüşməyə başladı və məktublara cavab belə vermədi. Napoleonu çılğına döndərdi.

Nəticədə, Napoleon da cavabsız sevgidən yoruldu. Misirdə hərbi yürüş zamanı bir sarışın xanımı çaya dəvət etdi. Bu xəbər Parisdəki Jozefinin qulağına çox tez çatdı. Necə deyərlər, qara xəbər tez yayılır. Jozefin ona xəbər yolladı: “Mənimlə evlisən, onu yanından uzaqlaşdır”.

Napoleon Fransaya qayıtdığı zaman qiyamət qopdu. Ailədaxili munaqişə baş verdi, hətta Napoleon onu otağından qovdu.

Ailədaxili münasibətlər heç yolunda getmirdi. Napoleon Jozefinə bacılarından daha çox dəyər verirdi, bu isə bacılarının paxıllıq və qısqanclıq hisslərini körükləyirdi. Jozefinin onları saymadığını gördükcə ona qarşı olan nifrətləri daha da artırdı, nə edəcəklərini bilmirdilər. Onu Napoleondan uzaqlaşdırmaq üçün yollar axtarmağa başladılar, dedi-qodu yaydılar, məsxərəyə qoydular. Napoleona bu “yaşlı və kök qadını boşayaraq, gənc bir xanımla evlənməsini” məsləhət gördülər.

Amma heç bir faydası olmadı, heç bir sözün Napoleonun ona olan sevgisini öldürməyə gücü çatmadı. Heç bir şeyin xeyri yox idi, planları fayda vermirdi.

Bütün bunlara baxmayaraq, yenə də ayrılma qərarı verdi, amma bu qərarın tək bir səbəbi vardı. Oğlunun olmasını istəyirdi. Göz yaşları içində, pərişan bir vəziyyətdə boşanma sənədlərini imzaladı. Sonra isə 3 gün saraydan çıxmadı, heç kimlə görüşmək istəmədi, dövlət işləri ilə məşğul olmadı.

Qısa bir müddət sonra Avstriya şahzadələrindən Mariya Luiza ilə evləndi.

Həyatın oyununa bax ki, Mariya bütün avstriyalılar kimi, uşaqlıqdan Napoleona nifrətlə tərbiyə edilmişdi. Hər gün Allaha Napoleonun həyat yoldaşı olmamaq üçün dua edirdi. Amma siyasi səbəblərə görə buna razılıq verdi.

Evləndiyi günə qədər Napoleonu görməmişdi. Evləndikdən sonra da Napoleonu sevmədi, maralanmadı. Napoleonun hərb meydanında uğursuzluqları başlayınca onun yanından qaçdı, hətta oğluna Napoleonu pisləyərək, atasına nifrətlə böyütdü.

Napoleonun ilk və son həqiqi sevgisi Jozefin olaraq qaldı. Jozefin öldüyü zaman onun məzarını qucaqlayaraq ağladı.

“Sevgili Jozefinim, sağ olsaydın, sən heç vaxt məni dar günümdə qoyub qaçmazdın”, dedi.

Gözlərini dünyaya əbədi yumarkən son sözləri “Jozefin” oldu.